Chủ động tránh bẫy phòng vệ thương mại

11:31:32 AM | 28/4/2020

Tháng 4/2020, các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra của Việt Nam đón nhận tin vui vì mức thuế chống bán phá giá đối với sản phẩm này sang Hoa Kỳ đã giảm đáng kể so với trước. Tuy nhiên, đây chỉ là một trong số những vụ việc hiếm hoi doanh nghiệp Việt Nam được lợi thế. Nguy cơ các nước áp dụng rào cản thương mại đối với các mặt hàng từ Việt Nam vẫn ngày một gia tăng.

Rủi ro gia tăng

Theo Cục Phòng vệ Thương mại (Bộ Công Thương), có tới 12/26 mặt hàng của Việt Nam có thể có nguy cơ bị điều tra áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại (PVTM) hoặc hạn chế thương mại khác trong thời gian tới.

Số liệu trên được Cục Phòng vệ Thương mại đưa ra trên cơ sở theo dõi biến động xuất khẩu của những mặt hàng đã bị thị trường xuất khẩu áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại, hoặc các biện pháp hạn chế thương mại khác với nước thứ ba nhưng chưa áp dụng đối với Việt Nam. Theo đó, các mặt hàng trong danh sách bao gồm: gỗ dán từ nguyên liệu gỗ cứng, đệm mút, tủ gỗ, đá nhân tạo, ống đồng, khớp cơ nối bằng thép, bánh xe thép, thép tiền chế,, vỏ bình gas, ghim đóng thùng xuất khẩu Mỹ, xe đạp điện xuất sang EU.

Xu thế gia tăng các biện pháp bảo hộ vẫn tiếp tục chiếm vị trí chủ đạo trong thương mại quốc tế. Việc áp dụng các biện pháp bảo hộ ngày càng đa dạng, phong phú, từ mối đe dọa “an ninh quốc gia” dẫn đến tăng thuế nhập khẩu nhôm thép, cho đến “bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ” dẫn đến tăng thuế các sản phẩm vi phạm bản quyền. Bên cạnh đó, không thể không nhắc đến lý do “cạnh tranh không lành mạnh” dẫn đến các biện pháp trả đũa trực tiếp. Tuy nhiên, được sử dụng thường xuyên nhất vẫn là các biện pháp phòng vệ thương mại (PVTM), gồm chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ.

Theo Cục Phòng vệ Thương mại, Bộ Công Thương, tính đến hết năm 2019, đã có 158 vụ việc PVTM do nước ngoài khởi xướng điều tra, áp dụng đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Trong đó, có 88 vụ việc về chống bán phá giá, 32 vụ việc tự vệ, 18 vụ việc trợ cấp và 20 vụ việc chống lẩn tránh thuế. 15 vụ việc mới được khởi xướng năm 2019.

Hiện nay, Hoa Kỳ vẫn là quốc gia điều tra PVTM nhiều nhất với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam (31 vụ việc), tiếp đến là Thổ Nhĩ Kỳ (21 vụ việc), Ấn Độ (21 vụ việc) và EU (14 vụ việc).

Một số vụ việc điển hình thời gian qua phải kể tới là việc Philippines điều tra áp dụng dụng biện pháp tự vệ với sản phẩm gạo, Canada tiến hành điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp sản phẩm thép chống ăn mòn, Hàn Quốc điều tra chống bán phá giá gỗ dán, Australia điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với ống thép Việt Nam…

Mặc dù số lượng vụ việc mới khởi xướng điều tra trong năm 2019 thấp hơn so với năm 2018, nhưng theo Cục Phòng vệ Thương mại, các vụ việc lại cho thấy xu hướng đáng lưu ý: sản phẩm đang bị áp dụng biện pháp chống bán phá giá tiếp tục bị khởi kiện trợ cấp; sản phẩm đang bị áp dụng biện pháp chống bán phá giá tiếp tục bị khởi xướng điều tra lại chống bán phá giá và điều tra thêm chống trợ cấp; các đối tác FTA chiếm tỷ lệ lớn trong số các vụ việc khởi xướng mới năm 2019.

Cơ cấu vụ việc PVTM do nước ngoài khởi xướng điều tra, áp dụng đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam

Chủ động đối phó

Tình hình thế giới đang có những diễn biến hết sức phức tạp, khó lường, các nước ngày càng gia tăng các biện pháp hạn chế thương mại, bảo hộ sản xuất trong nước. Trong bối cảnh các FTA quan trọng được thực thi, đặc biệt là các cam kết xóa bỏ thuế nhập khẩu, hạn ngạch, một mặt tạo ra cơ hội thị trường nhưng cũng gây sức ép cạnh tranh lớn. Các nước đặt ra yêu cầu khắt khe hơn với hàng hóa xuất khẩu, đặc biệt là về quy tắc xuất xứ đối với dệt may sang các sản phẩm khác như sắt thép, nhôm... Nếu không đáp ứng được các yêu cầu này thì hàng hóa của Việt Nam rất dễ bị kết luận là đang “lẩn tránh” thuế, lẩn tránh biện pháp PVTM.

Điều này đòi hỏi các cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực trong công tác cảnh báo sớm, phân tích tình hình tăng trưởng xuất khẩu nóng, dẫn tới nguy cơ bị điều tra áp dụng biện pháp PVTM và chủ động có biện pháp phù hợp để bảo vệ hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Bên cạnh đó, các bộ ngành có liên quan cung cấp thông tin cập nhật, kịp thời để các doanh nghiệp, ngành sản xuất có định hướng đầu tư, kinh doanh phù hợp trong bối cảnh các biện pháp mang tính chất bảo hộ đang diễn biến phức tạp. ..

Nhờ các giải pháp trên, Việt Nam đã thu được kết quả khả quan trong một số vụ việc PVTM, góp phần bảo vệ lợi ích chính đáng của các ngành sản xuất, xuất khẩu. Đơn cử, ngày 20/4/2020, Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) đã thông báo kết quả chính thức của đợt rà soát thuế chống bán phá giá lần thứ 15 (POR15) cho giai đoạn từ ngày 1/8/2017 đến ngày 31/7/2018 đối với sản phẩm cá tra-basa của Việt Nam xuất khẩu sang Hoa Kỳ. Cụ thể, mức thuế cuối cùng áp dụng cho một số doanh nghiệp đã tham gia trả lời bản câu hỏi và hợp tác với Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) là 0,15 USD/kg (tương ứng khoảng 3,8% giá xuất khẩu). Hầu hết các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra lớn của Việt Nam (như Công ty Cổ phần Vĩnh Hoàn, Công ty TNHH Thủy sản Biển Đông...) vẫn tiếp tục được hưởng mức thuế 0%. Đây là thông tin tích cực đối với các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra-basa của Việt Nam trong bối cảnh tình hình dịch bệnh dự kiến sẽ tác động đến ngành nuôi cá trong nước.

Hương Ly (Vietnam Business Forum)