Tết Nguyên Đán: Nét đẹp văn hóa ngàn đời của người Việt

3:06:05 PM | 24/1/2020

Đối với người Việt, Tết cổ truyền là những ngày trọng đại nhất trong năm. Dù thành thị hay nông thôn, miền xuôi hay miền núi, đất liền hay đảo xa, trong hay ngoài nước, cứ Tết đến xuân về là mỗi người lại nhớ về quê hương, nguồn cội. Tết đã góp phần tô đậm bản sắc văn hóa và là lẽ sống in sâu vào tâm thức người Việt.

Những phong tục truyền thống trong dòng chảy thời gian

Tết Nguyên đán là Tết cổ truyền lâu đời của dân tộc Việt Nam. Không chỉ là thời khắc thiêng liêng đánh dấu sự chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, Tết còn chứa đựng cả quan niệm sống cũng như những phong tục, tín ngưỡng sâu sắc, độc đáo mang đậm nét văn hóa dân tộc.

Theo phong tục, Tết Nguyên Đán được khởi đầu từ ngày 23 tháng Chạp (23 Tết), kéo dài đến mồng bảy Tết, trong đó 3 ngày đầu tiên của tháng đầu tiên thuộc về năm mới được coi là Nguyên đán – Tết đầu năm mới.  Dù khác nhau về thành phần dân tộc, tôn giáo, giàu nghèo, giai tầng xã hội; song các phong tục tảo mộ, tất niên, giao thừa, tân niên, mừng tuổi thì cơ bản giống nhau. Các phong tục này răn dạy con người nhớ về nguồn cội, sống hiếu nghĩa với cha mẹ, thuận hòa với anh em người thân, có trách nhiệm với cộng đồng, tình làng nghĩa xóm.

Biểu tượng của Tết với nhiều người chính là hoa mai, hoa đào và bánh trưng. Hình ảnh những cành đào đỏ thắm hay cành mai vàng bên mâm ngũ quả mang theo mong  ước về một năm mới an lành, may mắn và thịnh vượng. Bên nồi bánh chưng đang đỏ lửa, ông bà cha mẹ kể cho con cháu nghe về truyền thống gia đình, về ân đức tổ tiên, qua đó giáo dục con cháu về đạo lý uống nước nhớ nguồn, về lễ hiếu và cách gìn giữ trân trọng truyền thống. Tất cả tạo nên một Tết Việt rất đậm đà, rất riêng biệt, không hề giống với bất cứ một đất nước nào.

Ý nghĩa quan trọng nhất trong Tết Việt là sự đoàn viên. Theo truyền thống, ở mỗi gia đình Việt vào dịp Tết, dù ai đi đâu, làm gì, xa xôi cách trở thế nào, đều cố gắng trở về nhà. Hướng về nguồn cội với người Việt không chỉ là tình cảm dành cho người đang sống mà còn bao hàm cả những thế hệ đã khuất. Trong gia đình, nơi được trang hoàng, sắp đặt cẩn trọng nhất vào dịp Tết là bàn thờ gia tiên, bởi nơi đó vong linh sẽ về ngự trị, cùng sum vầy ăn Tết. Truyền thống đó được bồi đắp, tôn tạo qua các thế hệ để hình thành nên những hệ giá trị văn hóa truyền thống.

Bên cạnh những “thủ tục” chung vốn đã và đang quen thuộc với mọi thế hệ ở hầu khắp mọi nơi, có những địa phương lại có những phong tục độc đáo, mang bản sắc riêng. Người Mường ở Ba Vì, Hà Nội luôn có một màn hát múa ca ngợi về cây đa cổ nghìn tuổi trong làng; Dân tộc Sán Dìu ở Lục Nam, Bắc Giang tự cất rượu để uống và mời khách trong những ngày Xuân hay như người Mông có tục dán giấy bạc đã chạm trổ đục thành hình tiền và dán vào tường và dán giấy vào các công cụ sản xuất… Chính những nét riêng độc đáo đó đã tạo nên những bản sắc văn hóa vô cùng đa dạng, phong phú trong bức tranh văn hóa Tết của Việt Nam.

Mặc dù đất nước đổi mới, những nghi lễ tập tục cũng được “uyển chuyển” để phù hợp với xu thế phát triển của thời đại, song những phong tục, ghi lễ trong Tết vẫn trường tồn mãi mãi. Đây chính là những nét đẹp văn hóa thuần khiết có tính lịch sử và là niềm tự hào của người Việt Nam.

Tết Canh Tý và hình tượng chuột trong văn hóa dân gian

Năm 2020 theo lịch học là năm Canh Tý, cũng là năm hình tượng loài chuột được mọi người nhắc đến nhiều nhất. Trong văn hoá dân gian, chuột được gắn liền với sự nhanh nhẹn, thông minh. Con vật này cũng là nguồn cảm hứng của nhiều tác phẩm văn hóa - nghệ thuật dân gian thú vị còn tồn tại đến ngày nay. Trong đó, không thể không kể đến một trong những bức tranh nổi tiếng nhất của dòng tranh dân gian Đông Hồ - Đám cưới chuột. Bức tranh vừa hài hước dí dỏm lại mang ý nghĩa sâu sắc về quan hệ của tầng lớp nông dân - thống trị trong xã hội cũ, tiêu biểu cho mối quan hệ ỷ mạnh hiếp yếu. Người ta mượn hình ảnh chuột để châm biếm chua cay, hài hước về một tệ nạn mà xã hội cần lên án và loại bỏ.

Trong văn hóa Việt Nam, chuột tồn tại sóng đôi với nghề nông nghiệp lúa nước. Trên những cánh đồng lúa bạt ngàn, chuột luôn tồn tại và liên tục phát triển theo cấp số nhân. Chính vì vậy loài chuột mang ý nghĩa cầu mong gia đình sung túc, con đàn cháu đống, gia đình vui vẻ hạnh phúc. Chuột cũng là con vật mang lại may mắn trong đường tình duyên trong gia đình, thể hiện sự hạnh phúc, ấm êm.

Trong phong thủy, chuột mang nhiều ý nghĩa tượng trưng. Theo quan niệm dân gian, nơi nào có chuột tìm đến thì nơi đó sẽ có của ăn của để dồi dào. Bên cạnh đó, đặc tính nổi bật của loài chuột là rất nhanh nhạy, khéo léo, thông minh, biết tùy cơ ứng biến và tính toán kỹ lưỡng trước khi hành động. Vì vậy chuột mang ý nghĩa mong muốn mọi người trong gia đình đều có sự khéo léo, nhanh nhạy, khả năng đối phó với bất kỳ tình huống nào trong cuộc sống và công việc.

Tết với người Việt mang rất nhiều ý nghĩa. Tết kết nối quá khứ và hiện tại, mở ra đường hướng tương lai. Tết bắt đầu với những tin yêu và hy vọng. Những phong tục trong ngày Tết là tiêu biểu cho truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộc Việt. Trải qua bao biến động của lịch sử, nhưng người Việt vẫn luôn gìn giữ được những phong tục tốt đẹp ấy. Đó là giá trị tâm linh, cũng là giá trị tình cảm sâu sắc mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam.

Bà Dato Shariffah Norhana Syed Mustaffa
Đại sứ Malaysia tại Việt Nam/Ambassador of Malaysia to Vietnam

Tôi mong chờ cái Tết đầu tiên của mình tại Việt Nam. Ngày Tết cổ truyền ý nghĩa rất lớn đối với mỗi người dân Việt Nam. Đây là một trong những ngày lễ quan trọng nhất trong văn hóa Việt Nam, là ngày đầu tiên của năm âm lịch. Tại Malaysia, chúng tôi đón Tết vào ngày đầu tiên của năm âm lịch. Vì chúng tôi là một quốc gia đa sắc tộc, Tết cũng là một trong những ngày lễ lớn tại đất nước chúng tôi và chúng tôi được nghỉ làm việc vào dịp này mỗi năm. Đây sẽ là lần đầu tiên tôi ăn Tết tại Việt Nam và tôi rất vui mừng được trải nghiệm Tết ở đất nước xinh đẹp này.

Bà Mary Tarnowka
Giám đốc Điều hành AmCham Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh/ Executive Director of AmCham Vietnam in Ho Chi Minh City

Tôi rất vui khi có cơ hội ăn Tết tại Việt Nam. Tôi rất thích Tết. Mọi gia đình Việt Nam đều trang trí nhà cửa, ăn mặc chỉn chu, từ các khu đô thị lớn cho tới các vùng nông thôn ở Đồng bằng Sông Cửu Long. Tôi thích cả hoa đào ở miền Bắc và hoa mai ở miền Nam. Tôi thích thăm thú các chợ hoa ở TP.Hồ Chí Minh, dọc theo phố Nguyễn Huệ, khách sạn New World và trong công viên Tao Đàn. Tôi cảm thấy rất vui khi mua hoa về trang hoàng cho khu vườn nhà mình và thấy mọi người dạo chơi trong tà áo dài truyền thống đầy màu sắc. Các món ăn trong dịp Tết rất ngon. Tôi thích bánh chưng và bánh tét. Việt Nam có trái cây quanh năm nhưng trông chúng thật tuyệt vời khi được bày trí trên mâm ngũ quả. Nhưng điều tôi thích nhất là vẻ thanh bình trong dịp Tết. Đây là thời gian tuyệt vời nhất, cùng gia đình và bạn bè đi trên những con phố vắng và ngắm nhìn bầu trời xanh của TP.Hồ Chí Minh.

Ông Nicolas Audier
 Chủ tịch EuroCham/ EuroCham Chairman

Tết là một trong những dịp khiến Việt Nam trở thành một nơi độc đáo, hấp dẫn và chào đón người nước ngoài sinh sống và làm việc tại Việt Nam. Tất nhiên, nhiều thành viên của chúng tôi đến Việt Nam vì đây là thị trường phát triển nhanh với nhiều cơ hội thương mại và đầu tư lớn. Rất nhiều người đã ở lại và sinh sống tại đây vì yêu văn hóa, ẩm thực và truyền thống tuyệt vời của Việt Nam và của người dân Việt Nam. Tết là dịp đặc biệt nhất và tôi chắc chắn rằng các thành viên EuroCham đang mong chờ kỳ nghỉ Tết bên gia đình và tận hưởng các giá trị truyền thống trong dịp đặc biệt này.

Ông Kim Heung Soo
Chủ tịch KOCHAM/ KOCHAM Chairman

Điều đầu tiên tôi thấy là Tết Nguyên đán của Việt Nam rất giống với Tết Seol-Nal của Hàn Quốc. Hơn hết, tôi coi trọng giá trị văn hóa Tết vì hai lý do sau.

Thứ nhất, theo tôi, đây là ngày lễ truyền thống đại diện cho tinh thần Việt Nam là gia đình đoàn viên. Trong kỳ nghỉ Tết, người Việt về quê và làm nhiều món ăn truyền thống như bánh chưng truyền thống khi cả gia đình đoàn tụ về nhà cha mẹ và vui vẻ bên nhau. Tôi nghĩ rằng đây là văn hóa truyền thống quan trọng tượng trưng cho tinh thần và di sản văn hóa tuyệt đẹp của người Việt, giúp gắn kết cả cộng đồng và quốc gia như một gia đình lớn. Người Hàn Quốc cũng về thăm gia đình và quê hương trong dịp Tết.

Thứ hai, Tết là lễ hội văn hóa truyền thống lớn nhất ở Việt Nam. Trong kỳ nghỉ Tết, có nhiều lễ hội văn hóa truyền thống khác nhau như lễ hội hoa, lễ hội pháo hoa. Ngoài ra còn có nhiều sự kiện văn hóa và giải trí đại chúng cho tất cả mọi người và cộng đồng. Trên hết, đây cũng là dịp nghỉ ngơi và lấy lại năng lượng của những người đã làm việc chăm chỉ trong năm vừa qua. Bởi vậy tôi nghĩ rằng Tết có ý nghĩa lớn hơn rất nhiều đối với Việt Nam.

Sau cùng, theo tôi được biết, Tết là khoảng thời gian quan trọng nhất trong năm khi người Việt Nam đón năm mới với tâm thế mới và gửi lời chúc toàn gia an khang thịnh vượng. Nhân dịp Tết, tôi và KOCHAM mong muốn năm 2020 sẽ là một năm tăng trưởng và thịnh vượng hơn cho tất cả doanh nghiệp và người dân Việt Nam.