Những “ông vua không ngai” và bài học hội nhập

10:48:51 AM | 3/10/2019

Cuối thế kỷ XX là thời điểm vàng son của hàng loạt những sản phẩm mang thương hiệu Việt khi khắp nơi nơi, không ai là không biết đến bột giặt LIX hay kem đánh răng Dạ Lan, gốm sứ Minh Long, Bitis’, giày Thượng Đình, kem Thủy Tạ, xe đạp Thống Nhất…

Dấu ấn thương hiệu Việt

Từ năm 1986 đến nay, cùng với chuyển biến của nền kinh tế, hội nhập toàn cầu, các doanh nghiệp Việt Nam đóng góp lớn vào sự thay đổi bộ mặt kinh tế quốc gia. Cùng với đó những thương hiệu danh tiếng của Việt Nam như Minh Long, Thép Việt-Pomina, Kinh Đô, Biti’s, Vinamilk, Thiên Long, Việt Tiến, Nhựa Bình Minh, Tân Hiệp Phát, Kido, Habeco… ghi dấu ấn không chỉ với người tiêu dùng trong nước mà còn lan tỏa ra thế giới. Một số thương hiệu như Vinamilk, Vinacafe, Trung Nguyên... cũng phát triển mạnh mẽ và cạnh tranh trực tiếp với các tập đoàn đa quốc gia.

Gốm sứ Minh Long là một trong những thương hiệu gia đình danh tiếng nhất tại Việt Nam. Công ty này được ông Lý Ngọc Minh và người bạn là Dương Văn Long thành lập năm 1970. Năm 1990, Minh Long là doanh nghiệp tư nhân đầu tiên nhận được giấy phép xuất khẩu. Trong 5 năm sau, tỷ trọng xuất khẩu của Công ty có lúc chiếm 98% sản lượng. Đến năm 1994 Minh Long chuyển sang tập trung vào thị trường nội địa. Sau này Minh Long tách thành Minh Long 1 và Minh Long 2, ông Dương Văn Long đi theo hướng sứ công nghiệp.

Được thành lập từ năm 1994, Tập đoàn Nước giải khát Tân Hiệp Phát (THP) là doanh nghiệp hàng tiêu dùng nhanh (FMCG) lớn nhất Việt Nam. THP chủ yếu phát triển, sản xuất và bán các sản phẩm nước giải khát cho 63 tỉnh thành Việt Nam và 16 quốc gia trên thế giới.

Người đứng đầu Tập đoàn Doji và ngân hàng Tiên phong Đỗ Minh Phú đã có thành công lớn cho sự nghiệp kinh doanh với thương vụ đình đám là gây dựng nên thương hiệu nổi tiếng Diana cạnh tranh với thương hiệu ngoại Kotex, sau này được bán lại cho Tập đoàn Unicharm với giá từ 180-200 triệu USD. Hiện ông Phú và hai con trai nắm giữ toàn bộ cổ phần Doji Group với 7 công ty con và 6 công ty liên kết góp vốn và nằm trong top 3 ngành trang sức Việt Nam. Ông Phú còn là Chủ tịch HĐQT ngân hàng Tiên Phong.

Gia đình ông Vưu Khải Thành là một trong những doanh nghiệp gia đình gốc Hoa nổi tiếng tại Việt Nam bên cạnh những cái tên như Kinh Đô, Thiên Long, Minh Long, Đại Tiến Đồng,…Ông Thành khởi nghiệp thập niên 1980, thời điểm đất nước bắt đầu mở cửa với hai tổ sản xuất Bình Tiên và Vạn Thành. Hai hợp tác xã này sản xuất dép cao su xuất khẩu sang thị trường Liên Xô và các nước Đông Âu, sau đó phục vụ thị trường Tây Nam Trung Quốc và các nước Tây Âu. Đến thập niên 1990, Bình Tiên chuyển hướng sang tập trung thị trường nội địa và nhanh chóng trở thành thương hiệu số 1 dành cho học sinh, thiếu nhi với thông điệp nổi tiếng “Nâng niu bàn chân Việt”. Năm 2016, Bitis’ có cuộc quay lại thị trường ngoạn mục với dòng sản phẩm mới Bitis Hunter và bắt đầu tham gia vào lĩnh vực bán hàng trực tuyến.

Kinh Đô là thương hiệu hàng đầu trong ngành thực phẩm. Bước đột phá của Kinh Đô đến từ việc đầu tư dây chuyền công nghiệp để sản xuất bánh trung thu - mặt hàng đem về phần lớn doanh thu cho mảng bánh kẹo của tập đoàn này. Kinh Đô còn nổi tiếng với việc mua lại thương hiệu kem Wall’s của Unilever.

Mặc dù quá trình hội nhập với nhiều áp lực khiến nhiều doanh nghiệp phải bỏ cuộc, bán thương hiệu cho nước ngoài nhưng thực tế cũng đang có những tín hiệu tích cực khi một số doanh nghiệp Việt quyết tâm gìn giữ thương hiệu và phát triển thương hiệu Việt. Một số thương hiệu đã lọt vào Top 100 thương hiệu dẫn đầu trong các lĩnh vực kinh doanh tại Việt Nam, 10 thương hiệu dẫn đầu gồm các tên tuổi quen thuộc là Vinamilk, Viettel, Sabeco, Vinhomes, Masan Consumer, MobiFone, VinaPhone, Vietcombank, FPT và Vincom Retail, với tổng giá trị hơn 6,9 tỷ USD.

Những bài học hội nhập

Có thể nói, việc kinh doanh theo lối cũ, truyền thống của doanh nghiệp Việt Nam đã tồn tại quá lâu. Chính vì vậy, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng với hàng loạt FTA được ký kết, đặc biệt là sự phát triển của nền công nghiệp 4.0, nhiều doanh nghiệp Việt Nam dường như đang “hụt hơi” trong cuộc đua chiếm lĩnh thị phần.

Bài học của 2 hãng kem đánh răng nổi tiếng của miền Nam với thương hiệu PS và Dạ Lan là trường hợp điển hình. Ở thời hoàng kim, P/S chiếm đến 60% thị phần cùng Dạ Lan độc chiếm thị trường kem đánh răng Việt. Tuy nhiên, chỉ một thời gian sau khi chuyển nhượng quyền sở hữu nhãn hiệu P/S cho công ty đa quốc gia Unilever qua phương án thành lập một công ty liên doanh là Elida P/S, phía Việt Nam nhanh chóng bị bật ra khỏi liên doanh. Từ đây, nhãn hàng P/S nổi tiếng một thời chính thức giã biệt với quyền sở hữu Việt Nam. Tương tự với trường hợp của kem đánh răng Dạ Lan, sau khi chủ sở hữu thương hiệu này thành lập liên doanh với Công ty Colgate – Palmolive, thương hiệu Dạ Lan biến mất dần khỏi thị trường.
Nhiều thương hiệu nổi tiếng một thời đang gặp khó khăn trong cạnh tranh và mở rộng hoạt động kinh doanh. Những tên tuổi này dần rơi quên lãng sau khi bị doanh nghiệp nước ngoài thâu tóm. Một số thương hiệu mạnh khác dù không biến mất khỏi thị trường nhưng cũng lần lượt rơi hoàn toàn vào tay đối tác nước ngoài hoặc phát triển “dậm chân tại chỗ” trong nhiều năm qua. Một số thương hiệu hiện đại như Phở 24 và Highland Coffee cũng chuyển từ “thương hiệu mạnh của Việt Nam” sang tay hãng đồ ăn nhanh khổng lồ Jollibee Food Corp sau thương vụ mua bán với giá 20 triệu USD. Năm 2011, bia Huda Huế được hãng bia Đan Mạch Carlsberg đã mua lại nốt phần vốn của đối tác Việt Nam để từ liên doanh trở thành công ty 100% vốn nước ngoài. Một thương hiệu nước giải khát từng dẫn đầu Việt Nam là Tribeco cũng bị Uni-President Việt Nam (công ty mẹ ở Đài Loan) thâu tóm.

Nhìn vào bức tranh kinh doanh thời gian gần đây cũng tiếp tục chứng kiến sự sụt giảm khá mạnh của nhiều doanh nghiệp khi yếu tố cạnh tranh từ bên ngoài ngày càng tăng, trong đó không ít thương hiệu mạnh có lịch sử kinh doanh lâu đời, quen thuộc với người tiêu dùng Việt gặp khó khăn.

Caosumia (CSM), một thương hiệu được xem là số một trong ngành săm lốp Việt Nam cũng có biểu hiện ngột ngạt bởi cạnh tranh. Mới đây, đại diện Caosumina đã phải thành thực bày tỏ về mối lo ngại mất vị thế dẫn đầu ngành lốp trước cổ đông. Lợi nhuận Công ty có thể bị suy giảm do cạnh tranh từ các sản phẩm ngoại, đặc biệt là sự cạnh tranh quá mãnh liệt từ hàng Trung Quốc, Thái Lan.

Bột giặt LIX, một trong những thương hiệu gần gũi với các bà nội trợ Việt cũng có mức sụt giảm lợi nhuận trước sức ép từ những gã khổng lồ như Uniliver và P&G.
Trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, “ông trùm” ngành kinh doanh taxi phía Nam là Vinasun rơi vào giai đoạn suy giảm doanh thu, lợi nhuận trong bối cảnh cạnh tranh mạnh mẽ của những đối thủ dựa trên nền tảng công nghệ như Uber và Grab.

Đáng chú ý, có tình trạng doanh nghiệp trong nước không những không liên kết mà còn chơi xấu nhau như: Bán dưới giá thành, khuyến mãi không lành mạnh…. Nếu doanh nghiệp nội không chuyển mình trước cách mạng công nghệ 4.0, thị trường trong nước sẽ dễ dần rơi vào tay của các doanh nghiệp ngoại và nguy cơ phá sản là điều tất yếu sẽ xảy ra trong tương lai.

Các tập đoàn nước ngoài có lợi thế cạnh tranh hơn so với doanh nghiệp Việt về vốn, mặt bằng; công ty mẹ là những doanh nghiệp lớn toàn cầu, họ trường vốn và có chiến lược chịu lỗ nhiều năm để xây dựng mạng lưới, đội ngũ uy tín, thương hiệu trước khi kiếm lời tại Việt Nam. Doanh nghiệp ngoại còn có mức độ chuyên nghiệp, có sự tin cậy từ nhà cung ứng hàng hóa trong và ngoài nước; có phương thức thanh toán linh hoạt…

Một cách khách quan, doanh nghiệp nội còn thua kém nhà đầu tư nước ngoài nhiều mặt như thiếu chuyên nghiệp từ công nghệ quản trị chuỗi, tổ chức trưng bày hàng hóa, giá cả thiếu cạnh tranh, nguồn hàng chưa phong phú, đa dạng, mức độ kiểm soát chất lượng hàng hóa chưa đáp ứng yêu cầu…; thiếu tính liên kết giữa các lực lượng tham gia thị trường. Nếu không chủ động, doanh nghiệp nội sẽ phải chấp nhận thua ngay trên sân nhà khi làn sóng đầu tư nước ngoài vào nhiều lĩnh vực ngày càng mạnh.

Hương Ly