Doanh nghiệp ủng hộ các chương trình cải cách quyết liệt hơn

12:14:28 AM | 23/1/2019

Phương châm hành động “Kỷ cương, liêm chính, hành động, sáng tạo, hiệu quả” của Chính phủ đã được sự đồng thuận cao và hưởng ứng mạnh mẽ trong cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp, doanh nhân và nhân dân cả nước.



Tăng trưởng kinh tế (GDP) năm 2018 của Việt Nam đạt 7,08%, tăng cao nhất trong 10 năm qua và nằm trong nhóm các nước tăng trưởng cao nhất trong khu vực và trên thế giới. Quy mô GDP tăng mạnh, đạt trên 5,5 triệu tỷ đồng, bình quân đầu người đạt 2.587 USD. Môi trường đầu tư kinh doanh tiếp tục được cải thiện, tạo không khí phấn khởi, lạc quan trong cộng đồng doanh nghiệp, doanh nhân, nhà đầu tư. Kết quả điều tra xu hướng kinh doanh quý I/2019 so với quý IV/2018 cho thấy 85,1% số doanh nghiệp đánh giá xu hướng tốt lên và ổn định...

Đó là những chia sẻ của TS.Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI về những thành tựu mà kinh tế Việt Nam đã đạt được trong năm qua. Tuy nhiên, còn nhiều khó khăn, thách thức ở phía trước mà các doanh nghiệp, doanh nhân Việt Nam phải đối mặt.

Cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao nỗ lực cải cách của Chính phủ trong năm qua, đặc biệt là ở những điểm sáng nhất: Công cuộc đấu tranh phòng chống tham nhũng được đẩy mạnh; chương trình cải cách hành chính, cắt giảm 50% điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính kiểm tra chuyên ngành được triển khai; việc xây dựng Chính phủ điện tử và nền kinh tế số đã đạt những kết quả bước đầu. Dù vậy, so với các quốc gia khác thì doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang phải "gánh" nhiều khoản chi phí không chính thức với tình trạng nhũng nhiễu. Chủ tịch đánh giá thế nào về vấn đề này?

Chúng ta bước vào năm 2019 trong bối cảnh tình hình quốc tế, trong nước dự báo tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường với những thời cơ thuận lợi và khó khăn, thách thức đan xen. Mặc dù môi trường đầu tư kinh doanh đang được cải thiện tích cực nhưng thực tế vẫn còn nhiều bất cập, chồng chéo bởi những quy định pháp luật và sự không nhất quán trong việc thi hành. Điều này đang tạo nên sự thiếu minh bạch. Chính sự thiếu minh bạch đó, cùng với những quy định khác nhau của những văn bản khác nhau đã tạo ra những khoảng trống và khoảng trống này rất dễ bị lợi dụng.

Theo khảo sát của VCCI, có khá nhiều DN cho biết chỉ có ít thủ tục đăng ký kinh doanh được tiến hành trực tuyến, thủ tục kiểm tra chuyên ngành có thể thực hiện được trên cổng thông tin một cửa quốc gia… Thủ tục cấp giấy phép xây dựng đã bước đầu liên thông với thủ tục phòng cháy chữa cháy, nhưng mức độ liên thông còn thấp.

Việc nộp thuế của doanh nghiệp đã thuận lợi hơn, chủ yếu do ứng dụng công nghệ thông tin, nhưng tình trạng quy định pháp luật về thuế thiếu rõ ràng, gây ra cách hiểu không thống nhất giữa doanh nghiệp và cơ quan thuế; thủ tục đăng ký bất động sản dù có cải thiện, nhưng còn đơn lẻ, chưa có sự liên thông, phối hợp với thủ tục về xây dựng, công chứng và nộp thuế.

Bên cạnh đó, việc cải cách thủ tục hành chính tại nhiều địa phương có tiến bộ, song việc triển khai thủ tục trực tuyến vẫn chậm và có nhiều trục trặc. Công tác thanh, kiểm tra có chuyển biến tích cực, nhưng tỷ lệ doanh nghiệp bị thanh, kiểm tra từ 2 lần trở lên trong năm theo một kết quả khảo sát của VCCI vẫn còn tới 40%, tỷ lệ doanh nghiệp cho biết có sự trùng lặp về nội dung giữa các cuộc thanh kiểm tra còn 14%.

Cho dù môi trường kinh doanh đã có cải thiện nhưng vẫn còn nhiều vướng mắc, khoảng cách giữa các báo cáo kết quả cải cách trên giấy tờ với thực tiễn vẫn còn xa, dư địa cải cách vẫn còn lớn. Theo Chủ tịch, Việt Nam cần phải làm gì để xóa bỏ sự cách biệt giữa văn bản và thực thi?

Cải cách thể chế vẫn tiếp tục là một nhiệm vụ trung tâm của Chính phủ, bởi hệ thống pháp lý, thủ tục liên quan đến môi trường kinh doanh, bản thân nó đã rắc rối ngay trong hệ thống quy định. Dù Việt Nam đã cải thiện rất nhiều nhưng cũng chỉ mới xếp thứ  5 trong ASEAN về môi trường kinh doanh. Thời gian thực hiện các quy định về thủ tục hành chính của Việt Nam vẫn xếp thứ 68 của thế giới, nghĩa là đang mức trung bình.

Khi chất lượng thể chế vẫn ở mức trung bình thì chúng ta khó có thể thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình. Do vậy, thể chế, hệ thống luật pháp, các quy định hành chính liên quan đến kinh doanh… vẫn tiếp tục là vấn đề rất quan trọng mà Việt Nam phải tập trung giải quyết chứ không phải chỉ vấn đề thực thi.

Thông điệp, chủ trương, đường lối thì rõ ràng rồi, nhưng những cụ thể hóa trong các thiết chế, quy định về thể chế, đặc biệt là những quy định hành chính… cần phải nỗ lực rất nhiều. Nghị quyết của Đảng chỉ ra rất rõ, từ nay đến năm 2020, Việt Nam phải hoàn thiện cơ bản thể chế kinh tế thị trường theo những chuẩn mực tiên tiến của các nền kinh tế hiện đại và hội nhập, đồng thời nâng cao đạo đức công vụ, thu gọn bộ máy, tinh giản biên chế…

Tôi chỉ muốn nhấn mạnh rằng, Việt Nam đang không chỉ gặp vấn đề về khâu thực hiện mà ngay cả về hoàn thiện pháp lý, thể chế. Luật pháp không nhất quán, thiếu minh bạch là trở ngại chủ yếu cho khâu thực thi và là nguồn cơn của nạn tham nhũng. Riêng về khâu thực hiện vẫn còn tình trạng trên "nóng", dưới "nóng", giữa còn "lạnh”. Khúc “còn lạnh” hiện nay là các cục, vụ, viện ở Trung ương và sở, ban, ngành ở các địa phương.

Hai hiệp định thương mại tự do thế hệ mới là EVFTA và CPTPP đánh dấu một bước tiến quan trọng của Việt Nam trong tiến trình hội nhập đỉnh cao, vươn tới những chuẩn mực hàng đầu trên thế giới. Điều đó sẽ mở ra cho doanh nghiệp Việt Nam những cơ hội gì, thưa Chủ tịch?

Việc tham gia các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới như CPTPP, EVFTA là cơ hội, đồng thời là áp lực lớn mà các cấp, các ngành và khu vực kinh tế trong nước cần vượt qua để phát triển bền vững và hội nhập sâu rộng, hiệu quả.

Theo một báo cáo của PWC khảo sát ý kiến của gần 1.200 CEO hàng đầu của 21 nền kinh tế APEC, năm 2018 là năm thứ 2 liên tiếp, Việt Nam đã vượt Trung Quốc trở thành nền kinh tế có tiềm năng thu hút đầu tư nước ngoài lớn nhất. Sau Việt Nam, trong Top 5 còn có Trung Quốc, Hoa Kỳ, Australia và Thái Lan. Cũng theo kết quả cuộc khảo sát này, 34 – 40% doanh nghiệp ở Việt Nam kỳ vọng các hiệp định thương mại tự do mới sẽ giúp họ tăng doanh thu trong thời gian tới. Thương mại toàn cầu và các chuỗi giá trị đang dịch chuyển và Việt Nam sẽ là một trong những nền kinh tế được dự báo sẽ hưởng lợi nhiều từ quá trình này.
Tuy nhiên, tất cả mới chỉ là cơ hội. Thách thức lớn nhất của Việt Nam là vấn đề hiện thực hóa các cơ hội mà CPTPP và EVFTA hứa hẹn mang lại.

Bên cạnh câu chuyện tận dụng ưu đãi thuế quan, nói cách khác là hiện thực hóa cơ hội xuất khẩu, còn những rất nhiều cơ hội khác về thu hút đầu tư, về cơ hội việc làm, cơ hội thu nhập, về thể chế… của CPTPP và EVFTA cũng đều chỉ là cơ hội kỳ vọng, việc hiện thực hóa thậm chí còn khó khăn hơn.

Để vượt qua thách thức này có rất nhiều việc phải làm. Ví dụ, với Nhà nước thì đó là việc rà soát thật tốt các cam kết, dự kiến thật rõ các tác động và từ đó có kế hoạch phù hợp để tổ chức thực hiện một cách hiệu quả, giúp doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc tận dụng cơ hội, đồng thời dự kiến các chính sách để hỗ trợ nền kinh tế đối mặt với các tác động không mong muốn từ CPTPP và EVFTA nếu xảy ra. Với doanh nghiệp thì đó là việc tìm hiểu thật tốt cam kết, nhận diện được các cơ hội, thách thức từ CPTPP và EVFTA với mình để từ đó có sự chuẩn bị thích hợp. Như đối với doanh nghiệp xuất khẩu, cần biết các hiệp định này sẽ mở ra ưu đãi thuế quan với sản phẩm nào, ở thị trường nào, với điều kiện về quy tắc xuất xứ ra sao, sau đó mới tới việc tìm kiếm nguồn cung, điều chỉnh sản xuất thế nào để phù hợp điều kiện xuất xứ…

Chủ tịch từng cho rằng để tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh và thúc đẩy phát triển doanh nghiệp, cần có các giải pháp cụ thể. Vậy những giải pháp đó là gì?

Có rất nhiều giải pháp mà tôi muốn đề cập. Trong đó, về cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh và kiểm tra chuyên ngành, trong quá trình cắt giảm hiện đang nảy sinh vấn đề chưa thống nhất về tiêu chí xác định quy định nào cắt bỏ hay giữ lại. Do vậy, cần sớm có tiêu chí thống nhất về tiêu chuẩn của điều kiện kinh doanh để bảo đảm thực thi có hiệu quả và nhất quán.

Trong năm qua, Bộ Xây dựng đã đi tiên phong trong việc thành lập trung tâm một cửa liên thông ở cấp bộ. Mô hình này nên được nhân rộng và cần nghiên cứu các phương án liên thông tối đa các thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền của nhiều cơ quan khác nhau. Nên quy định doanh nghiệp chỉ cần nộp hồ sơ tại một cơ quan Nhà nước và những thông tin về doanh nghiệp sẽ trao đổi tự động giữa các các cơ quan khác khi có yêu cầu mà không cần doanh nghiệp phải trình mỗi nơi một bộ hồ sơ. Đồng thời cũng cho phép doanh nghiệp làm nhiều thủ tục cùng một lúc, hạn chế tối đa việc phải hoàn thành xong thủ tục này mới được bắt đầu làm thủ tục khác.

Bên cạnh đó, công tác đối thoại, giải quyết khó khăn, vướng mắc của người dân và doanh nghiệp nên được giao cho các hiệp hội chuẩn bị về mặt nội dung cũng như mời doanh nghiệp tham gia chứ không nên để cơ quan chính quyền trực tiếp làm. Cũng cần có tổ chức độc lập khách quan giám sát quá trình giải quyết và công khai kết quả giải quyết vướng mắc từ người dân, doanh nghiệp.

Ở các tỉnh, thành, cần giao nhiệm vụ cho cơ quan thanh tra tỉnh làm đầu mối điều phối các hoạt động thanh kiểm tra doanh nghiệp trong tỉnh, kể cả các cuộc thanh kiểm tra của các bộ, ngành Trung ương. Theo đó, các cuộc thanh tra theo kế hoạch phải được thông báo trước cho cơ quan thanh tra tỉnh để sắp xếp và bố trí nhằm đạt 3 mục tiêu: Giảm số lần và thời gian thanh kiểm tra; không thanh kiểm tra trùng lặp; tăng tối đa số đoàn liên ngành, thay vì mỗi đơn vị tiến hành riêng lẻ. Việc áp dụng nguyên tắc quản lý rủi ro trong thanh kiểm tra phải coi là yêu cầu bắt buộc chứ không phải tùy cơ.

Các bộ, ngành và địa phương cũng cần tăng cường công khai minh bạch thông tin trên website cơ quan chính quyền, đặc biệt là việc đăng tải đầy đủ các thông tin như các quy hoạch, kế hoạch phát triển, các dự án đầu tư công, đấu thầu, các dự án kêu gọi đầu tư, các dự án đối tác công - tư...

Dù Việt Nam đã làm được nhiều việc trong cải thiện môi trường kinh doanh, nhưng kết quả cải cách vẫn chưa đạt được như kỳ vọng và những nỗ lực cải cách vẫn cần phải được gia tốc mạnh mẽ, đặc biệt là trong bối cảnh thực thi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, nếu Việt Nam không muốn tụt hậu so với các nền kinh tế hàng đầu ASEAN. Vì vậy, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam ủng hộ các chương trình cải cách quyết liệt hơn của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, trong đó có hai mũi giáp công rất quan trọng là việc cắt giảm thủ tục hành chính phiền hà và thực hiện Chính phủ điện tử.

Còn về phía doanh nghiệp, họ cần phải nỗ lực như thế nào, thưa Chủ tịch?

Cộng đồng doanh nghiệp cũng phải minh bạch, nâng cao năng lực cạnh tranh, phải tái cấu trúc, nâng cao năng lực quản trị, làm ăn bài bản và có trách nhiệm. Cộng đồng doanh nghiệp phải phát triển bền vững, đảm bảo kết hợp với cả mục tiêu lợi nhuận gồm kinh tế, xã hội, môi trường, quan tâm đến cộng đồng. Đặc biệt, đặt con người ở vị trí trung tâm. Làm ăn chụp giật, tận dụng cơ chế xin – cho… là cách làm ăn thiếu bền vững và thiếu trách nhiệm.

Trong thời đại 4.0, tôi cho rằng, doanh nghiệp không phải lúc nào cũng chỉ nghĩ đến công nghệ mà phải nghĩ đến văn hóa kinh doanh, trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững. Bạn hàng, đối tác… sẽ lựa chọn những đơn vị làm ăn có trách nhiệm, những doanh nghiệp luôn bảo đảm lợi ích cộng đồng.

Năm 2019 là năm rất đặc biệt - Năm kỷ niệm 50 năm thực hiện Di chúc thiêng liêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Thấm nhuần tư tưởng và mong muốn của Người, chúng ta phải có tầm nhìn rộng mở, có khát vọng vươn lên mạnh mẽ, phát huy sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, nỗ lực phấn đấu xây dựng đất nước "đàng hoàng hơn, to đẹp hơn" như mong ước của Người và cũng là ước mơ của triệu, triệu người dân Việt Nam, nỗ lực phấn đấu cao nhất để thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2019 và 5 năm 2016-2020. 

Trân trọng cảm ơn Chủ tịch VCCI!

Sự kiện sắp tới

Mời tham dự Hội thảo gặp gỡ doanh nghiệp Việt Nam - Hàn Quốc (22.5.2019)

Ngày 22.5.2019

Khách sạn Grand Plaza Hà Nội, 117 Trần Duy Hưng, Hà Nội

Gặp gỡ doanh nghiệp Việt Nam - Trung Quốc (Sơn Đông) 27/5/2019

Phòng Hội trường 1, tầng 7, Tòa nhà Trung tâm Thương mại Quốc tế - VCCI, số 9, Đào Duy Anh, Đống Đa, Hà Nội

Ngày 27/5/2019

VIETNAM PFA 2019: Cầu nối giao thương ngành chế biến nông sản, thực phẩm

Từ ngày 24-27/07/ 2019

Trung tâm Hội chợ & Triển lãm Sài Gòn – SECC, Tp. Hồ Chí Minh.