Bài toán nào cho những hộ kinh doanh tại Nghệ An?

1:16:26 PM | 2/8/2019

Hiện nước ta có hơn 5 triệu hộ kinh doanh (HKD), trong đó trên 1,6 triệu hộ có mã số thuế, sử dụng hơn 9 triệu lao động và đóng góp tới hơn 30% GDP. Tỉnh Nghệ An có khoảng 27.000 HKD đang hoạt động rất hiệu quả, giải quyết công ăn việc làm cho hàng chục ngàn lao động, có tác động tích cực đến công tác xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế tỉnh nhà. Tuy nhiên, việc đưa HKD vào điều chỉnh trong Luật Doanh nghiệp sửa đổi đang là vấn đề gây nhiều tranh cãi chưa có hồi kết.

Thực trạng hộ kinh doanh

HKD có vai trò quan trọng trong tạo việc làm, nhất là những lao động chưa qua đào tạo và giải quyết các vấn đề xã hội: tạo điều kiện cho người có thu nhập thấp cải thiện cuộc sống, tiếp cận các hàng hóa, dịch vụ nhanh với giá cả bình dân; thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, khát vọng kinh doanh và phát triển kinh tế thị trường; hoạt động chủ yếu dựa trên năng lực tài chính tự thân, sử dụng ít tới nguồn lực tài chính từ bên ngoài với hiệu quả sử dụng nguồn lực cao và trực tiếp đóng góp cho tăng trưởng kinh tế, tạo ổn định xã hội.

Tuy nhiên, do xuất phát điểm thấp, quy mô nhỏ, năng lực kinh doanh cũng như trình độ quản lý còn khiêm tốn nên HKD đã, đang và sẽ còn gặp rất nhiều khó khăn. Mặc dù HKD đóng góp hơn 30% GDP nhưng chiếm tỷ trọng chưa tới 1,6% trong tổng thu ngân sách Nhà nước. Năm 2018, tỉnh Nghệ An thu ngân sách đạt 13.805 tỷ đồng, trong đó 27.000 HKD nộp thuế 244 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 1,76%, một con số còn khiêm tốn.

Cần có khung khổ pháp lý riêng cho HKD?

Với vai trò đại diện cộng đồng doanh nghiệp, TS. Vũ Tiến Lộc - Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, với hơn 5 triệu HKD và đóng góp lón cho GDP nhưng khung khổ chính sách áp dụng đối với chủ thể kinh doanh này hiện còn thiếu, chưa bình đẳng so với các doanh nghiệp hoạt động chính thức. Theo ông Lộc, đã đến lúc các HKD cần một khung khổ pháp lý riêng và cần tính đến giải pháp thúc đẩy sự chuyển đổi của HKD lên thành doanh nghiệp chính thức.

Ông Phan Thanh Miễn – Chủ tịch Hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa tỉnh Nghệ An lại có quan điểm, HKD và doanh nghiệp về cơ bản là khác nhau, không những về quy mô, số lượng lao động, điều kiện kinh doanh, chế độ trách nhiệm mà còn cả địa vị pháp lý, vậy nên HKD dễ bị tổn thương, có phần thiệt thòi và cần được quan tâm đúng mực. Chúng ta chỉ nên khuyến khích, tạo nhiều ưu đãi để HKD nhận thấy, tự nguyện chuyển đổi thành doanh nghiệp khi đã “đủ lớn” chứ không nên ép buộc. Tuy nhiên, với hơn 3 triệu HKD ở Việt Nam nói chung và hàng chục ngàn HKD tại Nghệ An nói riêng chưa có ĐKKD và mã số thuế; bên cạnh đó, hình thức nộp thuế theo doanh thu hoặc thu thuế khoán như hiện nay vừa tiềm ẩn nguy cơ thất thu thuế, vừa thiếu công bằng với các doanh nghiệp. “Trước tiên, Cơ quan Thuế cần lưu tâm, bám sát thực tế để xử lý những trường hợp này đem lại công bằng cho các HKD và doanh nghiệp chân chính, có trách nhiệm khác”, ông Miễn nhấn mạnh.

Nhiều ý kiến khác cho rằng, sự phân biệt giữa HKD và doanh nghiệp tại các quy định pháp lý đã vô hình trung tạo ra sự thiếu bình đẳng. Hiện tại còn thiếu các văn bản pháp luật quy định về địa vị pháp lý, quyền và nghĩa vụ của HKD trong khi đây lại là đối tượng đóng góp tới hơn 30% GDP, tạo ra cả chục triệu việc làm cho nền kinh tế so với hơn 715.000 doanh nghiệp đang hoạt động trong cả nước đóng góp chỉ hơn 8% GDP.

Lời kết và kiến nghị

Tỉnh Nghệ An đang phấn đấu đến năm 2020, có 20.000 doanh nghiệp hoạt động, bình quân hàng năm giải quyết việc làm cho 35.000 – 37.000 lao động; đồng thời, doanh nghiệp đóng góp trên 70% thu ngân sách của tỉnh. Tuy nhiên, theo nguồn tin từ Lãnh đạo tỉnh, hiện tại Nghệ An có khoảng hơn 12.000 doanh nghiệp đang hoạt động trong số gần 20.000 doanh nghiệp đăng ký, đứng thứ 7/20 địa phương có số doanh nghiệp lớn nhất thì đến năm 2020, con số 20.000 doanh nghiệp đang hoạt động là khó khả thi. Tương tự, theo Tổng cục Thống kê, tính đến hết ngày 31/12/2018, Việt Nam có trên 715.000 doanh nghiệp đang hoạt động. Với mục tiêu đến năm 2020, nước ta có 1 triệu doanh nghiệp và việc tạo ra thêm khoảng gần 300.000 doanh nghiệp trong thời gian còn lại là điều không dễ.

Trên thực tế, việc đăng ký hoạt động của HKD trong thời gian vừa qua cho thấy, tỷ trọng hộ có đăng ký kinh doanh vẫn khá thấp trong tổng số hơn 5 triệu HKD cả nước và hàng chục ngàn HKD tại Nghệ An đang hoạt động. HKD thường được áp dụng hình thức nộp thuế theo tỉ lệ trên doanh thu hoặc thu thuế khoán dẫn tới việc chưa sát với doanh thu thực tế phát sinh nên gây ra hiện tượng thất thu thuế, đồng thời gây tâm lý ngại chuyển đổi lên doanh nghiệp vì sợ phải nộp thuế cao. Điều này cho thấy, tính minh bạch trong khu vực HKD còn chưa cao, gây khó khăn trong việc quản lý.

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu nói trên không phải là không thể nếu có các chính sách hợp lý, đơn giản hóa các thủ tục về thuế và chính sách kế toán; cắt giảm các điều kiện kinh doanh nhằm khuyến khích HKD có quy mô lớn, sử dụng trên 10 lao động thường xuyên chuyển đổi thành doanh nghiệp. Đồng thời, bên cạnh việc quy định một giai đoạn chuyển tiếp và chế độ quản lý, tài chính, kế toán thực sự đơn giản, hiệu quả và phù hợp với thực tế; chính quyền cần phải tôn trọng quyền tự do kinh doanh, tự do lựa chọn hình thức kinh doanh của người dân và tuân thủ nguyên tắc thị trường, phù hợp với thông lệ quốc tế./.

Phan Duy Hùng