Việt Nam trước ngưỡng cửa nền kinh tế số

2:55:04 PM | 12/6/2019

Năm nay, Báo cáo Thường niên Kinh tế Việt Nam 2019 tập trung vào chủ đề: Việt Nam trước ngưỡng cửa nền kinh tế số. Báo cáo đã đề xuất 4 kịch bản để lựa chọn phát triển nền kinh tế số Việt Nam.

Nghiên cứu được thực hiện với định nghĩa rộng về nền kinh tế số: bao gồm cả các ngành nghề truyền thống đang cố gắng đưa công nghệ số vào hoạt động của mình, như: Thương mại điện tử; CMCN 4.0 như: sản xuất theo công nghệ 4.0, nông nghiệp 4.0, du lịch điện tử…; Chính phủ điện tử.

Chưa chuẩn bị đầy đủ để xây dựng nền kinh tế số

Xu hướng số hóa nền kinh tế và các hoạt động xã hội, là nền tảng của cách mạng công nghiệp lần thứ đang diễn tiến sâu sắc ở nhiều nước phát triển, và diễn ra với tốc độ nhanh ở các nước đang phát triển. Điều này đặt ra những thách thức mới trước khả năng phá vỡ cấu trúc ngành và thị trường, cùng sự chuyển đổi của toàn bộ hệ thống sản xuất, quản lý và quản trị toàn cầu. Việt Nam không nằm ngoài xu thế đó, nhưng sự chuẩn bị còn thiếu đầy đủ.

Một khảo sát được nhóm nghiên cứu thực hiện trong ngành nông nghiệp và chế biến chế tạo cho thấy đa số các doanh nghiệp đã áp dụng các công nghệ thông tin trong hoạt động sản xuất (ngoại trừ các hộ nông nghiệp) tuy nhiên việc áp dụng chủ yếu giới hạn trong quản lý kinh doanh hàng ngày, giao dịch với khách hàng và nhà cung cấp thông qua email và website. Báo cáo cũng cho thấy hầu hết các doanh nghiệp tham gia khảo sát đều đang xem xét việc số hóa hơn nữa các quy trình, tuy nhiên chỉ có tỉ lệ rất nhỏ các doanh nghiệp đã xây dựng được kế hoạch chi tiết hoặc phân bổ vốn cho việc áp dụng số. Trong ngành nông nghiệp, xu thế là các ngành công nghệ mới nổi phân tích theo thời gian thực và cảm biến được coi là sẽ có tác động lớn nhất. Trong khi đó, các công nghệ có liên quan trực tiếp đến sản xuất bao gồm giám sát và kiểm soát quá trình, rô-bốt và công nghệ tự động được các doanh nghiệp sản xuất chế tạo đánh giá cao. Động lực chính mà các doanh nghiệp cho biết đó là giảm chi phí đầu vào, tăng năng xuất và tăng cường quản lý kinh doanh. Tuy nhiên chi phí đầu tư cao là trở ngại nhất đối với việc ứng dụng số ở doanh nghiệp.

Định vị Việt Nam trên bản đố số thế giới

Báo cáo cũng nghiên cứu nhằm định vị Việt Nam trên bản đồ kinh tế số thế giới dựa trên các nội dung: Doanh nghiệp và đổi mới sáng tạo; Nguồn nhân lực; Hạ tầng số và Nền kinh tế số.

Trong nội dung doanh nghiệp và đổi mới sáng tạo, xét chỉ số Thuận lợi kinh doanh năm 2019 Việt Nam xếp thứ 69/129 quốc gia. Chỉ số Đổi mới toàn cầu, năm 2018 Việt Nam xếp thứ 77/126 quốc gia. Chỉ số Xếp hạng thương hiệu quốc gia năm 2018 của Việt Nam được định giá 235 tỷ USD, xếp thứ 44/100 quốc gia. Chỉ số Hiệu quả hoạt động Logistic, năm 2018 Việt Nam xếp thứ 39/160 quốc gia.

Trong nội dung Nguồn nhân lực, chỉ số Cạnh tranh tài năng toàn cầu, năm 2019 Việt Nam xếp thứ 92/125 quốc gia. Chỉ số Thành thạo tiếng Anh, năm 2019 Việt Nam xếp thứ 41/88 quốc gia. Chỉ số Việc làm có thể bị thay thế bởi tự động hóa (tính đến năm 2025), năm 2016 Việt Nam đạt 70% - tỷ lệ khá cao so với Thái Lan (44%), Indonesia (56%), Phillipines (49%) và Malaysia (không có số liệu).

Trong nội dung Hạ tầng số, chỉ số Phát triển CNTT, năm 2017 Việt Nam xếp thứ 108/176 quốc gia. Chỉ số An ninh mạng toàn cầu, năm 2017 Việt Nam xếp thứ 101/193 quốc gia. Tốc độ tải trung bình năm 2018 Việt Nam đạt 6,7Mbps, xếp thứ 75/200 quốc gia. Chỉ số internet toàn diện năm 2019 xếp thứ 44/86 quốc gia. Số người truy cập internet năm 2017 chiếm 49,6% dân số.

Trong nội dung Nền Kinh tế số, số người sử dụng internet đạt 64 triệu người năm 2018. Chỉ số Quy mô thị trường thương mại điện tử năm 2015 đạt 0,8 tỷ USD. Xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao năm 2017, tính theo giá hiện hành đạt 52,8 tỷ USD, năm 2018 đạt 88 tỷ USD so với Thái Lan (73 tỷ USD), Indonesia (107 tỷ USD), Phillipines (75 tỷ USD) và Malaysia (48 tỷ USD).

4 kịch bản cho tương lai nền kinh tế số Việt Nam

Đó là các kịch bản: Truyền thống; Chuyển đổi số; Xuất khẩu số và Tiêu dùng số. Trong đó kịch bản Chuyển đổi số được đánh giá là dẫn đầu trong phát triển công nghệ số với dự báo GDP tăng thêm 168,6 tỷ USD. Tác động đến tăng trưởng GDP hàng năm khoảng 1,1%. Khoảng 38,1% những việc làm có nguy cơ bị thay thế hoặc chuyển đổi.

Với kịch bản Truyền thống, các chuyên gia cho rằng đây là kịch bản tạo ra năng suất thấp và năng lực số hạn chế. Theo đó dự báo GDP tăng thêm 60,9 tỷ USD - thấp nhất trong số 4 kịch bản. Tác động đến tăng trưởng GDP hàng năm thấp, khoảng 0,38%. Chỉ có khoảng 18,4% những việc làm có nguy cơ bị thay thế hoặc chuyển đổi.

Kịch bản Xuất khẩu số được đánh giá có ưu thế Chi phí nhân công giá rẻ thu hút các công việc về số từ các quốc gia khác. Dự báo GDP tăng thêm 66,9 tỷ USD. Tác động đến tăng trưởng GDP hàng năm khoảng 0,45%. Sẽ có khoảng 19,1% những việc làm có nguy cơ bị thay thế hoặc chuyển đổi.

Kịch bản Tiêu dùng số sẽ làm chuyển đổi ngành thông qua công nghệ số. Dự báo GDP tăng thêm 102,8 tỷ USD. Tác động đến tăng trưởng GDP hàng năm khoảng 0,63% và khoảng 28,9% những việc làm có nguy cơ bị thay thế hoặc chuyển đổi.

Với dân số trẻ và đầy sức sống, mức đầu tư cao và vị trí nằm tại trung tâm của các quốc gia tăng trưởng cao Châu Á, các chuyên gia cho rằng Việt Nam có cơ hội phát triển vượt bậc nhờ có các công cụ số mới và sẵn có nếu quá trình chuyển đổi này được quản lý tốt.

Nguyễn Thanh