EVFTA: Mở ra “con đường cao tốc hướng Tây”

10:20:08 AM | 21/2/2020

“Đây là cơ hội vàng thúc đẩy sự chuyển dịch của chuỗi giá trị toàn cầu, nhưng cạnh tranh cũng rất gay gắt. Về lý thuyết, ở những lĩnh vực nào có đối đầu trực tiếp giữa doanh nghiệp Việt Nam và các doanh nghiệp EU thì cạnh tranh trong EVFTA sẽ phức tạp hơn…”. Đó là nhận định của TS.Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI về những thuận lợi và khó khăn đối với cộng đồng doanh nghiệp nhân sự kiện Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) và Hiệp định bảo hộ đầu tư (EVIPA) được Nghị viện châu Âu thông qua ngày 12/2/2020.

Là một Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, EVFTA được ví là “con đường cao tốc hướng Tây”, kết nối Việt Nam tới một không gian thị trường rộng lớn và có tiềm năng hàng đầu trên thế giới cả về tài chính, công nghệ và thị trường... Ông đánh giá thế nào về việc Hiệp định được Nghị viện châu Âu thông qua?

Giữa lúc dịch COVID-19 đang tác động mạnh mẽ và EVFTA được phê chuẩn thì chắc chắn sẽ thúc đẩy những nỗ lực tái cấu trúc nền kinh tế, tái cấu trúc không gian thị trường của nền kinh tế Việt Nam theo hướng tăng cường tính tự chủ, giảm lệ thuộc vào các thị trường bên cạnh và mở ra một cơ hội vàng thúc đẩy sự chuyển dịch các chuỗi giá trị toàn cầu.

Việc Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) và Hiệp định bảo hộ đầu tư (EVIPA) được Nghị viện châu Âu thông qua và dự kiến được Quốc hội Việt Nam trong kỳ họp sắp tới phê chuẩn là một dấu mốc mới trên hành trình cải cách và hội nhập của nền kinh tế Việt Nam.

Với việc phê chuẩn Hiệp định này, Liên minh châu Âu, một thị trường khó tính với những chuẩn mực cao nhất trên thế giới, đã chính thức ghi nhận những nỗ lực cải cách, xây dựng thể chế kinh tế thị trường và phát triển bền vững của Việt Nam và quyết tâm tăng cường hợp tác với Việt Nam.

EVFTA là hiệp định có ý nghĩa quan trọng, bởi EU là thị trường có tiềm năng rất lớn. Ông có thể cho biết những lợi ích thiết thực khi thực thi Hiệp định này?

Lợi ích đến từ những con số có thể cân, đong, đo, đếm được. Ví dụ như ngay lập tức, châu Âu dỡ bỏ 85,6% số dòng thuế, giúp tăng năng lực cạnh tranh cho 70,3% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường này, Việt Nam xóa bỏ 48,5%, tương đương với 64,5% kim ngạch nhập khẩu vào Việt Nam, sẽ giúp giảm chi phí đầu vào cho các ngành sản xuất, giảm giá hàng hóa, dịch vụ, khơi thông một dòng chảy mới về thương mại giữa Việt Nam với một thị trường có sức mua lớn thứ hai trên thế giới.

Sau 03 năm và 07 năm kể từ khi Hiệp định EVFTA có hiệu lực thì tỷ lệ giảm thuế xuất khẩu hàng hóa từ Việt Nam vào EU lần lượt là 73,2% và 100%; Thủy sản, EU sẽ xóa bỏ thuế quan đối với 86,5% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong vòng 3 năm, 90,3% trong vòng 5 năm và 100% trong vòng 7 năm; Cá ngừ đóng hộp, EU dành cho Việt Nam hạn ngạch thuế quan 11.500 tấn; Gạo, EU dành cho Việt Nam hạn ngạch 80.000 tấn gạo (gồm 30.000 tấn gạo xay xát, 20.000 tấn gạo chưa xay xát và 30.000 tấn gạo thơm). Đặc biệt, EU sẽ tự do hóa hoàn toàn đối với gạo tấm, trong đó, đối với sản phẩm từ gạo, EU sẽ đưa thuế suất về 0% sau một lộ trình nhất định... 

Sau 07 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực, EU sẽ xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với 99,2% số dòng thuế, tương đương 99,7% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Đối với khoảng 0,3% kim ngạch xuất khẩu còn lại, EU cam kết dành cho Việt Nam hạn ngạch thuế quan (TRQ) với thuế nhập khẩu trong hạn ngạch là 0%. 

Với mức độ cam kết sâu rộng, toàn diện và do tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế, EVFTA sẽ đem lại lợi ích lớn cho hai bên. Việc hiệp định được thông qua là cơ hội để Việt Nam mở rộng thị phần, gia tăng giá trị xuất khẩu. Trong vòng 7 năm, 99% dòng thuế sẽ về 0, rõ ràng năng lực cạnh tranh về giá của Việt Nam sẽ rất tốt, chưa kể các thuận lợi khác khi VN được tiếp cận công nghệ nguồn, phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Nếu tận dụng tốt cơ hội, các doanh nghiệp Việt sẽ có thêm nhiều lợi thế cạnh tranh tại thị trường EU để gia tăng đáng kể kim ngạch xuất khẩu, nhất là trong các lĩnh vực Việt Nam có thế mạnh và được ưu đãi thuế quan như dệt may, da giày, nông thủy sản…

Bên cạnh đó, trong bối cảnh căng thẳng thương mại giữa các nước hết sức phức tạp, Hiệp định EVFTA sẽ giúp các doanh nghiệp Việt đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường và đối tác, tạo chỗ đứng vững chắc hơn tại thị trường rất lớn EU. Người dân Việt Nam cũng tiếp cận với hàng hóa, thiết bị mà Việt Nam không có.

Ngoài ra, cùng với dòng chảy thương mại là dòng vốn đầu tư, chuyển giao công nghệ, góp phần nâng cấp các khâu “made in Viet Nam” hay “made by Viet Nam” trong các chuỗi giá trị toàn cầu mà Việt Nam đang nỗ lực tham gia.

Với sự tham gia của các đối tác châu Âu, Việt Nam kỳ vọng, giá trị gia tăng và hàm lượng công nghệ của những công đoạn sản xuất tại Việt Nam sẽ tăng lên.

Cùng với đó, nỗ lực vươn tới những chuẩn mực quốc tế về quản trị quốc gia và quản trị doanh nghiệp, về lao động, môi trường… cũng sẽ tạo ra nguồn năng lượng mới cho chiến lược phát triển bền vững của Việt Nam.

Tất nhiên, mọi việc không thuận lợi một chiều. Việt Nam sẽ phải nỗ lực gia tăng năng lực sản xuất, tái cơ cấu hiệu quả các ngành hàng, nhất là thực hiện một loạt biện pháp theo cam kết của hiệp định, nhất là cải cách về pháp lý, đáp ứng các cam kết về môi trường, phát triển bền vững, người lao động…

Xét về tổng thể, cơ cấu kinh tế của Việt Nam và các nước EU mang tính bổ sung, tương hỗ lẫn nhau nên ít có cạnh tranh trực tiếp. Tuy nhiên, cạnh tranh vẫn sẽ rất lớn. Theo ông, những lĩnh vực nào sẽ có mức độ cạnh tranh cao ?

Cạnh tranh gay gắt sẽ chỉ ở một số lĩnh vực mà Việt Nam còn yếu trong khi EU lại rất mạnh như chăn nuôi, chế biến thực phẩm, dược phẩm, phương tiện vận tải, hoát chất, logistics, … Tuy nhiên, điều này cũng không quá lo ngại bởi các cam kết mở cửa thị trường trong EVFTA là có chừng mực, với lộ trình đủ dài, vừa với sức vươn lên của các doanh nghiệp trong nước.

Nỗ lực vươn lên đương đầu với cạnh tranh sòng phẳng phải là tâm thế của doanh nghiệp thời hội nhập, mà không phải là tiếp tục trông chờ vào bảo hộ. Thực tiễn của những ngành, những lĩnh vực có sức cạnh tranh cao của chúng ta hiện nay đều là những ngành, lĩnh vực đã nói không với bảo hộ, cam kết với cạnh tranh, dũng cảm mở cửa và hội nhập.

Với ưu đãi thuế quan và năng lực cạnh tranh của EU, chắc chắn có áp lực lớn đối với doanh nghiệp Việt Nam.

Điều quan trọng là phải tái cơ cấu lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp Việt Nam, đảm bảo doanh nghiệp Việt Nam cạnh tranh hiệu quả hơn, ngay cả đối với lĩnh vực có cạnh tranh trực tiếp.

Để thực thi EVFTA, doanh nghiệp cần chuẩn bị về tâm thế và nguồn lực như thế nào, thưa ông?

Trước hết, doanh nghiệp phải tìm hiểu về các cam kết, thách thức, cơ hội liên quan đến ngành và lĩnh vực của mình để định vị lại mình và phải hành động ngay, phải tái cấu trúc các thị trường, bạn hàng, nguồn cung ứng... để tận dụng các cơ hội mà các cam kết mở ra.

Tiếp theo, doanh nghiệp phải gia tốc những nỗ lực, nâng cấp nền tảng năng lực cạnh tranh của chính mình về mô hình kinh doanh, chiến lược, quản trị, nhân lực, chất lượng hàng hóa và dịch vụ theo tiêu chuẩn châu Âu… Không có nền tảng là năng lực cạnh tranh bền vững thì không thể hội nhập thành công.

Muốn ra được thị trường thế giới thì phải đứng vững trên mảnh đất của mình. Hướng ra EU, hướng ra thị trường thế giới mênh mông nhưng đừng quên thị trường trong nước, gần 100 triệu dân trong một nền kinh tế đang cất cánh sẽ là bệ đỡ cho các doanh nghiệp Việt vươn ra thị trường thế giới.

Đặc biệt, cộng đồng doanh nghiệp cần sát cánh với các cơ quan Chính phủ trong những nỗ lực thực thi EVFTA. Nhà nước, bên cạnh việc phối hợp với các hiệp hội doanh nghiệp tuyên truyền phổ biến, hướng dẫn cho doanh nghiệp về Hiệp định, thì việc chuẩn bị về thể chế là quan trọng nhất.

Để nâng cao năng lực thể chế chuẩn bị cho hội nhập không chỉ có việc cải cách để “nội luật hóa” bảo đảm tuân thủ các cam kết mà còn phải cải cách để tận dụng tốt nhất các cơ hội. Cải cách thể chế sâu rộng hơn cam kết sẽ mở không gian phát triển cho nền kinh tế Việt Nam.

Nỗ lực cải cách thể chế thời hội nhập phải tiếp tục củng cố những nền tảng cạnh tranh minh bạch và công bằng; phát triển bền vững, bảo đảm hài hòa các mục tiêu kinh tế, xã hội, môi trường; hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa; thúc đẩy liên kết, phát triển công nghiệp hỗ trợ, tạo ra hệ sinh thái cộng sinh cùng có lợi giữa các FDI với doanh nghiệp trong nước. Có rất nhiều việc phải làm để phát huy hiệu quả của hội nhập.

Chìa khóa để hội nhập EVFTA nói riêng, hay hội nhập kinh tế quốc tế nói chung thành công, suy cho cùng, phải bắt nguồn từ những nỗ lực cải cách thể chế của Nhà nước song hành với những nỗ lực nâng cấp về quản trị, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Cam kết mở cửa thị trường hàng hóa của Việt Nam

Việt Nam cam kết xóa bỏ thuế quan ngay sau khi EVFTA có hiệu lực cho
hàng hóa của EU thuộc 48,5%số dòng thuế trong biểu thuế, tương đương
64,5%kim ngạch xuất khẩu của EU sang Việt Nam;

Trong vòng 7 năm kể từ khi EVFTA có hiệu lực, Việt Nam cam kết xóa
bỏ 91,8% số dòng thuế trong biểu thuế, tương đương 97,1% kim ngạch
xuất khẩu của EU sang Việt Nam;

Trong vòng 10 năm kể từ khi EVFTA có hiệu lực, Việt Nam cam kết sẽ
xóa bỏ khoảng 98,3% số dòng thuế trong biểu thuế, chiếm 99,8% kim
ngạch xuất khẩu của EU sang Việt Nam.

Đối với khoảng 1,7% số dòng thuế còn lại của EU, Việt Nam cam kết dành
hạn ngạch thuế quan như cam kết WTO, hoặc áp dụng lộ trình xóa bỏ đặc
biệt (như thuốc lá, xăng dầu, bia, linh kiện ô tô, xe máy).