Tham gia CPTPP: Liệu gánh nặng có giảm bớt cho doanh nghiệp?

10:18:04 AM | 30/5/2018


So với TPP, CPTPP có một số điểm khác biệt quan trọng cả về nội dung và ảnh hưởng của các cam kết. Việc thiếu vắng Hoa Kỳ trong CPTPP làm mất đi một phần kỳ vọng của Việt Nam về lợi ích xuất khẩu, nhưng CPTPP vẫn mang đến nhiều cơ hội đáng kể từ các thị trường khác. Hơn nữa, CPTPP tạm hoãn thực hiện một số nội dung được coi là thách thức cho Việt Nam và vì thế sẽ giảm bớt một phần gánh nặng cho doanh nghiệp trong quá trình thực thi Hiệp định này.

Những điểm khác biệt chính về nội dung giữa TPP và CPTPP


Về đầu tư: Cơ chế giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư nước ngoài và nhà nước tiếp nhận đầu tư (ISDS) không điều chỉnh hợp đồng đầu tư và chấp thuận đầu tư.

Về Sở hữu trí tuệ: Tạm hoãn 11 nghĩa vụ, bao gồm các nghĩa vụ quan trọng như sinh phẩm, bảo hộ quyền tác giả, bảo hộ dữ liệu thử nghiệm bí mật…

Về Dịch vụ tài chính: không áp dụng cơ chế ISDS đối với vi phạm nghĩa vụ về tiêu chuẩn đối xử tối thiểu.

Viễn thông: tạm hoãn nghĩa vụ cho phép doanh nghiệp khiếu nại quy định của cơ quan quản lý.

Mua sắm Chính phủ: tạm hoãn việc đàm phán mở rộng phạm vi trong vòng 3 năm, mà đàm phán trong vòng 5 năm.

Dịch vụ qua biên giới: tạm hoãn nghĩa vụ không được trợ cấp chéo trong dịch vụ bưu chính. Ngoài ra, tạm hoãn nghĩa vụ bảo đảm nhà cung cấp dịch vụ bưu chính không được lạm dụng vị trí độc quyền.



Môi trường: Tạm hoãn nghĩa vụ ngăn chặn hành vi khai thác và buôn bán động thực vật hoang dã trái một luật khác; và một số các vấn đề khác…

Theo ông Hà Duy Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế, Bộ Tài chính, cam kết thuế nhập khẩu của các nước đối tác trong CPTPP là xóa bỏ thuế nhập khẩu ngay khi Hiệp định có hiệu lực khoảng từ 78- 95% số dòng thuế và xóa bỏ hoàn toàn từ 97-100% dòng thuế. Các mặt hàng còn lại sẽ có lộ trình xóa bỏ thuế trong vòng 5- 10 năm, trừ một số mặt hàng nhạy cảm có lộ trình trên 10 năm hoặc áp dụng biện pháp hạn ngạch thuế quan. Nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam vào thị trường CPTPP được hưởng thuế suất 0% ngay sau khi Hiệp định có hiệu lực hoặc sau 3-5 năm như nông sản, thủy sản, một số mặt hàng dệt may, giày dép, đồ gỗ, hàng điện, điện tử, cao su…

Cơ hội và thách thức với doanh nghiệp

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Trần Quốc Khánh, hiện nay một số ý kiến cho rằng CPTPP có mức độ tham vọng, tiêu chuẩn thấp hơn rất nhiều so với Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương TPP trước đây vì các nước thành viên thống nhất với nhau tạm hoãn thực thi một số nghĩa vụ quan trọng. Đây là một sự hiểu lầm lớn", ông Khánh nói.
Theo ông Khánh, toàn bộ các cam kết về mở cửa thị trường của Hiệp định TPP cũng như tuyệt đại đa số các nội dung quan trọng khác bao gồm các lĩnh vực truyền thống, phi truyền thống vẫn được giữ nguyên trong CPTPP.

CPTPP vẫn là một hiệp định thương mại tự do thế hệ mới có tiêu chuẩn cao. Hiệp định này không chỉ tạo ra một nền tảng quan trọng cho hoạt động giao thương và đầu tư trong khu vực mà còn là một sự khích lệ rất lớn đối với tiến trình tự do hóa thương mại đang gặp nhiều trắc trở hiện nay.

Ông Khánh cho biết, khả năng hiệp định CPTPP được ít nhất là 6 nước thành viên phê chuẩn vào cuối năm 2018, để có hiệu lực vào đầu năm 2019 là rất cao. Do đó cơ hội và thách thức từ CPTPP đã trở nên gần hơn bao giờ hết.

Theo ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI, việc tạm hoãn thực hiện một số nghĩa vụ phức tạp trong TPP chắc chắn sẽ giúp Việt Nam và các nước có thêm thời gian điều chỉnh và thích ứng ở các lĩnh vực liên quan. Tuy vậy, trong tổng thể, những đòi hỏi về cải cách thể chế từ CPTPP hầu như không bị ảnh hưởng. Áp lực cho việc sửa đổi, cải cách thể chế kinh tế đối với Việt Nam cũng không đổi.

Trong TPP có rất nhiều cơ hội xuất khẩu cho ngành dệt may, giày dép, nông sản ở thị trường lớn Hoa Kỳ. Nhưng tại CPTPP, những tiềm năng khác lại được nhắc tới, đó là
thực phẩm, đồ uống, thuốc lá… Trong các lĩnh vực khác như dịch vụ, đầu tư, mua sắm công… mặc dù thay đổi có thể không lớn như trong xuất khẩu, nhưng cũng là đáng kể.

Ông Lộc cho rằng, việc phổ biến tuyên truyền các nội dung cam kết của CPTPP, cùng với những tác động và thay đổi của CPTPP trong bối cảnh mới là rất cần thiết để các doanh nghiệp hoạch định tốt hơn mục tiêu kinh doanh của mình và với các thị trường.

Theo một nghiên cứu của Nhật Bản, đối với trường hợp của Việt Nam, những lợi ích từ thuế quan trong CPTPP chỉ giúp GDP tăng 1,1%, chưa bằng 1/6 lợi ích mà TPP hứa hẹn; nhưng lợi ích từ cải cách thể chế (mà chỉ xét về các hàng rào phi thuế) mà CPTPP mang lại cho GDP Việt Nam gần như bằng với TPP, giúp GDP tăng khoảng 10%.

"Vấn đề đặt ra là làm sao cải cách thể chế kinh tế theo yêu cầu của CPTPP cộng hưởng với những cải cách môi trường kinh doanh mà Chính phủ đang thúc đẩy. Làm sao để cả các cơ quan Nhà nước và doanh nghiệp cùng vào cuộc, để cả hệ thống cải cách một cách thực chất, toàn diện và hiệu quả. CPTPP là cơ hội, cũng là sức ép, là tiêu chuẩn để chúng ta cải cách vì lợi ích và nhu cầu của chính mình", ông Lộc phân tích.

Tham gia CPTPP mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng là thách thức lớn đối với cộng đồng DNVN. Theo ông Lộc, trong một chừng mực nhất định, thách thức này cũng đặt ra đối với các cơ quan Nhà nước liên quan phải có quyết tâm tổ chức thực thi thuận lợi và thông suốt, để doanh nghiệp có thể tận dụng tối đa các cơ hội thị trường; và phải minh bạch, tham vấn cùng doanh nghiệp trong quá trình rà soát pháp luật, nội luật hóa và thực thi các cam kết CPTPP một cách thích hợp.

Với các doanh nghiệp cũng cần chủ động tiếp cận các thông tin về hội nhập, chủ động sát cánh cùng Chính phủ để cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh theo những yêu cầu của các Hiệp định thương mại tự do. Chủ động thay đổi mô hình kinh doanh, xây dựng chiến lược, chương trình hành động của doanh nghiệp phù hợp với yêu cầu, bối cảnh của hội nhập là rất quan trọng.

Quỳnh Anh