Bước chuyển mình của đồng bào dân tộc miền núi trong xây dựng Nông thôn mới

3:41:50 PM | 28/4/2020

Từ xuất phát điểm rất thấp và còn nhiều khó khăn nhưng với những giải pháp đột phá, công tác xây dựng nông thôn mới tại các địa phương vùng dân tộc thiểu số và miền núi trong cả nước đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận.

Nhiều chuyển biến tích cực

Xác định việc thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM là nhiệm vụ trọng tâm nhằm thay đổi diện mạo vùng DTTS và miền núi, nhiều cơ chế, chính sách ưu tiên hỗ trợ các địa phương đã được ban hành. Nổi bật là ưu tiên hỗ trợ nguồn lực cho các xã đặc biệt khó khăn và xã đạt dưới 5 tiêu chí cao hơn 4 - 5 lần so với các địa phương khác.

Thủ tướng Chính phủ cũng đã phê duyệt Đề án “Hỗ trợ thôn, bản, ấp thuộc các xã khó khăn khu vực biên giới, vùng núi, vùng bãi ngang ven biển và hải đảo xây dựng nông thôn mới gắn với giảm nghèo bền vững giai đoạn 2018 - 2020”. Trong đó, bổ sung khoảng 1,4 nghìn tỷ đồng để hỗ trợ cho 3.513 thôn, bản, ấp thuộc 36 tỉnh triển khai Đề án…Theo thống kê trong giai đoạn 2016 - 2019, các địa phương vùng dân tộc thiểu số và miền núi đã huy động được khoảng gần 900 nghìn tỷ đồng đầu tư cho Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, chiếm 78% tổng vốn huy động của cả nước (gần 1,3 nghìn tỷ đồng). Trong đó, có khoảng 70,6 nghìn tỷ đồng là do người dân đóng góp thông qua hiến đất và ngày công lao động.

Nhờ có nguồn lực đầu tư lớn, thông qua Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, đời sống của đồng bào các dân tộc cả nước đã được cải thiện rõ nét. Tỷ lệ hộ nghèo, các xã đặc biệt khó khăn vùng dân tộc thiểu số và miền núi giảm khoảng 3 - 4%/năm. Đến nay, vùng dân tộc thiểu số và miền núi đã có 61,3% số xã đạt tiêu chí số 10 về thu nhập và 60,7% số xã hoàn thành tiêu chí về tỷ lệ hộ nghèo. Tính đến tháng 3/2020, cả nước đã có 2.947 xã vùng dân tộc thiểu số và miền núi đạt chuẩn nông thôn mới (bằng 45% tổng số xã). Bình quân mỗi xã đã đạt 14,87/19 tiêu chí. Một số tỉnh vùng dân tộc thiểu số và miền núi đã có đơn vị cấp huyện được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới như: Huyện Trấn Yên (Yên Bái), thị xã Ngã Năm (Sóc Trăng), huyện Tiểu Cần (Trà Vinh), huyện Tây Trà (Phú Yên)…

Cần đa dạng nguồn vốn đầu tư

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, kết quả xây dựng NTM mặc dù đã có những chuyển biến tích cực nhưng nhiều địa phương còn khó khăn, đặc biệt là các thôn, bản vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới cho nên nhìn chung kết quả xây dựng NTM ở những nơi này còn khoảng cách chênh lệch khá lớn so với các vùng, miền của cả nước.

Hiện cả nước vẫn còn sáu tỉnh có tỷ lệ số xã đạt chuẩn NTM dưới 20%, trong đó có năm tỉnh thuộc miền núi phía bắc gồm Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Sơn La, Ðiện Biên. Nhu cầu xây dựng NTM của các tỉnh này rất lớn, nhưng khả năng huy động nguồn lực còn rất hạn chế vì chủ yếu là vùng nghèo, xuất phát điểm thấp, doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp còn ít, quy mô sản xuất nông hộ còn chiếm đa số.

Các địa phương mới quan tâm đầu tư về cơ sở hạ tầng mà chưa chú trọng bố trí nguồn lực tương xứng cho các lĩnh vực trọng yếu khác. Năng lực của bộ phận cán bộ cơ sở, nhất là ở xã miền núi, đồng bào dân tộc thiểu số, còn hạn chế. Bên cạnh đó, tác động của thiên tai ngày càng diễn biến phức tạp đã gây thiệt hại về tài sản, con người và ảnh hưởng nặng nề đến đời sống sinh hoạt, sản xuất của người dân, qua đó, đã ảnh hưởng trực tiếp đến việc duy trì các tiêu chí về hạ tầng kinh tế , xã hội, thu nhập, hộ nghèo, môi trường...

Do đó, để đáp ứng nhu cầu vốn đầu tư trong điều kiện ngân sách hạn chế, ngân sách các tỉnh nghèo khó khăn thì các tỉnh vùng cao cần thực hiện lồng ghép các nguồn vốn khác nhau. Trong đó, chú trọng xây dựng các giải pháp phát triển kinh tế đặc thù phù hợp với điều kiện cụ thể mỗi nơi. Tất cả các chương trình, dự án thực hiện trên địa bàn nông thôn gắn chặt với chương trình xây dựng NTM, cụ thể như lồng ghép các dự án hỗ trợ nông nghiệp, nông dân, nông thôn, các chương trình mục tiêu quốc gia, nguồn vốn xã hội hóa. Bên cạnh đó, đối với các tỉnh miền núi, biên giới, do điều kiện địa hình phức tạp, định mức đầu tư lớn so với các tỉnh vùng thấp nên Trung ương cũng cần tăng mức hỗ trợ vốn trực tiếp cho chương trình, nhất là vốn đầu tư phát triển…

Trong giai đoạn 2021 - 2025, Ban Chỉ đạo Trung ương Chương trình MTQG XDNTM đề ra mục tiêu có ít nhất 01 tỉnh được Thủ tướng Chính phủ công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới; 100% các tỉnh khu vực miền núi phía Bắc có ít nhất 1 đơn vị cấp huyện đạt chuẩn/hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới, trong đó, khuyến khích các huyện đã được công nhận trong giai đoạn 2016 - 2020 tiếp tục phấn đấu trở thành huyện nông thôn mới kiểu mẫu...Các chương trình, đề án xây dựng nông thôn mới đặc thù đã được phê duyệt cũng sẽ tiếp tục được đẩy nhanh tiến độ, trong đó ưu tiên triển khai ở địa bàn khó khăn, vùng dân tộc thiểu số và miền núi; đa dạng hóa và lồng ghép các nguồn lực nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư, nhất là các công trình hạ tầng thiết yếu phục vụ phát triển kinh tế - xã hội (giao thông, điện, nước, trường học, trạm y tế), đảm bảo tính kết nối, liên thông và ứng phó với biến đổi khí hậu...

Minh Ngọc (Vietnam Business Forum)