Cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước: Vai trò nhà đầu tư chiến lược còn mờ nhạt

1:59:59 PM | 15/6/2018


Để chuẩn bị cho chuyên đề Thị trường Vốn – Tài chính” trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2018 sẽ được tổ chức vào tháng 8, Ban Nghiên cứu Phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) của Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính đã tổ chức Hội thảo “Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước (DNNN) và thoái vốn Nhà nước tại DN - Góc nhìn chuyên gia” nằm có đánh giá xác thực về quá trình này.

Hành trình chậm chạp


Quá chậm chạp là nhận định chung của các chuyên gia đối với lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch cổ phần hóa (CPH), thoái vốn tại DN nhà nước ở Việt Nam. Báo cáo của Quốc hội khóa XIV về CPH, thoái vốn tại DN, trong giai đoạn 2011 – 2016, nhà đầu tư chiến lược chỉ nắm giữ 7,3% vốn điều lệ của 426 DN đã được CPH. Con số đó cho thấy việc tham gia vào Hội đồng quản trị của nhà đầu tư chiến lược chỉ mang tính hình thức. Với tỷ lệ nắm giữ vốn ít ỏi đó, nhà đầu tư chiến lược bị hạn chế những đóng góp nhằm nâng cao năng lực quản trị, nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của DN sau cổ phần hóa.

Quá trình cổ phần hóa và thoái vốn Nhà nước tại Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) thời gian qua diễn ra chậm chạp, khiến cho không ít nhà đầu tư nản lòng, mất niềm tin vào lộ trình, kế hoạch mà Chính phủ đặt ra. Nguyên nhân được chỉ ra là các quy định pháp luật điều chỉnh hoạt động thoái vốn Nhà nước tại các doanh nghiệp còn chồng chéo và được đưa ra ở nhiều văn bản thay vì tại 1 văn bản duy nhất. Từ đó dẫn đến nhiều hệ lụy phát sinh như việc tham chiếu, vận dụng khó khăn. Không chỉ có vậy, dù quy định DN CPH phải thuê ít nhất 2 tổ chức tư vấn là công ty thẩm định giá (để thực hiện xác định giá trị doanh nghiệp) và công ty chứng khoán (để tổ chức bán cổ phần) nhưng lại thiếu các qui định về pháp lý để ngăn chặn tình trạng xung đột lợi ích, hay trách nhiệm pháp lý của các tổ chức nói trên cũng là nguyên nhân khiến chi phí CPH bị đội lên và đã có nhiều hệ lụy từ việc định giá này.



Dù trong các phương án CPH được duyệt, mục tiêu và phương pháp, kế hoạch thực hiện đều rất đầy đủ nhưng thực tế cho thấy việc đánh giá doanh nghiệp hiện nay vẫn còn nhiều lúng túng, từ việc cân nhắc, hài hòa giữa các mục tiêu tối đa hóa số tiền thu về cho cổ đông Nhà nước, với việc tìm kiếm nhà đầu tư chiến lược giúp cho phát triển doanh nghiệp.

Cần điều chỉnh mục tiêu

Việc lựa chọn nhà đầu tư chiến lược phù hợp trong quá trình cổ phần hóa hoặc thoái vốn Nhà nước có ý nghĩa quan trọng đối với mục tiêu phát triển bền vững của doanh nghiệp, ngành và cho cả nền kinh tế. Nhà nước - với vai trò là chủ thể kiến tạo sự phát triển của quốc gia, cần có một tầm nhìn dài hạn và toàn diện hơn trong quá trình tìm kiếm nhà đầu tư chiến lược.

Theo PGS. TS. Ngô Trí Long nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính): Bên cạnh việc cổ phần hóa, thoái vốn tại DNNN với mức giá hợp lý và không làm thất thoát tài sản, Nhà nước cần quan tâm hơn nữa đến các yếu tố để đảm bảo sự phát triển bền vững. Nhà đầu tư chiến lược đựa ưu tiên lựa chọn cần có khả năng duy trì, phát triển ngành nghề kinh doanh chính và bảo vệ thương hiệu Việt. Để đảm bảo lựa chọn được đúng nhà đầu tư phù hợp, Chính phủ cần thận trọng đánh giá lịch sử hoạt động của nhà đầu tư tiềm năng để phát hiện các tín hiệu không khả quan, như: truyền thống thôn tính thương hiệu của nhà đầu tư đó trong quá khứ; Các thông tin về kết quả phát triển kinh doanh dựa trên thương hiệu nội địa trong quá khứ (ví dụ: tỷ lệ doanh thu của công ty đến từ thương hiệu địa phương họ đã mua lại). Bên cạnh đó, để đảm bảo có thể thúc đẩy, mở rộng thị trường cho sản phẩm thì Nhà đầu tư chiến lược cũng cần có kinh nghiệm dày dạn ở thị trường Việt Nam, đảm bảo có thể kế thừa và phát triển tốt các sản phẩm của doanh nghiệp sau CPH, thoái vốn.

Vẫn theo ông Ngô Trí Long, để quá trình cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước hỗ trợ tốt hơn nữa cho mục tiêu cải thiện chất lượng quản trị tại doanh nghiệp, thì Nhà nước tạo môi trường để các Nhà đầu tư này tham gia tích cực hơn vào quá trình điều hành hoạt động của doanh nghiệp. Điều này đúng khi Nhà nước lựa chọn được các Nhà đầu tư chiến lược có năng lực, công nghệ và kinh nghiệm phù hợp với sứ mệnh thúc đẩy doanh nghiệp phát triển. Ông khuyến cáo cần có cơ chế cho phép Nhà đầu tư chiến lược nắm giữ được một lượng cổ phần đủ lớn để có thể tạo ra sự ảnh hưởng có ý nghĩa tới hoạt động của doanh nghiệp. Có như vậy mới có thể tận dụng được các lợi thế của nhà đầu tư, cải thiện sản xuất, kinh doanh, tiết kiệm chi phí nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp sau cổ phần hóa.

Nguyễn Thanh