Tái cơ cấu hệ thống ngân hàng: Gỡ từng nút thắt

4:31:38 PM | 3/1/2020

Tái cơ cấu hệ thống ngân hàng, trọng tâm là các NHTM, đóng vai trò quan trọng trong quá trình sắp xếp, cơ cấu lại nền kinh tế để đạt mục tiêu nâng cao năng suất lao động, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Với những nỗ lực ban hành và thực hiện chính sách tái cơ cấu, thanh khoản của hệ thống NHTM được đảm bảo, ổn định. Tình trạng sở hữu chéo trong hệ thống được giảm thiểu, không xảy ra đổ vỡ phá sản hàng loạt trong hệ thống ngân hàng, nhất là trong các thời kì nền kinh tế gặp nhiều khó khăn, lạm phát tăng cao, lãi suất huy động lên tới 18% trong giai đoạn cuối năm 2011.

Tái cơ cấu hệ thống NHTM được thực hiện thông qua mua bán, sáp nhập các NHTM yếu kém. Đã có 3 NHTM được NHNN mua lại với giá 0 đồng là Ngân hàng TNHH MTV Xây dựng Việt Nam (VNCB),  Ngân hàng TNHH MTV Dầu khí Toàn cầu (GP Bank), Ngân hàng TNHH MTV Dầu khí Toàn cầu (Ocean Bank). Vietcombank được giao quản trị - điều hành VNCB; Vietinbank quản trị - điều hành Ocean Bank và GP Bank. Hiện nay, VNCB, Ocean Bank và GP Bank đã hoạt động bình thường trở lại, kết quả kinh doanh được cải thiện đáng kể, lỗ hoạt động giảm qua từng tháng. Ngoài ra, còn 7 NHTM khác (Habubank, Western Bank, DaiABank, MDBank, MHBank, Southern Bank, GP Bank) cũng được sáp nhập vào các ngân hàng khác có tình hình tài chính lành mạnh và kết quả kinh doanh ổn định hơn.

Nợ xấu giảm mạnh

Bên cạnh các chính sách giảm lãi suất, cho vay ưu đãi với đối tượng ưu tiên, các tổ chức tín dụng đã chủ động triển khai các biện pháp xử lý nợ xấu, góp phần làm lành mạnh hóa tình trạng tài chính, giảm nợ xấu trong giai đoạn qua.

Theo VAMC, hiện đã có 5 ngân hàng xóa sạch nợ tại VAMC, bao gồm Vietcombank, MBBank, Techcombank, OCB và VIB. Ngoài ra, còn có một số ngân hàng có ý định tất toán toàn bộ trái phiếu đặc biệt của VAMC như VPBank, TPBank, KienLongBank...

Theo báo cáo của Ngân hàng nhà nước, tính từ năm 2012 đến cuối tháng 12/2019, toàn hệ thống các tổ chức tín dụng ước tính đã xử lý được 1.064 nghìn tỷ đồng nợ xấu. Lũy kế từ 15/8/2017 đến cuối tháng 12/2019, ước tính toàn hệ thống tổ chức tín dụng đã xử lý được 305,7 nghìn tỷ đồng nợ xấu xác định theo Nghị quyết 42 (không bao gồm sử dụng dự phòng rủi ro và khoản bán nợ cho Công ty Quản lý tài sản VAMC thông qua pháp hành trái phiếu đặc biệt).

Tính trung bình từ 15/8/2017 đến tháng 12/2019, mỗi tháng toàn hệ thống xử lý được 10,5 nghìn tỷ đồng/tháng, cao hơn 4,9 nghìn tỷ đồng so với kết quả xử lý nợ xấu trung bình trong giai đoạn từ 2012-2017 trước khi Nghị quyết 42 có hiệu lực. Đây cũng là dấu hiệu tích cực cho thấy, Nghị quyết 42/2017/QH14 đã và đang phát huy hiệu quả. Từ đó, góp phần tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc và đẩy mạnh nhiệm vụ xử lý nợ xấu của hệ thống các tổ chức tín dụng

Tại Hội nghị triển khai nhiệm vụ ngân hàng năm 2020 vừa được tổ chức tại Hà Nội, ngành ngân hàng công bố tiếp tục triển khai giải pháp cơ cấu lại gắn với xử lý nợ xấu các tổ chức tín dụng giai đoạn 2021-2025, phấn đấu đưa tỷ lệ nợ xấu nội bảng xuống dưới 2% và phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương kịp thời tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong việc áp dụng các biện pháp xử lý nợ xấu theo Nghị quyết 42 phê duyệt đề án “Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2016-2020”...

Cùng với đó, hiện nay, nhiều ngân hàng đã áp dụng thành công tiêu chuẩn Basel II trước hạn. Tỷ lệ an toàn vốn (CAR Basel II) ở mức 11,84% và đang tiếp tục được cải thiện thông qua nhiều biện pháp. Nhiều ngân hàng cũng đang duy trì chính sách trích lập dự phòng ở mức cao, đảm bảo phòng ngừa rủi ro trong trường hợp kinh tế biến động.

Bên cạnh đó, để đáp ứng quy định Thông tư 22 của NHNN, các ngân hàng cũng đã chủ động giảm tỷ trọng cho vay vào các ngành rủi ro (bất động sản, xây dựng…), tăng cường huy động vốn dài hạn. Tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn hiện nay ở mức 27%.

Còn nhiều nút thắt

Cho dù công tác cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng gắn với xử lý nợ xấu thời gian qua đã đạt được kết quả đáng khích lệ, tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, vẫn còn tồn tại không ít khó khăn, vướng mắc…

Đáng chú ý, việc nâng cao năng lực tài chính thông qua tăng vốn điều lệ của ngân hàng thương mại nhà nước nhằm đảm bảo vai trò chủ đạo của các ngân hàng này trên thị trường tài chính tiền tệ thời gian qua gặp nhiều khó khăn.

Tổng số vốn cần đầu tư, bổ sung cho các ngân hàng thương mại nhà nước là khá lớn để đảm bảo đáp ứng yêu cầu tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu theo Basel II, trong khi nguồn lực Nhà nước có thể được sử dụng để tăng vốn cho các ngân hàng này cũng hết sức hạn chế.

Ví dụ như trường hợp của NH Nông nghiệp và phát triển nông thôn Agribank- hiện là ngân hàng thương mại 100% vốn nhà nước. Trong 5 năm qua, quy mô về tổng tài sản là hơn 1,3 triệu tỷ đồng, tăng hơn 2 lần so với năm 2015, nhưng chưa được ngân sách cấp bổ sung vốn điều lệ. Hiện nay, vốn điều lệ Agribank là 30.518 tỷ đồng, thấp nhất trong nhóm 4 ngân hàng thương mại nhà nước, dẫn đến tỷ lệ an toàn vốn tiệm cận mức tối thiểu theo quy định.

Tuy đã chủ động phát hành trái phiếu để bổ sung vốn cấp II, nhưng theo quy định thì chỉ được tính tối đa 50% vốn tự có. Do vậy, nếu không được cấp vốn bổ sung, Agribank chỉ có thể tăng trưởng tín dụng đến hết quý I/2020, cho dù có nhu cầu đầu tư cho nền kinh tế và khả năng nguồn của Agribank hoàn toàn có thể đáp ứng.

Bên cạnh đó, tiến độ xử lý cơ cấu lại đối với một số TCTD phi ngân hàng có chủ sở hữu, cổ đông lớn là các tập đoàn, tổng công ty nhà nước vẫn còn chậm, phụ thuộc vào nội dung phương án cơ cấu lại tổng thể của các đơn vị này.

Tuy vậy, việc cơ cấu lại các tập đoàn, tổng công ty nhà nước phải được sự chấp thuận của Thủ tướng Chính phủ hoặc các bộ, ngành chủ quản. Đồng thời, nhiều tập đoàn, tổng công ty nhà nước vẫn đang gặp khó khăn về tài chính, thiếu nguồn lực để xử lý tổn thất và thực hiện cơ cấu lại các TCTD phi ngân hàng.

Măt khác, việc triển khai xử lý, cơ cấu lại 3 ngân hàng mua bắt buộc và các TCTD yếu kém còn vướng mắc về cơ chế, chính sách, quá trình xử lý phụ thuộc vào quá trình đàm phán với nhà đầu tư và phải lấy ý kiến của nhiều bộ, ngành và các cơ quan liên quan. Bởi vậy, khó xử lý nhanh các khoản nợ xấu, nhất là trong việc áp dụng các giải pháp xử lý nợ xấu theo Nghị quyết 42/2017 của Quốc hội...

Việc xử lý dứt điểm nợ xấu, thu hồi tài sản không sinh lời của các TCTD này đòi hỏi phải có cơ chế phân bổ tổn thất, giảm nhẹ gánh nặng tài chính bằng chính sách tài chính phù hợp để TCTD hấp thụ dần tổn thất, vượt qua được khó khăn tài chính.

Chưa kể là việc xử lý, thu hồi nợ và tài sản đảm bảo của các ngân hàng mua bắt buộc khó khăn do phần lớn tài sản đảm bảo cho các khoản nợ đều đang bị kê biên, liên quan đến các vụ án, hồ sơ pháp lý chưa hoàn chỉnh.

Ngoài ra, do phương án cơ cấu lại đối với các ngân hàng mua bắt buộc chưa được phê duyệt nên việc thực hiện các quyền đại diện chủ sở hữu đối với các ngân hàng này (phê duyệt kế hoạch kinh doanh, kế hoạch tài chính và kế hoạch mua sắm tài sản) rất khó khăn.

M&A - Giải pháp phù hợp để tái cơ cấu

Theo ông Nguyễn Phi Lân, Cục trưởng Cục Giám sát an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng - Ngân hàng Nhà nước, M&A vẫn là một trong các giải pháp thích hợp để cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng. 

Xử lý tổ chức tín dụng yếu kém trong những năm qua đã khẳng định việc khuyến khích sáp nhập, hợp nhất trên cơ sở tự nguyện là chủ trương đúng đắn để cơ cấu lại các tổ chức tín dụng. Ngân hàng Nhà nước tạo điều kiện thuận lợi cho việc sáp nhập, hợp nhất, mua lại các tổ chức tín dụng và nhà đầu tư mới có vốn, công nghệ, quản trị tham gia vào cơ cấu lại ngân hàng.

Do đó, M&A vẫn là một trong các giải pháp thích hợp trong giai đoạn hiện nay, bên cạnh các giải pháp khác về cơ cấu lại như nâng cao năng lực quản trị, điều hành, năng lực tài chính, nhằm thực hiện các mục tiêu đã đề ra tại Quyết định số 1058/QĐ-TTg đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Trong thời gian qua, các thương vụ đàm phán M&A công ty tài chính diễn ra khá sôi động, với sự tham gia của nhà đầu tư trong và ngoài nước, nhắm tới thị trường tài chính tiêu dùng đang tăng trưởng tương đối nhanh của Việt Nam. Ví dụ điển hình như thương vụ Ngân hàng Shinhan Việt Nam mua lại mảng bán lẻ của Ngân hàng ANZ Việt Nam, Tập đoàn Shinhan (Hàn Quốc) mua lại Công ty Tài chính Prudential Việt Nam, Techcombank đã chuyển nhượng toàn bộ phần vốn góp tại TechcomFinance cho Lotte Card (Hàn Quốc), SeABank mua lại Công ty Tài chính Bưu điện… Đáng chú ý, thương vụ đình đám giữa Ngân hàng BIDV và KEB Hana (Hàn Quốc) với giá trị kỷ lục 875 triệu USD đã khép lại một giai đoạn 10 năm mua bán - sáp nhập (M&A) vô cùng sôi động của ngành ngân hàng. Bước sang năm 2020, sóng M&A dự báo vẫn tiếp diễn, bởi nhiều thương vụ đang trong vòng đàm phán.

Hàng loạt thương vụ M&A đình đám đang đàm phán và chờ Chính phủ phê duyệt, như MB, Vietcombank, Ocean Bank, GPBank,… Theo TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia ngân hàng, nhu cầu bán cổ phần để tăng vốn của các ngân hàng, cộng với yếu tố kinh tế Việt Nam vẫn là một điểm sáng của khu vực, và việc Chính phủ tuyên bố không cấp phép lập mới các ngân hàng có vốn nước ngoài đến hết năm 2020, Nhà nước giảm dần tỷ lệ sở hữu tại các ngân hàng quốc doanh… khiến sóng M&A ngân hàng sẽ tiếp diễn trong năm 2020.

Quỳnh Anh (Vietnam Business Forum)