Quyết liệt ngăn chặn gian lận xuất xứ hàng hóa

11:33:36 AM | 26/7/2019

Việt Nam đã ký kết, tham gia nhiều Hiệp định thương mại tự do (FTA) đa phương, song phương, ngoài nhiều lợi ích mang lại đối với nền kinh tế, Việt Nam cũng đối mặt không ít thách thức, nhất là việc kiểm soát xuất xứ hàng hóa. Đây là nội dung quan trọng vừa được ông Âu Anh Tuấn, quyền Cục trưởng Cục Giám sát quản lý về hải quan, Tổng cục Hải quan trao đổi với phóng viên tại cuộc họp báo về ngăn chặn gian lận xuất xứ diễn ra tại Hà Nội mới đây. Lê Hiền thực hiện.

Ông cho biết những lợi ích và thách thức mang lại đối với Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa, nhất là thực hiện nhiều FTA như hiện nay?

Hiện nay, Việt Nam đã ký kết, tham gia 14 FTA, gần đây nhất là Hiệp định thương mại tự do với Liên minh châu Âu (EVFTA).

Theo các cam kết trong FTA, hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sẽ được hưởng thuế suất ưu đãi. Nhưng điều này cũng kèm theo nguy cơ hàng hóa từ các quốc gia lân cận không được hưởng ưu đãi đưa sang Việt Nam thực hiện một số công đoạn gia công đơn giản như dán nhãn, đóng gói, hoặc lắp ráp đơn giản… sau đó xuất khẩu đi nước thứ ba. Khi kim ngạch các mặt hàng này tăng mạnh so với năng lực sản xuất của doanh nghiệp, nguy cơ các quốc gia nhập khẩu sẽ có các biện pháp khởi xướng hoạt động điều tra để thực hiện các biện pháp phòng vệ thương mại và ảnh hưởng đến các ngành, nghề sản xuất của Việt Nam.

 Ông cho biết kết quả công tác kiểm tra, kiểm soát C/O theo chức năng, nhiệm vụ của cơ quan Hải quan Việt Nam?

Từ năm 2016 đến tháng 6 năm 2019, Hải quan các nước đã gửi 286 yêu cầu xác minh liên quan đến nguồn gốc xuất xứ đối với các lô hàng nhập khẩu từ Việt Nam, chủ yếu là Hải quan Đài Loan (274 yêu cầu) tập trung vào các mặt hàng nông sản như nấm, hành, măng. Hải quan Việt Nam đã gửi 13 yêu cầu xác minh nguồn gốc xuất xứ liên quan đến mặt hàng nhôm, nông sản.

Qua công tác xác minh liên quan tới nội dung nghi vấn gian lận C/O, Cục Điều tra chống buôn lậu có một số đánh giá.  Đối với nhóm hàng hóa xuất đi Đài Loan chủ yếu là hàng nông sản, đá hoa (kết quả xác minh trên CSDL cho thấy hầu hết các lô hàng xuất khẩu của Việt Nam trong thời gian qua chưa phát hiện sai phạm, thông tin hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam trùng khớp với thông tin khai báo nhập khẩu phía Đài Loan, tuy nhiên phía Hải quan Đài Loan vẫn tiếp tục có nhiều yêu cầu xác minh thông tin xuất khẩu đặc biệt là xác minh xuất xứ của các nhóm hàng hóa này là do phía Đài Loan có nghi vấn về khả năng hàng hóa này không phải xuất xứ Việt Nam mà xuất xứ từ nước thứ 3 (chủ yếu là Trung Quốc) nên sau khi có kết quả xác minh của phía Hải quan Việt Nam các lô hàng xuất khẩu từ Việt Nam mới có thể thông quan.

 Hiện nay một số lô hàng quá cảnh đi từ Việt Nam được cấp “giấy chứng nhận hàng xuất khẩu đi từ Việt Nam” không phải là Giấy chứng nhận xuất xứ C/O (Certificate of Origin) nhưng khi đến nước nhập khẩu thì giấy chứng nhận này được chủ lô hàng quá cảnh giải thích là giấy chứng nhận xuất xứ Việt Nam để thực hiện hành vi gian lận.

Do cơ quan hải quan không phải là cơ quan phát hành C/O chứng nhận cho các lô hàng xuất khẩu nên trong quá trình xác minh thường sẽ phải phối hợp với các cơ quan chức năng khác của Việt Nam để làm rõ đó là phối hợp với Bộ Công thương (về các C/O ưu đãi) và VCCI (đối với C/O thông thường). Việc xác minh và xác định tỷ trọng và tỷ lệ hàng hóa để đạt xuất xứ Việt Nam là một vấn đề khó đối với cơ quan hải quan nếu như không có chỉ dẫn rõ ràng từ các cơ quan chức năng. Thực tế đã có những loại hàng hóa (pin năng lượng mặt trời) chỉ cần một tỷ lệ rất nhỏ cấu phần của sản phẩm được sản xuất ở Việt Nam là đã được xác nhận có C/O của Việt Nam. Do vậy Hải quan Việt Nam đã rất coi trọng và xác định đây là một trong những ưu tiên trong hợp tác về kiểm soát hải quan giữa Hải quan Việt Nam và Hải quan các nước trong thời gian tới.

Hải quan đề xuất sửa đổi những nội dung trọng tâm nào liên quan đến vấn đề xuất xứ hàng hóa, thưa ông?

Từ thực tế vừa qua, cơ quan Hải quan sẽ kiến nghị Bộ Công Thương tham mưu trình Chính phủ sửa đổi quy định tại Nghị định 31/2018/NĐ-CP và sửa đổi Thông tư 05/2018/TT-BCT về xuất xứ hàng hóa để có thể đưa ra các quy định về quy tắc xuất xứ đối với hàng hóa sản xuất tại Việt Nam được đưa ra lưu thông tại thị trường trong nước, ngoài quy tắc về xuất xứ đối với hàng hóa xuất nhập khẩu.

Đồng thời kiến nghị Bộ Khoa học và Công nghệ tham mưu trình Chính phủ sửa đổi quy định về ghi nhãn hàng hóa tại Nghị định 31/2017/NĐ-CP, nhất là ghi nhãn phụ để tránh tình trạng DN lợi dung khi nhập khẩu ghi nhãn chưa đầy đủ và được phép dán nhãn phụ trước khi đưa hàng hóa ra lưu thông… Nếu không kiểm soát chặt vấn đề này có thể DN sẽ thay đổi thông tin về xuất xứ, về hạn sử dụng… để đánh lừa và ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng.

Kiến nghị với Bộ Tài chính, báo cáo Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương tăng cường quản lý, ngăn chặn tình trạng xác nhận khống nguyên liệu đầu vào cấu thành sản phẩm xuất khẩu nhằm ngăn chặn việc gian lận xuất xứ.  Đẩy mạnh công tác tuyên truyền tới người dân, doanh nghiệp về hành vi, thủ đoạn, tác hại, hậu quả của gian lận thương mại đối với sản xuất trong nước, cũng như hoạt động xuất khẩu. Đồng thời nâng cao ý thức trách nhiệm trong việc bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong nước cũng như bảo vệ thương hiệu hàng Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Trân trọng cảm ơn ông!