Nhà đầu tư FDI khó vào dự án PPP

10:02:01 AM | 17/12/2018

Trong 10 năm qua, ngoài thương vụ Tổng công ty Đường cao tốc miền Trung Nhật Bản (Nexco Central) mua lại 20% cổ phần tại Dự án BOT tuyến tránh Phủ Lý, hiện vẫn chưa có bất cứ dự án BOT giao thông đường bộ có sự góp mặt của nhà đầu tư nước ngoài được triển khai tại Việt Nam.

Quốc lộ 1 Phủ Lý, Hà Nam

“Lệch pha” về luật pháp
Báo cáo tổng kết triển khai thực hiện các mô hình đầu tư theo hình thức PPP được Bộ Giao thông vận tải (GTVT) gửi Bộ KH&ĐT cho thấy, việc thiếu vắng các nhà đầu tư nước ngoài được đánh giá là một trong số những hạn chế nổi cộm nhất trong vận động thu hút vốn xã hội hóa đầu tư trực tiếp vào các dự án đường bộ trong 10 năm qua. Ngoài thương vụ Tổng công ty Đường cao tốc miền Trung Nhật Bản (Nexco Central) mua lại 20% cổ phần tại Dự án BOT tuyến tránh Phủ Lý, hiện vẫn chưa có bất cứ dự án BOT giao thông đường bộ có sự góp mặt của nhà đầu tư nước ngoài được triển khai tại Việt Nam. Dù Bộ GTVT đã rất nỗ lực trong kêu gọi các nhà đầu tư FDI đầu tư vào lĩnh vực này theo hình thức PPP nhưng, trong 5 năm gần đây có khá nhiều nhà đầu tư Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Hồng Kông, Tây Ban Nha, Ấn Độ đến tìm hiểu, tất cả đều dừng lại ở mức khảo sát và đi mà không hứa hẹn ngày trở lại.

Sự lệch pha giữa cơ chế, chính sách trong nước với thông lệ quốc tế là hạn chế chính dẫn đến tình trạng này – theo ông Nguyễn Danh Huy, Vụ trưởng Vụ Đối tác công tư, Bộ GTVT. Theo thống kê của Bộ GTVT hình thức đầu tư BOT trong lĩnh vực giao thông phải chịu sự chi phối của 8 luật; 3 nghị quyết của Quốc hội; 7 Nghị định và 2 Quyết định của Chính phủ; 24 Thông tư, 7 Quyết định của các bộ, ngành. Trong số này, 2 văn bản điều chỉnh trực tiếp hoạt động đầu tư BOT là Nghị định số 63/2018/NĐ - CP về đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) và Nghị định số 30/2015/NĐ - CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà đầu tư.

Mặc dù Nghị định số 63/2018/NĐ - CP về đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) mới được ban hành tháng 5/2018 đã điều chỉnh nhiều nội dung của  Khẳng định tại Hội nghị Nhóm công tác về cơ sở hạ tầng tại Việt Nam (IWG) mới đây, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT) Nguyễn Chí Dũng khẳng định, phát triển kết cấu hạ tầng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm phát triển đất nước và coi đây là một trong ba đột phá chiến lược nhằm mục tiêu “ Xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, với một số công trình hiện đại, tập trung vào hệ thống giao thông và hạ tầng đô thị lớn”.

Khoảng 10% doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào cơ sở hạ tầng mới

Dù không gặp khó như các nhà đầu tư FDI nhưng cũng mới chỉ có khoảng 10% doanh nghiệp tư nhân tham gia đầu tư vào phát triển cơ sở hạ tầng mới. Theo Bộ KH&ĐT, trong 20 năm qua có khoảng 200 dự án đã được cấp phép theo hình thức đối tác công tư (PPP), trong đó có 158 dự án BOT và BT trong lĩnh vực giao thông; 9 dự án BOT ngành điện; 5 dự án xử lý nước thải. Tuy nhiên, theo Nhóm Công tác Cơ sở hạ tầng (VBF) thì hầu như không có dự án nào đi theo hình thức PPP quy định tại Nghị định 15/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 (đã hết hiệu lực) và Nghị định 63/2018/NĐ-CP ngày 04/ 05/ 2018. Cũng không có dự án nào đầu tư theo các Quy chế PPP có sự tham gia của các ngân hàng nước ngoài.

Cần sớm hoàn thiện cơ sở pháp lý
Một cơ chế đầu tư PPP tốt cần bắt đầu với một hệ thống pháp luật tốt. Tuy nhiên Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần nhiều thời gian để xây dựng và hoàn thiện Luật PPP mới. Để thu hút nguồn lực này, Việt Nam đã và đang xây dựng và hoàn thiện môi trường thể chế phát triển kết cấu hạ tầng, đồng bộ hơn nhằm huy động các nguồn lực ngoài Nhà nước tham gia đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng – Báo cáo của Bộ KH&ĐT cho biết.

Đầu tư tư nhân trong lĩnh vực phát điện trong thời gian qua đã đạt được nhiều thành công nhờ vào việc xây dựng được mô hình phù hợp bao gồm các cơ chế phân bổ rủi ro hợp lý; Trường hợp cơ chế ban hành những năm trước đây đã áp dụng cho dự án đường cao tốc Dầu Dây- Phan Thiết… Đó nên được coi là thí điểm, tạo nên các tiền lệ mà căn cứ trên đó Chính phủ có thể xây dựng luật PPP mới và tiếp tục xây dựng các dự án PPP khác trong cùng lĩnh vực đầu tư. 

Để thúc đẩy đầu tư vào các dự án theo hình thức PPP, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam Ryu Hang Ha cho rằng, các nhà đầu tư cần được cho phép có nhiều lựa chọn khác nhau để huy động vốn đầu tư. Tuy nhiên, hiện nay, các quy định nghiêm ngặt, ví dụ quy định hiện hành là tổ chức phát hành trái phiếu phải có lợi nhuận trong năm trước thì mới được phát hành trái phiếu, và phải có tài sản an toàn (tiền mặt), quy định này đã trở thành trở ngại cho việc đầu tư. Trong Nghị định 63/2018/NĐ-CP sửa đổi quy định về PPP cũng có những khía cạnh tích cực như tinh giản các thủ tục hành chính cho các dự án PPP. Tuy nhiên điểm quan trọng nhất là “sự đảm bảo của chính phủ” đối với việc chia sẻ rủi ro giữa chính phủ và nhà đầu tư vẫn chưa được sửa đổi. Ông cho rằng việc hoàn thiện các cơ sở pháp lý để công nhận các phương thức huy động vốn khác nhau của DN tư nhân và “sự bảo đảm của Chính phủ” để có thể giảm thiểu rủi ro của các nhà đầu tư có khả năng giúp các dự án PPP trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng sẽ được thực hiện tích cực hơn nữa.

Ông Koji Ito, Chủ tịch Hiệp hội DN Nhật Bản tại Việt Nam nhấn mạnh, phát triển cơ sở hạ tầng là một yêu cầu quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế về dài hạn của Việt Nam, trong đó áp dụng linh hoạt các cơ chế PPP chắc chắn là một trong những cách hiệu quả nhất để thực hiện mục tiêu này. Để nâng cao hiệu quả của công tác khuyến khích đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng của Việt Nam, đại diện Hiệp hội DN Nhật Bản đề xuất 4 nội dung liên quan đến Nghị định này để Chính phủ xem xét. Cụ thể: Cần quy định rõ “luật nước ngoài” được cho phép sử dụng làm luật áp dụng; Cho phép giải quyết tranh chấp bởi trọng tài nước ngoài đối với toàn bộ các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng, trong đó có các dự án liên quan đến bất động sản; Cho phép nhà đầu tư và các đơn vị triển khai dự án được thế chấp quyền sử dụng đất, tài sản trên đất và quyền khai thác các công trình dự án và Chính phủ Việt Nam cần san sẻ một phần rủi ro liên quan đến việc ngừng thanh toán và chứng nhận ngoại hối.

Dự thảo Luật Đầu tư theo hình thức đối tác công tư đang được Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì xây dựng và dự kiến sẽ được Chính phủ trình quốc hội vào năm 2019.
Nguyễn Thanh

Sự kiện sắp tới

Mời tham gia Hội chợ SIPA 2019 tại An-giê-ri

Ngày 06-09/11/2019

Trung tâm hội nghị Mohamed Ben Ahmed, thành phố Oran, An-giê-ri

VIETNAM PFA 2019: Cầu nối giao thương ngành chế biến nông sản, thực phẩm

Từ ngày 24-27/07/ 2019

Trung tâm Hội chợ & Triển lãm Sài Gòn – SECC, Tp. Hồ Chí Minh.