Tìm kiếm công cụ giám sát doanh nghiệp nhà nước hiệu quả hơn

10:24:58 AM | 27/7/2018


Thành lập Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp được xem là bước ngoặt về đổi mới cách thức và công cụ giám sát doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Tuy nhiên kết quả không như mong đợi. Việt Nam đang tìm kiếm một công cụ giám sát DNNN theo cách thức của Cơ quan Hợp tác phát triển kinh tế (OECD), với các tiêu chí thường xuyên, liên tục và phù hợp.

Quản lý, giám sát DN theo lối hành chính

Phát biểu tại Hội thảo "Đổi mới cơ chế giám sát của cơ quan đại diện chủ sở hữu trong tiến trình cơ cấu lại doanh nghiệp Nhà nước" tổ chức tại Hà Nội, ông Nguyễn Đình Cung - Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), lâu nay công tác giám sát DNNN vẫn là "giám sát sau" và "thụ động". Cách thức đánh giá hoạt động của DNNN từ trước đến nay mang nặng tính chất hành chính. Đó là: là đầu kỳ phê duyệt các chỉ tiêu kế hoạch do DN xây dựng; cuối kỳ đánh giá, xếp loại dựa trên cơ sở báo cáo tự đánh giá và xếp loại của DN, chưa phản ánh được yêu cầu và đòi hỏi của chủ sở hữu nhà nước đối với DNNN; trong khi cách thức hoạt động hiệu quả của cơ quan giám sát DNNN ở nhiều nền kinh tế thị trường có lúc “như nhà đầu tư”.



Báo cáo của Đoàn giám sát của Quốc hội năm 2018 về kết quả giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại DNNN và cổ phần hóa giai đoạn 2011 – 2016 cho thấy: tỷ suất lợi nhuận của DNNN giảm mạnh, lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu giảm 39%, tỷ suất lợi nhuận trên tài sản cũng giảm tới 30%. Không chỉ có vậy, tỷ trọng DNNN thua lỗ không giảm. Báo cáo năm 2016 cho thấy, 23/91 công ty, nhóm công ty mẹ - con DNNN lỗ lũy kế trên 17.000 tỷ đồng.

Một nguyên nhân khác khiến hiệu quả giám sát vốn NN tại các DN thấp, đã được chỉ ra trong Báo cáo của Đoàn giám sát của Quốc hội là việc thanh tra, kiểm tra, giám sát của cơ quan đại diện chủ sở hữu, kiểm soát nội bộ chưa hiệu quả là nguyên nhân dẫn đến những vi phạm trong quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại doanh nghiệp.

Cũng Báo cáo này cho thấy việc hình thành và quản lý hệ thống cơ sở dữ liệu, thông tin về DNNN nói chung để phục vụ công tác giám sát, đánh giá còn rất hạn chế; một số trường hợp còn thiếu tính độc lập với hội đồng thành viên, hội đồng quản trị và ban điều hành nên không thể phát huy vai trò là công cụ cảnh báo sớm, ngăn ngừa các vi phạm về quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại DNNN.

Đề xuất 4 nhóm giải pháp

Uỷ ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp (DN) được thành lập từ tháng 2/2018 dự kiến sẽ quản lý một nguồn lực rất lớn, gồm: 820 tỷ đồng vốn cùng 1,5 triệu tỷ đồng tài sản nhà nước. Thế nhưng, ông Nguyễn Đình Cung cho rằng việc áp dụng cơ chế của một cơ quan quản lý nhà nước cho Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại DN có thể dẫn đến không hoàn thành mục tiêu; trong bối cảnh cơ chế giám sát hiện hành bị còn thiếu hiệu lực, kém hiệu quả.

Để tăng hiệu quả hoạt động của khối DNNN nhất thiết phải đổi mới cơ chế giám sát của cơ quan đại diện chủ sở hữu trong tiến trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước. CIEM đã đề xuất 4 nhóm giải pháp, gồm: Thứ nhất, xây dựng hệ thống dữ liệu thông tin, hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin để vận hành chức năng đại diện chủ sở hữu. Dữ liệu thông tin phải trở thành nguồn lực quan trọng nhất để quản trị DNNN, giúp cho quyết định của Uỷ ban và các cơ quan chủ sở hữu đúng đắn, chất lượng hơn.

Thứ hai là áp dụng cách thức và công cụ giám sát theo thông lệ tốt về quản trị DNNN, qua đó giao nhiệm vụ cho DN cũng như thực hiện theo dõi, kiểm tra, đánh giá DNNN. Công cụ giám sát sẽ tăng cường quản trị rủi ro trong giám sát với việc đầu tư vận hành hệ thống thông tin cảnh báo rủi ro sử dụng các bộ chỉ số, thang đánh giá rủi ro, bản đồ rủi ro.

Ba là, tập trung quyền sở hữu gắn với tập trung trách nhiệm.

Bốn là, cơ chế giám sát của Ủy ban và CQĐDCSH gắn với công khai, minh bạch.

Theo đại diện Theo Cục Phát triển DN (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) cho biết, cơ quan chức năng đang chuẩn bị đưa vào thử nghiệm Hệ thống quản lý trực tuyến của Ủy ban để vận hành chức năng đại diện chủ sở hữu. Thông tin trên Hệ thống được cập nhật thường xuyên, lưu trữ quá trình 3 - 5 năm thể hiện xu hướng vận hành của DN. Hệ thống này tương thích, liên kết với hệ thống Chính phủ điện tử nhằm theo dõi, giám sát hoạt động và kết nối trực tiếp với DN.

Nguyễn Thanh