“Nhiệm vụ kép” đòi hỏi những nỗ lực vượt bậc của cộng đồng doanh nghiệp

9:14:22 AM | 10/4/2020

Dịch bệnh đang là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng suy giảm của doanh nghiệp. Trong 3 tháng đầu năm, cả nước đã có tới gần 35 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường - con số kỷ lục từ trước đến nay. Và lần đầu tiên sau hàng thập kỷ, số lượng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường lớn hơn số doanh nghiệp đăng ký thành lập mới.

DN đối mặt với khó khăn chưa từng có

Theo một kết quả khảo sát nhanh của VCCI được triển khai cuối tháng 3 đầu tháng 4/2020, tác động của đại dịch đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là rất nghiêm trọng. Có tới gần 85% doanh nghiệp trong mẫu khảo sát cho biết dịch bệnh đã làm cho thị trường tiêu thụ của họ bị thu hẹp, gần 60% doanh nghiệp cho rằng dịch bệnh khiến họ thiếu vốn và đứt dòng tiền cho kinh doanh, trên 40% doanh nghiệp cho biết đại dịch gây thiếu nguồn cung nguyên liệu, 43% doanh nghiệp phải thu hẹp quy mô lao động do thiếu việc làm. 82% doanh nghiệp cho rằng doanh thu năm 2020 của họ sẽ bị sụt giảm so với năm 2019. Và có tới 30% doanh nghiệp dự báo có thể tụt giảm tới 30-50% và 22% sẽ tụt giảm trên 50%.

Cũng theo kết quả khảo sát của VCCI, nếu tình hình dịch bệnh vẫn tiếp tục diễn biến phức tạp, thì có tới gần 30% số doanh nghiệp chỉ có thể duy trì hoạt động được không quá 3 tháng, 50% doanh nghiệp chỉ trụ được nửa năm. Trên 75% số doanh nghiệp thì báo sẽ phải thu hẹp quy mô lao động và có tới gần 10% số doanh nghiệp phải giảm quy mô lao động tới 50% so với hiện nay. Chỉ có chưa đầy 1% số doanh nghiệp gia tăng lao động. Hệ lụy của xu hướng này sẽ là hàng triệu lao động sẽ có nguy cơ mất việc làm trong những tháng tới đây.

Các doanh nghiệp đã làm gì trong bối cảnh này? Cũng theo kết quả khảo sát, hầu hết các doanh nghiệp đã tích cực và chủ động triển khai các biện pháp chống dịch tại nơi làm việc theo khuyến cáo của Bộ Y tế và chính quyền các địa phương, đồng thời cố gắng nỗ lực cao nhất để duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh. “Nhiệm vụ kép” đòi hỏi những nỗ lực vượt bậc của cộng đồng doanh nghiệp. 73% số doanh nghiệp đã kịp thời có chính sách hỗ trợ người lao động trong khủng hoảng. Các doanh nghiệp nhìn chung đã chủ động, sáng tạo đưa ra các giải pháp phù hợp kịp thời trong sử dụng lao động. Trên 60% doanh nghiệp đã áp dụng phương thức làm việc linh hoạt về thời gian cho một bộ phận lao động, 46% doanh nghiệp không cắt giảm lao động nhưng giảm giờ làm, 42% doanh nghiệp tranh thủ thời gian dịch bệnh để đào tại lại nhân lực, 41% doanh nghiệp tổ chức làm việc tại nhà. Chỉ khoảng 20% doanh nghiệp cho biết đã buộc phải cắt giảm lao động, chấm dứt hợp đồng lao động và 21% doanh nghiệp cho biết đã phải cắt giảm lương để không phải cắt giảm lao động. Đó là những ứng sử linh hoạt đầy trách nhiệm.

Theo TS Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI, chưa ai dự báo được khi nào thì dịch bệnh sẽ qua đi, nhưng một điều chắc chắn là hệ lụy, ảnh hưởng của dịch bệnh tới nền kinh tế sẽ còn kéo dài và không thể khắc phục được ngay khi dịch bệnh kết thúc và khó khăn với doanh nghiệp còn chất chồng trước mắt.

Tạo điều kiện cho lưu thông hàng hóa thuận lợi

Trên cơ sở tập hợp ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã có công văn số 0210/PTM-PTDN ngày 25/2/2020 gửi Thủ tướng Chính phủ phản ánh những khó khăn của doanh nghiệp, kiến nghị các giải pháp dài hạn và đề xuất 12 giải pháp ngắn hạn có tính chất cấp bách để hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua khó khăn.

Trước những diễn biến ngày càng phức tạp của dịch Covid-19 và khó khăn của doanh nghiệp ngày càng gia tăng, VCCI đã tiến hành khảo sát nhanh tình hình doanh nghiệp và ngày 3/4/2020 Chủ tịch VCCI đã tổ chức họp trực tuyến với lãnh đạo của gần 100 hiệp hội doanh nghiệp trong và ngoài nước để nắm bắt tình hình thực hiện các Chỉ thị của Thủ tướng, ảnh hưởng mới của dịch Covid-19 tới hoạt động của doanh nghiệp và những đề xuất, kiến nghị tiếp theo của cộng đồng doanh nghiệp. Trên cơ sở tập hợp ý kiến của các hiệp hội doanh nghiệp và doanh nghiệp, ngoài các giải pháp đang được các bộ ngành và địa phương triển khai, Chủ tịch VCCI đã tiếp tục gửi công văn tiếp tục kiến nghị với Thủ tướng Chính phủ một số giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp mới.

Theo đó, trừ một số ngành/lĩnh vực rất hạn chế phải tạm thời đóng cửa, cần khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất lưu thông tiến hành bình thường với điều kiện tuân thủ đầy đủ các biện pháp phòng chống dịch bệnh để doanh nghiệp có thể tự cứu mình, duy trì sản xuất kinh doanh, bảo đảm công ăn việc làm cho người lao động, bảo đảm an sinh xã hội và bớt đi gánh nặng trợ cấp của nhà nước trong bối cảnh ngân sách nhà nước còn rất eo hẹp như hiện nay. Đề nghị Chính phủ bổ sung và công bố ngay danh mục hàng hóa, dịch vụ thiết yếu phù hợp với điều kiện phòng, chống dịch bệnh Covid-19, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và lưu thông các hàng hóa dịch vụ này phục vụ đời sống nhân dân, ngay cả trong trường hợp cần siết chặt hơn các biện pháp cách ly, phong tỏa.

Bên cạnh đó, đề nghị Bộ Y tế có kịch bản hoặc quy định rõ ràng cho các doanh nghiệp, nhất là các trung tâm thương mại, siêu thị, doanh nghiệp trong khu công nghiệp… để hướng dẫn xử lý và cách ly khi có người lao động hay khách hàng đến giao dịch bị nhiễm Covid-19, tránh việc phải đóng cửa toàn bộ khu công nghiệp, doanh nghiệp khi không cần thiết.

Về chính sách tài khóa, theo ông Lộc, đề nghị cho thực hiện ngay việc tạm hoãn nộp các khoản thuế GTGT, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân của người lao động, bảo hiểm xã hội, phí công đoàn… trong khi chờ chính sách cụ thể vì quá trình hướng dẫn thực hiện các giải pháp theo Chỉ thị của Thủ tướng của các bộ ngành còn chậm, doanh nghiệp có thể ngừng hoạt động, phá sản trước khi cơ chế, chính sách được áp dụng. Các chính sách này cần được áp dụng với hệ thống các ngân hàng thương mại vì các ngân hàng thương mại cũng là doanh nghiệp.

Ngoài việc thực hiện giãn, hoãn tiến độ nộp các khoản thuế, bảo hiểm xã hội, phí, lệ phí, đề nghị có các chính sách miễn, giảm các khoản phải nộp này thuộc chức năng của Chính phủ. Đề nghị Chính phủ trình Quốc hội ngay đầu kỳ họp giữa năm các biện pháp giảm thuế, phí và thu ngân sách thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Đề nghị giãn, hoãn, miễn giảm tiền thuế đất cho các doanh nghiệp trong bối cảnh dịch bệnh; cho thực hiện ngay việc hồi tố với chi phí lãi vay khi tính thuế trong 2 năm 2017 và 2018 (theo dự thảo sửa đổi Khoản 3, Điều 8, Nghị định 20/2017/NĐ-CP quy định về quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có giao dịch liên kết).

Đồng thời với việc cho phép chuyển lỗ cho 5 năm tiếp theo, đề nghị cho phép khấu trừ các khoản lỗ của năm 2020 do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19 vào năm lợi nhuận của năm 2019. Điều này cho phép doanh nghiệp chi trả nộp thuế trong vòng 2 năm 2019-2020 và giúp tránh phá sản cho những doanh nghiệp có lợi nhuận trong năm 2019 nhưng lại thua lỗ nhiều trong năm 2020 do ảnh hưởng của dịch Covid-19.

 Về chính sách tín dụng, ngoài các giải pháp hiện hành như tái cơ cấu nợ, giảm lãi suất cho vay, giảm phí; doanh nghiệp đề nghị có mức giảm sâu thêm từ 2-3% đối với khoản vay mới và vay hiện hữu (đến mức còn khoảng 4-5% đối với khoản vay tiền đồng và 2-3% đối với khoản vay USD) cho từng nhóm khách hàng có ảnh hưởng dịch bệnh khác nhau; Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn quy trình chuẩn đối với việc thẩm định, đánh giá thiệt hại, xác định đối tượng doanh nghiệp được hưởng hỗ trợ do trên thực tế các ngân hàng thương mại thực hiện khác nhau.

Về chính sách lao động, tiền lương, công đoàn, VCCI đề nghị không điều chỉnh lương tối thiểu vùng cho năm 2021; tạm dừng các khoản đóng góp của người sử dụng lao động và người lao động vào quỹ công đoàn, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp trong năm 2020. Đề nghị Chính phủ trình ra Quốc hội đề xuất giảm mức đóng bảo hiểm thất nghiệp từ 1% xuống 0,5%, giảm mức đóng kinh phí công đoàn từ 2% xuống còn 1% trước mắt cho năm 2020…

Hội nhập sẽ được điều chỉnh lại

Theo ông Lộc, không chỉ trong đại dịch mà ngay cả thời hậu Covid-19, vấn đề lớn nhất sẽ là việc làm, Tổ chức Lao động Quốc tế dự báo Covid-19 sẽ làm cho 25 triệu người mất việc. Nhiều tổ chức quốc tế còn đưa ra con số cao hơn thế. Việc tái cấu trúc nền kinh tế, chuyển đổi mô hình kinh doanh sau Covid-19 sẽ làm sâu sắc thêm xu hướng này. Xu hướng chuyển đổi số và ro-bot hóa chắc chắn sẽ được đẩy mạnh hơn. Giao dịch trực tuyến và nền kinh tế online sẽ lên ngôi. Thị trường nội địa và mạng sản xuất nội bộ các nền kinh tế sẽ được xem trọng. Thương mại và đầu tư quốc tế sẽ đảo chiều – luồng vốn đầu tư của các nền kinh tế phát triển có xu hướng quay lại về chính quốc. Đầu tư quốc tế sẽ phi tập trung hơn để phân tán rủi ro. Tác động cộng hưởng của công nghệ, của chiến tranh thương mại và Covid-19… sẽ vẽ lên một bức tranh kinh tế toàn cầu với nhiều sắc màu và hình khối mới. Hội nhập vẫn là một xu hướng quan trọng, nhưng chắc chắn hội nhập sẽ được điều chỉnh lại với tinh thần không chỉ thúc đẩy tự do mà còn cần hài hòa hơn và công bằng hơn.

“Nền kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam sẽ đứng trước những cơ hội và thách thức chưa từng có”, ông Lộc khẳng định.

Theo ông Lộc, Việt Nam sẽ có cơ hội đón nhận dòng vốn mới có chất lượng cao hơn trong một chiến lược đầu tư phi tập trung, đa phương hóa nguồn cung ứng để tránh lệ thuộc quá lớn vào một thị trường của các tập đoàn xuyên quốc gia. Việt Nam có sẵn lợi thế về địa kinh tế, địa chính trị, có quy mô thị trường và nguồn lực nhưng để tận dụng tốt cơ hội này, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu nâng cao chất lượng thể chế, nguồn nhân lực và cơ sở hạ tầng để đón nhận dòng vốn đầu tư mới. Nhưng thách thức cũng lớn hơn khi xu hướng tự động hóa gia tăng, cơ hội việc làm trong những ngành sử dụng nhiều lao động giản đơn sẽ bị thu hẹp. Bài toán công ăn việc làm cho hàng triệu lao động kỹ năng còn thấp, trong các ngành công nghiệp Dệt may, Da dày, Điện tử - các cỗ máy tạo việc làm chủ yếu trong nền kinh tế, cũng như hàng triệu lao động đang hàng ngày hàng giờ được giải phóng khỏi khu vực nông nghiệp năng suất thấp cần được tạo việc làm trong thời gian tới là một thách thức lớn. Sứ mệnh giải quyết công ăn việc làm cho lực lượng này đè nặng lên vai của đội ngũ doanh nhân.

Ông Chu Tiến Dũng, Chủ tịch Hiệp hội DN TPHCM

Chính sách có nhiều nhưng quan trọng là đi vào cuộc sống nhanh nhất, thiết thực nhất, khả thi nhất và có tầm dự báo dự đoán cho các chính sách. Ví dụ như cho giảm thuế, giãn thuế nhưng vẫn tính là có thể năm nay DN sẽ đóng được để đảm bảo ngân sách cho quốc gia thì các chính sách như thế sẽ không khả thi, vì chưa biết lúc nào dịch kết thúc và DN có thể phục hồi được không.

Làm sao cho chính sách thực hiện dễ dàng, minh bạch công khai. Dù lĩnh vực ngân hàng đã có nhiều chính sách, nhưng cũng cần từng ngân hàng công khai tiêu chí, đối tượng, tình huống được hưởng ưu đãi, thủ tục, thời hạn giải quyết ,…

Có thể chia ra hai nhóm chính sách: Chính sách hỗ trợ khẩn cấp và chính sách ổn định phát triển. Hiện các chính sách chủ yếu tập trung vào các chính sách khẩn cấp, còn các chính sách hướng đến ổn định và phát triển còn hạn chế.

Đối với chính sách ổn định sản xuất cũng cần tách ra: chi phí đầu vào, chi phí đầu ra, chi phí trong sản xuất. Những nhóm nào mà Chính phủ có thể can thiệp thì tập trung cắt giảm mạnh nhất (chi phí năng lượng, thuế, thủ tục, mặt bằng, vận chuyển, hải quan). Đối với nhóm chuẩn bị cho hậu covid: khai thông thị trường, mở cửa… cần được bàn sớm. Các chính sách hiện nay nặng về giải quyết tình huống, khẩn cấp.

Đối với danh sách các ngành sản xuất dịch vụ thiết yếu, nên đi theo cách chọn bỏ, phải dừng hơn là chọn cho tiếp tục sản xuất. Khi dừng thì nên có chính sách rõ ràng hỗ trợ ngay, hiện mới chỉ bằng các mệnh lệnh hành chính. Đồng thời, cần chỉ đạo thống nhất từ trên xuống dưới, không theo từng địa phương. Một số tỉnh yêu cầu cách ly người từ HN, HCM, làm ảnh hưởng đến người vận chuyển hàng hóa. Doanh nghiệp phải đối phó với nhiều kịch bản tại nhiều địa phương khác nhau.

Bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hội doanh nghiệp hàng VN chất lượng cao

Hiện DN đang gặp khó khăn, tồn kho cao, chúng ta nên thúc đẩy ủng hộ nhà sản xuất Việt Nam.

Bên cạnh đó, cần minh bạch các chính sách, giải trình tiến độ thực hiện… Chính sách chú ý đến ngành thiết yếu, nhưng cũng có một số ngành khác, ví dụ như văn phòng phẩm. Đây có là ngành thiết yếu hay không, vì ngành này cũng gặp khó khăn, và là ngành phục vụ giáo dục nên cần xem xét chuỗi sản xuất, các ngành phục vụ đầu vào cho ngành thiết yếu.

Ngoài ra, đang có hiện tượng “ngăn sông cấm chợ” ở một số địa phương. Điều này làm ảnh hưởng đến doanh nghiệp, hàng hóa lưu thông

Đặc biệt, phải giữ chân người lao động, gìn giữ lực lượng lao động qua mùa dịch không tan tác. Lao động là thế mạnh của VN, cố găng gìn giữ và bảo toàn lực lượng lao động để sau dịch bệnh có thể phục hồi sản suất ngay. Chính sách cho người lao động không chỉ là cứu đói tạm thời mà cần đào tạo, đào tạo lại cho người lao động để chuẩn bị cho giai đoạn sau.

Ông Trương Văn Cẩm, Phó chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS)

Ngành dệt may có tới trên 90% DN chịu tác động của dịch bệnh. Trong tháng 4 sẽ thiếu 30% việc làm, tháng 5 là 50%. Tháng 6 hy vọng phục hồi nếu dịch được khống chế.

Hiện DN dệt may chịu nhiều áp lực, vừa phòng dịch (do số lao động lớn, chỉ cần 1 lao động dương tính, cả nhà máy sẽ đóng cửa) vừa tồn tại duy trì sản xuất (giảm thị trường đầu vào và đầu ra), tìm kiếm thị trường, sản xuất khẩu trang.

Cần triển khai nhanh, quyết liệt các chính sách hỗ trợ, nếu chính sách phải thẩm định, kiểm tra… thì có khi đến lúc được hỗ trợ, DN đã phá sản, người lao động đã mất việc làm.

Bởi vậy, trước mắt cần dừng ngay đóng BHYT, BHXH, sau đó xem tình hình thiệt hại có thể giảm, miễn cho DN. Giảm chi phí đầu vào cho DN: phí BOT, điện, nước (giảm ngay cho các DN đang hoạt động)

Giải pháp lâu dài, cần phát triển công nghiệp hỗ trợ, quy hoạch khu công nghiệp sản xuất dệt;  điều chỉnh thuế VAT đối với sản xuất vải trong nước (10%, trong khi nhập khẩu là 0%), giảm tỷ lệ đóng BH thất nghiệp của cả người sử dụng lao động và người lao động từ 1% xuống 0,5%;  miễn phí công đoàn năm 2020, sau đó giảm xuống còn 1% từ các năm sau.

Ông Phạm Đình Đoàn, Chủ tịch Tập đoàn Phú Thái

Doanh nhân là một trong những thành phần trong tuyến đầu chống dịch, chống suy giảm kinh tế. Bởi vậy, cần “thuốc bổ” cho sức đề kháng của cộng đồng DN và thuốc đặc trị cho từng ngành. Thuốc bổ thì dễ áp dụng, tránh tình trạng xin cho.

Cần giãn thời gian trả nợ 3 tháng cho tất cả các doanh nghiệp. Giãn thời gian nộp thuế TNDN đến quý III/2020.  Người lao động cần đồng hành cùng DN, chấp nhận trả một phần lương, còn lại chậm lại, nhưng vẫn đảm bảo đủ sinh sống.

Giảm chi phí đầu vào: phí giao thông. Kêu gọi đồng loạt giảm chi phí thuê mặt bằng cho sản xuất, kinh doanh,  không có khuyến cáo thì có người giảm người không.

Mở rộng cho phép doanh nghiệp hoạt động trong thời gian cách lý xã hội, không đặt vấn đề ngăn cản, vì không chỉ ngành thiết yếu mà cả nhiều ngành liên quan, để doanh nghiệp vẫn duy trì sản xuất nhưng vẫn bảo đảm công tác chống dịch.

Quỳnh Anh (Vietnam Business Forum)