Cần cải cách mạnh mẽ, vượt trội để đạt “thể chế kim cương”

1:21:01 PM | 19/12/2019

 “Cải cách thể chế cần sự mạnh mẽ vượt trội để đạt "thể chế kim cương", tức là phải trong sạch, minh bạch, ổn định và vững chắc như kim cương”. Đây là nhận định của TS. Vũ Tiến Lộc – Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tại  hội thảo "Công bố Báo cáo Nghị quyết 02 của Chính phủ - Từ góc nhìn doanh nghiệp" tổ chức mới đây tại Hà Nội.

Chìa khóa cải cách thể chế

Sau nhiều nỗ lực của Chính phủ, của các bộ, ngành, địa phương và cả doanh nghiệp trong giai đoạn từ năm 2014 đến 2018, Việt Nam đã tăng 30 bậc xếp hạng về năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, năng lực cạnh tranh của Việt Nam vẫn đang ở mức trung bình của thế giới, chưa lọt vào Top 4 ASEAN.

TS. Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI cho biết, Nghị quyết 02 năm 2019 và Nghị quyết 35 năm 2016 của Chính phủ có những mục tiêu cụ thể, nổi bật là mục tiêu 1 triệu doanh nghiệp trong cuộc đua về năng lực cạnh tranh. Trong Nghị quyết 35 đã coi doanh nghiệp tư nhân là động lực phát triển của nền kinh tế, đây cũng là định hướng quan trọng, trong đó khu vực tư nhân phải đóng góp 48% GDP vào năm 2020. Để khu vực tư nhân trong nước đạt mục tiêu này không phải là khó. Tuy nhiên, mục tiêu có 1 triệu doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh trong top 4 ASEAN vào năm 2020 lại là mục tiêu khó khăn.

Chủ tịch VCCI đặc biệt nhấn mạnh cần đặt hành trình cải cách của Việt Nam vào cuộc đua toàn cầu về năng lực cạnh tranh và cải thiện môi trường kinh doanh: “Cỗ xe thể chế với rất nhiều bánh xe, rất nhiều khớp nối, hệ thống thể chế sẽ phát triển thuận lợi nếu các bánh xe này khớp nhau. Tuy nhiên thực tế, hệ thống pháp luật hiện vừa thông thoáng lại vừa lủng củng”.

Chủ tịch VCCI chỉ ra một trong số những điểm nghẽn của cải cách thể chế - đó là sự chậm trễ cải cách thủ tục hành chính. Trong những lĩnh vực cải cách nổi bật có thuế, hải quan, tín dụng... Tuy nhiên, ngay cả các lĩnh vực đã đạt được điểm đột phá và tiên phong như vậy vẫn còn khoảng cách xa so với thế giới như thủ tục hành chính.

Nỗ lực của các địa phương cũng là khác nhau, chuyển biến PCI cũng có sự khác biệt, tốc độ chuyển biến nhanh hơn ở khu vực ĐBSCL, trong khi lại chậm hơn ở miền núi phía Bắc. Tốc độ tăng doanh nghiệp giữa các địa phương cũng khác nhau. Hơn 40% doanh nghiệp cho biết phải đi lại nhiều lần để thực hiện TTHC. 58% doanh nghiệp cho biết gặp nhũng nhiễu khi thực hiện các TTHC. Thanh kiểm tra vẫn còn nặng nề, TS. Vũ Tiến Lộc nhận định.

Theo Chủ tịch VCCI, cụm từ “rừng vàng biển bạc” trước đây ý muốn nói đến tài nguyên dành cho phát triển kinh tế. Để phù hợp với mục tiêu phát triển hiện nay, chúng ta không chỉ cần đến “rừng vàng, biển bạc” mà còn cần cả “thể chế kim cương”.

Cải cách chưa đồng đều

Theo ông Đậu Anh Tuấn – Trưởng Ban Pháp chế (VCCI), Giám đốc Dự án Tăng cường tiếng nói của doanh nghiệp trong tái cơ cấu kinh tế cho biết, đang có sự cải cách không đồng đều trong các lĩnh vực. Một số lĩnh vực liên tục có sự chuyển biến tích cực cả về xây dựng chính sách lẫn thực thi, nhưng một số lĩnh vực khác lại chưa có những cải thiện đáng kể trong nhiều năm qua.

Những nhận định trên là tương đồng với đánh giá về Việt Nam của Ngân hàng Thế giới trong loạt Báo cáo Mức độ thuận lợi của môi trường kinh doanh (Doing Bussiness). Cụ thể, trong 13 báo cáo Doing Business, từ 2009 đến 2020, Việt Nam có 33 cải cách được ghi nhận. Trong đó, hai năm có nhiều cải cách nhất là Doing Business 2016 và Doing Business 2018 với 5 cải cách mỗi năm.

"Cần phải vượt ít nhất 42 bậc nữa để có thể bước vào “bán kết ASEAN”, tức là TOP 4 ASEAN. Việt Nam sẽ không thể vượt khỏi bẫy thu nhập trung bình nếu còn hài lòng với thể chế trung bình".

TS. Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI

Hai năm trở lại đây, số lượng cải cách được ghi nhận giảm xuống chỉ còn 3 cải cách năm của Doing Business 2019 và 2 cải cách trong Doing Business 2020. Lĩnh vực nộp thuế và tiếp cận tín dụng có nhiều biện pháp cải cách được ghi nhận nhất, 8 cải cách cho mỗi lĩnh vực. Năm nay, Doing Business 2020 tiếp tục ghi nhận cải cách duy nhất của Việt Nam ở lĩnh vực nộp thuế và tiếp cận tín dụng. Riêng lĩnh vực đăng ký tài sản (đăng ký đất đai và tài sản gắn liền với đất) của Việt Nam không có cải cách nào trong 13 năm qua, theo Doing Business.

Theo khảo sát, các lĩnh vực về đăng ký thành lập doanh nghiệp và tiếp cận điện năng vẫn tiếp tục được các doanh nghiệp đánh giá cao. Các lĩnh vực này vẫn liên tục có những cải thiện trong những năm trở lại đây và được các doanh nghiệp ghi nhận. Các lĩnh vực về phá sản doanh nghiệp, bảo vệ nhà đầu tư và thủ tục xuất nhập khẩu vẫn chưa có những cải thiện đáng kể theo đánh giá của các doanh nghiệp.

Ông Đậu Anh Tuấn cho biết, về chi phí thực hiện thủ tục hành chính, theo khảo sát của VCCI, có 74,7% doanh nghiệp cho rằng “cán bộ nhà nước giải quyết công việc hiệu quả” trong năm 2018, cao hơn mức 58% của năm 2016. Đồng thời, năm 2018 cũng có 56,9% doanh nghiệp cho rằng “thủ tục giấy tờ đơn giản”, tăng so với mức 49,5% của năm 2016.

Các chỉ số khác về chi phí thực hiện thủ tục hành chính trong năm 2018 như: Cán bộ nhà nước thân thiện, doanh nghiệp không cần phải đi lại nhiều lần để lấy dấu và chữ ký, phí và lệ phí được công khai,…cũng có xu hướng tích cực hơn năm 2016.

Ông Đậu Anh Tuấn nhận xét, có tới 58,2% hiện tượng nhũng nhiễu khi giải quyết thủ tục hành chính cho doanh nghiệp còn ở mức phổ biến. tuy nhiên, tỷ lệ doanh nghiệp đánh giá “các khoản chi phí không chính thức ở mức chấp nhận được” đã tăng so với năm 2017, đồng thời, tỷ lệ “các doanh nghiệp phải trả thêm chi phí không chính thức” cũng đã giảm, điều này cho thấy xu hướng tích cực trong việc kiểm soát tham nhũng, tham nhũng vặt có xu hướng giảm.

Hương Ly (Tạp chí Vietnam Business Forum)

Sự kiện sắp tới