Dự thảo Luật Cạnh tranh: Chưa thực sự tạo môi trường bình đẳng

10:24:47 AM | 4/5/2018


Đến thời điểm này, dự thảo Luật Cạnh tranh sửa đổi đang được hoàn thiện. Tuy nhiên nhiều ý kiến chuyên gia, doanh nghiệp và hiệp hội đang tỏ ra băn khoăn vì một số quy định trong Dự thảo Luật được đánh giá là thiếu rõ ràng có thể dẫn tới những cách hiểu không thống nhất và có khả năng sẽ tạo ra các loại giấy phép con và rào cản gây khó khăn cho doanh nghiệp.

Độc quyền và cạnh tranh


Dù đã có những qui định riêng về độc quyền Nhà nước trong dự thảo Luật nhưng theo ông Nguyễn Ngọc Tuấn, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp TP Hà Nội cho rằng những quy định này không cụ thể lĩnh vực Nhà nước sẽ được độc quyền. “Nếu không quy định rõ sẽ dẫn đến lập lờ, hoặc bị lạm dụng”.




Thực tế là có một số ngành như điện, dầu khí đã cho mở cửa, luôn kêu gọi tiến tới thị trường cạnh tranh nhưng những ngành này vẫn đang độc quyền. Theo nguyên tắc hiện hành, Nhà nước quy định và điều tiết giá cả song thực tế các DN này vẫn lạm dụng vị thế thống lĩnh độc quyền để quyết định giá bán, thậm chí ngăn cản các DN tư nhân tham gia vào thị trường bằng những quy định của họ. Đó chính là biểu hiện của độc quyền. Do vậy, Theo ông Tuấn, dự thảo Luật Cạnh tranh sửa đổi cần có những quy định cụ thể và đầy đủ để điều tiết được cả ở những thị trường này.

Cũng liên quan đến các qui định về độc quyền và cạnh tranh, dự thảo Luật được nhận xét là chưa có qui định rõ ràng và bình đẳng việc cấm vi phạm độc quyền đối với tất cả các khu vực kinh tế: từ khu vực nhà nước, cơ quan nhà nước cũng như với doanh nghiệp và tư nhân. Không nên có bất cứ sự phân biệt nào.

Cũng về vấn đề này, ông Mai Xuân Hùng, Phó chủ nhiệm Ủy ban kinh tế Quốc hội cho rằng cần bổ sung quy định về vai trò của cơ quan công quyền đối với cạnh tranh cũng như xem xét hành vi vi phạm của cơ quan nhà nước bình đẳng với các khu vực khác trong độc quyền và cải cách thủ tục hành chính. Nếu quy định không công bằng sẽ triệt tiêu cạnh tranh và gây thiệt hai cho người tiêu dùng.

Một vấn đề khác còn khiến nhiều chuyên gia băn khoăn là qui định về độc quyền nhà nước có liên quan đến đầu tư. Thực tế trong những năm qua việc thực hiện cấp phép đầu tư cho doanh nghiệp có rất nhiều biểu hiện gây khó cho nhà đầu tư. “Cơ quan công quyền cấp giấy phép đầu tư cho DN có nơi vừa cấp vừa làm, có nơi cấp xong mới làm, có nơi cấp xong mà kiểm tra mãi mới làm, thậm chí 10 năm mới xong ảnh hưởng lớn tới hoạt động của DN”, ông Mai Xuân Hùng nhận xét. Điều này cũng lý giải thực tế tại sao về nguyên tắc luật thì quy định thống nhất, song có DN đầu tư ở tỉnh này thì sau 5 năm đã hoàn vốn có lãi, song DN khác ở tỉnh khác thì tận 15-20 năm sau cũng chưa thu hồi được vốn. Do đó, vai trò của cơ quan công quyền về vấn đề này cũng câng được qui định thật rõ.

Không chỉ có vậy, theo nhiều chuyên gia, điều 29 trong dự thảo quy định về kiểm soát DN hoạt động trong lĩnh vực độc quyền chưa xác định rõ cơ sở nào để đưa ra các chính sách cho DN hoạt động trong lĩnh vực độc quyền. Thiếu quy định này, sẽ dẫn đến tình trạng DN nhà nước độc quyền sẽ tự ý nâng giá chứ không căn cứ trên quy luật cung cầu thị trường.

Có thể tạo ra cơ chế xin cho và giấy phép con

Khi nghiên cứu để đóng góp cho dự thảo, đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp TP Hà Nội tỏ ra lo ngại các quy định về miễn trừ đối với thỏa thuận cạnh tranh trong dự thảo Luật theo hướng phải nộp hồ sơ đề nghị được xem xét công nhận hưởng miễn trừ đối với thỏa thuận hạn chế cạnh tranh rất dễ sẽ lại tạo ra cơ chế xin cho và giấy phép con gây trở ngại cho DN. Quy định này như là một loại giấy phép con trá hình vì để được hưởng miễn trừ cạnh tranh thì DN lại phải làm hồ sơ đề nghị được hưởng miễn trừ. Đó chính là cơ chế xin cho, rất dễ dàng tạo ra những kẽ hở gây khó khăn cho DN.

Cũng tương tự như vậy, nhiều ý kiến lo ngại khi dự thảo có quy định về tập trung kinh tế yêu cầu DN phải nộp hồ sơ làm thủ tục xin phép trước khi thực hiện cũng sẽ tạo “đất sống” cho cơ chế xin cho, cấp phép. Theo quy định tại Dự thảo Luật Cạnh tranh, các hình thức tập trung kinh tế bao gồm sáp nhập, hợp nhất, M&A, mua lại DN và liên doanh giữa các DN. Để được phép thực hiện các hoạt động này, DN phải nộp hồ sơ xin thực hiện tập trung kinh tế với 9 loại giấy tờ, cơ quan thụ lý sẽ hồ sơ xem xét trong vòng 7 ngày, đề nghị DN bổ sung sửa đổi hồ sơ trong vòng 15 ngày, sau đó thẩm định sơ bộ việc tập trung kinh tế 30 ngày; tương đương khoảng 2 tháng. Trường hợp có trục trặc gì thì thời gian xem xét có thể kéo dài tới 1 năm hoặc lâu hơn nữa.

Theo quan điểm của đại diện Hiệp hội doanh nghiệp TP Hà Nội, hoạt động mua bán cổ phần, cổ phiếu trực tiếp hay gián tiếp, mua bán sáp nhập là hoạt động bình thường của DN. Dự thảo Luật yêu cầu DN nộp hồ sơ với gần chục giấy tờ và thời gian giải quyết lâu để cấp giấy phép thì không khác gì tạo ra một cơ chế xin cho, gây khó khăn cho doanh nghiệp. Quan đie3ẻm của Hiệp hội này là cần áp dụng cơ chế hậu kiểm. Quy định này cũng sẽ đòi hỏi cơ quan giám sát cạnh tranh nâng cao vai trò, thực hiện tốt chức năng để phát hiện các trường hợp vi phạm ngưỡng tập trung kinh tế để xử lý đối với trường hợp vi phạm cụ thể mà không thể áp dụng theo kiểu quy chụp toàn bộ DN vào cơ chế xin cho.

Nguyễn Thanh