Tái cơ cấu nông nghiệp nhìn từ Chương trình OCOP

8:46:25 AM | 16/1/2020

Việc triển khai Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) có ý nghĩa to lớn trong phát triển kinh tế - xã hội, đó là giúp nâng cao thu nhập, tạo nhiều công ăn việc làm, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, làm thay đổi tập quán sản xuất lạc hậu, hướng người dân vào kinh tế thị trường, tạo ra hướng đi mới trong sản xuất, kinh doanh các sản phẩm truyền thống có lợi thế ở khu vực nông thôn…  Xung quanh chủ đề này, phóng viên Vietnam Business Forum đã có cuộc phỏng vấn ông Trần Thanh Nam, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Đỗ Ngọc thực hiện.

Tái cơ cấu ngành nông nghiệp đã đi được chặng đường 5 năm, tuy nhiên vẫn chưa tạo được sự chuyển biến mạnh mẽ, ông có nhận định gì về vấn đề này?

Triển khai tái cơ cấu nông nghiệp đã đạt được những kết quả bước đầu. Nhìn tổng quan ngành nông nghiệp có những khâu rất dễ tổn thương như: Liên kết chưa chặt chẽ giữa các ngành, công tác chế biến ở nhiều ngành hàng vẫn còn yếu, tổ chức thương mại ở hai khu vực thị trường nước ngoài, thị trường trong nước còn hạn chế. Đây là những điểm yếu mà ngành nông nghiệp Việt Nam sẽ tập trung trong năm 2020 và các năm tới phải đi sâu hơn nữa. Nếu làm được điều đó mới đảm bảo được nền nông nghiệp bền vững, qua đó mang lại giá trị cao nhất cho bà con nông dân và các thành phần tham gia trong chuỗi giá trị.

Theo đánh giá chung, sản xuất nông nghiệp của Việt Nam vẫn phụ thuộc quá nhiều vào thiên nhiên, thời tiết, chất lượng chưa cao và không đồng đều, giá trị gia tăng thấp do tỷ lệ sản phẩm qua chế biến thấp; manh mún, không làm chủ được thị trường... Vậy ngành nông nghiệp đã có những giải pháp nào để khắc phục, thưa ông?

Để khắc phục hạn chế trên, Chính phủ đã có nhiều chính sách ưu đãi, khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp. Nhờ đó, hiện nay đã có 6.010 doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ gia đình (có đăng ký kinh doanh). Trong đó, có 3.126 doanh nghiệp (chiếm 76,6% số doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp trong cả nước) tổ chức sản xuất 4.823 sản phẩm lợi thế thuộc 06 nhóm sản phẩm: Thực phẩm, đồ uống, thảo dược, vải và may mặc, nhóm lưu niệm - nội thất - trang trí, nhóm dịch vụ -  du lịch nông thôn. Doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư vào nông nghiệp đều áp dụng công nghệ cao, nên giảm sự phụ thuộc vào thiên nhiên, thời tiết; bảo đảm được chất lượng sản phẩm, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, đáp ứng được yêu cầu thị trường cả trong nước và xuất khẩu. Hy vọng nhờ đó sẽ dần khắc phục được điệp khúc “được mùa - mất giá” vì người sản xuất có thể bán một phần sản phẩm cho nhà máy chế biến. Nhà máy chế biến rau quả không chỉ làm tăng giá trị gia tăng của sản phẩm nông nghiệp, mà còn góp phần điều tiết thị trường.

Nhưng với thực trạng của sản xuất nông nghiệp tự phát thì cũng khó có thể điều tiết được thị trường?

Để khắc phục tình trạng sản xuất tự phát, các cơ quan quản lý nhà nước phải chủ động kiểm soát khâu sản xuất. Ví dụ, trước thực tế giá thịt lợn tăng quá cao, mới đây, Bộ đã chủ động mời 10 doanh nghiệp chăn nuôi lợn lớn nhất cả nước đến làm việc và đề nghị phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước bảo vệ thị trường nội địa bằng cách chủ động giảm giá thịt lợn xuống. Nếu giá thịt lợn quá cao, lợi nhuận từ nuôi lợn quá hấp dẫn, người dân sẽ tự phát tăng đàn và thịt lợn nhập khẩu sẽ tràn vào thị trường. Khi đó, giá thịt lợn giảm mạnh, doanh nghiệp chăn nuôi bị lỗ và nguy hiểm hơn, doanh nghiệp bị mất thị trường nội địa.

Hay như cá tra đang rất được giá, người dân ở nhiều tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long tự phát mở rộng diện tích nuôi. Trước tình hình đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã phải gửi 2 công văn và cử nhiều đoàn công tác xuống các địa phương đề nghị phải quản lý chặt chẽ, cố gắng duy trì diện tích nuôi cá tra ở quy mô khoảng 5.200 ha, với sản lượng khoảng 1,3 triệu tấn, cho dù thị trường có thể hấp thụ lớn hơn. Tái cơ cấu nông nghiệp không chỉ là nâng sản lượng, mà vấn đề là phải đi sâu vào canh tác, nâng cao chất lượng từ giống, nuôi, chế biến sâu và đa dạng hóa sản phẩm chế biến sau thu hoạch, không chỉ đáp ứng thị trường xuất khẩu, mà phải đáp ứng cho cả thị trường trong nước với hơn 96 triệu người tiêu dùng.

Chương trình Mỗi xã một sản phẩm tạo sự đột phá trong kinh tế khu vực nông thôn, góp phần vào tái cơ cấu nông nghiệp. Theo ông, trong thời gian tới cần làm gì để Chương trình thật sự phát huy được mục tiêu đề ra?

 Chương trình OCOP ưu tiên phát triển hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và vừa để sản xuất các sản phẩm truyền thống, dịch vụ có lợi thế đạt tiêu chuẩn, có khả năng cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế, góp phần phát triển kinh tế nông thôn theo hướng phát triển nội lực và gia tăng giá trị. Qua đó, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao thu nhập, đời sống cho nhân dân và thực hiện hiệu quả nhóm tiêu chí “Kinh tế và tổ chức sản xuất” trong Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới… Mục tiêu cụ thể đến năm 2020 là tiêu chuẩn hóa ít nhất 50% số sản phẩm hiện có; củng cố, hoàn thiện tổ chức sản xuất theo hướng liên kết giữa hộ sản xuất với hợp tác xã và doanh nghiệp; triển khai thực hiện từ 8-10 mô hình Làng văn hóa du lịch; củng cố, kiện toàn 100% doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia Chương trình OCOP; phấn đấu phát triển mới khoảng 500 doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã tham gia chương trình OCOP; đẩy mạnh các chương trình xúc tiến thương mại và quảng bá thương hiệu sản phẩm OCOP.

Bên cạnh thời cơ và thuận lợi, khu vực nông thôn còn nhiều thách thức như dân số khu vực nông thôn Việt Nam chiếm 68% dân số cả nước, lao động trong độ tuổi ở khu vực nông thôn chiếm 65% lao động cả nước, khoảng cách chênh lệch giàu nghèo giữa nông thôn và thành thị còn cao và biến đổi khí hậu khó kiểm soát. Do đó, nhiệm vụ phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn toàn diện đang được Chính phủ tập trung chỉ đạo, trong đó, tiếp tục triển khai thực hiện hiệu quả Chương trình Mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới. Nhiều đề án, chương trình lớn đã được Chính phủ triển khai như: Chương trình khoa học công nghệ phục vụ xây dựng nông thôn mới; Đề án về xử lý môi trường nông thôn; Đề án hỗ trợ phát triển thôn, bản, ấp của các xã đặc biệt khó khăn, đặc biệt là Chương trình mỗi xã một sản phẩm. Chương trình này được xác định là chương trình phát triển kinh tế nông thôn quan trọng trong thời gian tới.

Trân trọng cảm ơn ông!