Xuất khẩu nông sản vào Nhật Bản và EU: Lượng nhiều, giá trị vẫn thấp

10:50:23 PM | 21/8/2018

Là một quốc gia có thế mạnh về sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm nông nghiệp nhiệt đới, đã và đang hội nhập sâu sắc vào nền kinh tế toàn cầu nhưng nông sản Việt đang hiện đang đứng trước những thách thức, rào cản tại thị trường châu Âu cũng như Nhật Bản.




Lợi nhuận xuất khẩu bị chia sẻ
Theo thống kê của Tổng cục Hải quan, đến hết quý II/2018, Việt Nam đã có hơn 10 sản phẩm nông sản xuất khẩu chủ lực, có mặt tại hơn 160 nước và vùng lãnh thổ trên thế giới. Các sản phẩm xuất khẩu trên 1 tỷ USD như cà phê, gạo, điều, rau quả, tiêu… và có mặt ở hầu hết các thị trường nhập khẩu lớn của thế giới như Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản.

Dù vậy, do hạn chế về năng lực chế biến chuyên sâu, chưa phát triển được mạnh về thương hiệu nên xuất khẩu hàng nông sản, thực phẩm của Việt Nam dù nhiều về số lượng nhưng giá trị kim ngạch chưa tương xứng. Một trong những nguyên nhân là do xuất khẩu phải chia sẻ lợi nhuận do qua nhiều khâu trung gian. Nhiều mặt hàng nông sản không có thương hiệu, nhãn mác, được bán ra thị trường thế giới bằng thương hiệu nước ngoài, gây bất lợi không nhỏ ảnh hưởng đến tiến trình tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu của nông sản Việt.

Với thế mạnh là một nước nông nghiệp nhiệt đới đã và đang hội nhập sâu sắc vào nền kinh tế toàn cầu, Việt Nam có thể sản xuất đa dạng các sản phẩm nông nghiệp có giá trị dinh dưỡng và thương mại cao. Theo thống kê của Tổng cục Hải quan, đến hết quý II/2018, Việt Nam đã có hơn 10 sản phẩm nông sản xuất khẩu chủ lực, có mặt tại hơn 160 nước và vùng lãnh thổ trên thế giới. Các sản phẩm xuất khẩu trên 1 tỷ USD như cà phê, gạo, điều, rau quả, tiêu… và có mặt ở hầu hết các thị trường nhập khẩu lớn của thế giới như Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản.

Tuy nhiên, với hạn chế về năng lực chế biến chuyên sâu, chưa phát triển được mạnh về thương hiệu nên xuất khẩu hàng nông sản, thực phẩm của Việt Nam dù nhiều về số lượng nhưng giá trị kim ngạch và lợi nhuận đều thấp do phải chia sẻ qua nhiều khâu trung gian. Đặc biệt, nhiều nông sản được bán ra thị trường thế giới không có thương hiệu, nhãn mác, phải sử dụng thương hiệu nước ngoài, gây bất lợi không nhỏ ảnh hưởng đến tiến trình tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu của nông sản Việt Nam.

Những khó khăn đó xuất phát từ cạnh tranh do quá trình hội nhập và những thách thức nội tại như năng lực chế biến chuyên sâu, chưa phát triển được mạnh về thương hiệu. Do đó, dù xuất khẩu nhiều về số lượng nhưng giá trị kim ngạch hàng nông sản, thực phẩm của Việt Nam chưa tương xứng.

Có còn cơ hội?  
Với Hiệp định VJEPA, Nhật Bản cam kết xóa bỏ thuế quan đối với 83,8% xuất khẩu nông sản của Việt Nam trong vòng 10 năm. Các sản phẩm từ Việt Nam được Nhật Bản đảm bảo ưu đãi cao nhất (so với các nước ASEAN khác) bao gồm: mật ong, gừng, tỏi, vải, sầu riêng, tôm và cua.

Nhật Bản giảm thuế 0% ngay khi Hiệp định có hiệu lực đối với mây tre đan, đũa dùng 1 lần, chè đen, quả đông lạnh và quả sấy, rau tươi hoặc đông lạnh (bắp cải, hành tăm, nấm, mộc nhĩ, đậu tây), tôm tươi và đông lạnh các loại ghẹ, cua… Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ nông thủy sản của Nhật Bản được dự báo tăng tích cực do nền kinh tế tăng trưởng tốt hơn so với kỳ vọng. Người tiêu dùng Nhật Bản có xu hướng chi tiêu nhiều hơn cho hoạt động ăn uống bên ngoài… Từ năm 2017 đến nay, một số mặt hàng hoa quả Việt Nam đã vượt qua được các qui định ngặt nghèo của thị trường Nhật Bản, được xuất khẩu với sản lượng ngày một tăng, đưa Nhật Bản trở thành là thị trường tiêu thụ lớn thứ 3 (sau Trung Quốc và Mỹ). Những thuận lợi đó đang tạo nên cơ hội lớn cho các sản phẩm nông sản Việt Nam xuất khẩu vào thị trường này.
Thị trường EU gồm các nước nằm trong vùng ôn đới, không có điều kiện sản xuất các mặt hàng nông sản nhiệt đới. Vì vậy trong thương mại song phương, Việt Nam đặc biệt có lợi thế về sản xuất và xuất khẩu nông sản nhiệt đới sang khu vực này. Hiện nông sản XK của Việt Nam sang thị trường EU có độ tập trung khá cao về chủng loại và sản phẩm, trong đó cà phê, hoa quả nhiệt đới, các loại hạt và gia vị chiếm tới 88,3% kim ngạch XK của ngành. Hiện EU là thị trường xuất khẩu lớn nhất của nông sản Việt Nam.

Tháng 7/2018, Việt Nam và EU đã được bước đột phá quan trọng tiến tới ký kết Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) khi hai bên thống nhất việc tách riêng nội dung bảo hộ đầu tư và cơ chế giải quyết tranh chấp giữa nhà nước và nhà đầu tư ra khỏi EVFTA thành một hiệp định riêng (Hiệp định Bảo hộ đầu tư – IPA); thống nhất toàn bộ quá trình rà soát pháp lý EVFTA; thống nhất toàn bộ các nội dung của IPA được tách ra từ EVFTA trước đây. Đột phá này sẽ đẩy nhanh đáng kể tiến trình ký kết EVFTA, mở ra cơ hội to lớn cho hàng nông sản mà Việt nam có thế mạnh. Khi đó đó, gạo Việt Nam XK vào EU sẽ được hưởng hạn ngạch thuế quan riêng. Thuế hàng nông sản giảm sâu, tiếp cận 0-5% trong vòng 7 - 10 năm…

Nhiều thách thức
Tuy nhiên, thách thức đối với hàng nông sản Việt Nam chính là các qui định và hàng rào kiểm dịch chặt chẽ, các yêu cầu rất cao về chất lượng sản phẩm hàng nông sản của các thị trường này. Đối với EU – một thị trường đề cao giá trị ẩm thực, chất lượng sản phẩm và vệ sinh an toàn thực phẩm thì rau quả của Việt Nam mới chiếm được một thị khoảng 1% lượng nhập khẩu rau quả của EU và chủ yếu ở dạng tươi, sơ chế. Hiện tại EU đang rà soát, điều chỉnh chặt chẽ quy định về an toàn thực phầm và gia tăng tần suất kiểm tra lên 20% đối với các sản phẩm rau quả và 50% đối với các loại rau gia vị. EU cũng đang tiếp tục dự thảo các quy định mới chặt chẽ hơn về tiêu chuẩn chất lượng đối với một số sản phẩm trồng trọt như hồ tiêu, gia vị…Mặt khác hàng thủy sản của Việt Nam vẫn đang bị đưa vào diện cảnh báo vàng trong quy chế IUU-UE tiếp tục giám sát chặt chẽ trong 6 tháng tiếp theo đến tháng 10/2018”. Đồng thời, Ủy ban châu Âu (EC) còn đang xem xét nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng của chất propiconazole có thể tồn dư trong lúa gạo từ các chế phẩm thuốc trừ sâu.

Trong văn hoá ẩm thực  người Nhật quan niệm rằng chất lượng món ăn bắt nguồn từ khâu mua nguyên liệu. Nhật Bản có thể xem là thị trường đặt tiêu chuẩn cao nhất về chất lượng sản phẩm vì quốc gia này đề cao các yếu tố liên quan đến quyền lợi và sức khỏe người tiêu dùng. Hệ thống tiêu chuẩn nông sản Nhật Bản rất cao và rất khắt khe, thậm chí khắt khe hơn cả thị trường Mỹ và EU. Đồng thời, Nhật Bản được biết đến là quốc gia có sự bảo hộ rất lớn đối với nông nghiệp. Nhật Bản còn là một thị trường có đặc thù riêng biệt. Đất nước này có 4 hòn đảo lớn chiếm khoảng 97% diện tích và mỗi vùng miền lại có một văn hóa và cấu trúc kinh tế khác nhau. Vì vậy xuất khẩu hàng sang Nhật Bản cần xác định là đưa hàng vào địa phương nào cụ thể, ví dụ: Tokyo hay Osaka…Các chuyên gia khuyến cáo.
Nguyễn Thanh

Sự kiện sắp tới

Mời tham dự Hội thảo gặp gỡ doanh nghiệp Việt Nam - Hàn Quốc (22.5.2019)

Ngày 22.5.2019

Khách sạn Grand Plaza Hà Nội, 117 Trần Duy Hưng, Hà Nội

Gặp gỡ doanh nghiệp Việt Nam - Trung Quốc (Sơn Đông) 27/5/2019

Phòng Hội trường 1, tầng 7, Tòa nhà Trung tâm Thương mại Quốc tế - VCCI, số 9, Đào Duy Anh, Đống Đa, Hà Nội

Ngày 27/5/2019

VIETNAM PFA 2019: Cầu nối giao thương ngành chế biến nông sản, thực phẩm

Từ ngày 24-27/07/ 2019

Trung tâm Hội chợ & Triển lãm Sài Gòn – SECC, Tp. Hồ Chí Minh.