Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI: Những nút thắt cần được giải quyết

7:51:25 AM | 3/5/2020

PCI- chỉ số đánh giá chất lượng điều hành kinh tế để thúc đẩy phát triển doanh nghiệp đã thể hiện một bước chuyển tư duy quan trọng của Việt Nam. Tuy nhiên, để nâng cao chỉ số CPI, các địa phương cần phải giải quyết được nhiều nút thắt.

Doanh nghiệp nhỏ được coi trọng

Được xây dựng bởi Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) và thí điểm từ năm 2005, chỉ số PCI đánh giá về chất lượng điều hành cấp tỉnh dưới góc nhìn của doanh nghiệp tư nhân, không chỉ là nguồn thông tin quan trọng cho các nhà đầu tư tham khảo khi lựa chọn địa điểm đầu tư mà còn góp phần chuyển tải sự hài lòng của doanh nghiệp dân doanh về thủ tục hành chính, chất lượng điều hành, vận hành của bộ máy chính quyền cấp tỉnh xuống cơ sở.

Với bộ chỉ số này, chính các doanh nghiệp, những người đang thụ hưởng dịch vụ hành chính công sẽ có quyền và trách nhiệm đánh giá về chất lượng dịch vụ. Có thể nói, đây là một nỗ lực trao quyền cho cộng đồng doanh nghiệp tư nhân vừa, nhỏ và siêu nhỏ tại Việt Nam.

Chuyên gia tư vấn chiến lược doanh nghiệp Đỗ Thanh Năm đánh giá, nhờ kênh chuyển tải độc lập của PCI, các doanh nghiệp dễ dàng phản ánh những vướng mắc mà họ gặp phải trong quá trình kinh doanh tại địa phương, vượt qua những e ngại, tế nhị khi phản ánh trực tiếp khó khăn của mình với cơ quan chính quyền.

Song song với đó, chỉ số PCI cung cấp thông tin để lãnh đạo các tỉnh thành nắm bắt được những phản ánh khách quan từ cộng đồng doanh nghiệp. Từ đó, có sức ép và động lực nhằm thúc đẩy những cải cách mạnh mẽ và phù hợp hơn. Các cơ quan dân cử như Quốc hội, hội đồng nhân dân cấp tỉnh có thể sử dụng kết quả khảo sát từ PCI cho các hoạt động giám sát, chất vấn hiệu quả của mình.

Nếu như trước đây, các địa phương chỉ tập trung gia tăng các chính sách ưu đãi thuế, đất đai hay quảng cáo thế mạnh địa lý, cơ sở hạ tầng và trình độ nguồn lao động… thì nay, thông qua các đánh giá chi tiết của bộ chỉ số PCI, các địa phương phải nhìn nhận lại để quan tâm hơn nữa tới chất lượng điều hành, sự thuận lợi của thủ tục hành chính- những yếu tố tác động trực tiếp đến sự phát triển của doanh nghiệp.

Ông Năm cũng cho rằng, thông qua PCI, doanh nghiệp tư nhân nhỏ và vừa- từ đối tượng bị quản lý, bị xem nhẹ đã được coi trọng, trở thành đối tượng được bày tỏ quan điểm, được tăng cường vào quá trình giám sát năng lực điều hành của chính quyền địa phương các cấp. Những cái tên được nhắc đến nhiều như Đồng Tháp, Lào Cai, Bình Dương hay Quảng Ninh… là những địa phương mà các doanh nghiệp tư nhân trong nước khá hài lòng, cho dù vị trí địa lý chưa thuận lợi hay cơ sở hạ tầng chưa phát triển như nhiều địa phương khác. Việc công bố PCI thời gian qua đã thúc đẩy quá trình học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm tốt lẫn nhau giữa các địa phương trong cả nước.

Chi phí bôi trơn vẫn là “ nút thắt”

Trước thềm công bố PCI 2019, chúng ta nhìn lại vấn đề “nổi cộm” trong PCI 2018 là hiện tượng “tham nhũng vặt” - chi phí bôi trơn quy mô nhỏ mà doanh nghiệp phải chi trả để xin cấp các loại giấy phép giảm xuống mức thấp nhất trong 5 năm trở lại đây. Tuy nhiên, vẫn có đến 54,8% doanh nghiệp nói rằng họ phải trả loại chi phí không chính thức này. Cũng theo báo cáo, “tham nhũng lớn” - chi phí đẩy nhanh các thủ tục đất đai - có dấu hiệu giảm nhẹ, nhưng vẫn có đến 30,8% doanh nghiệp có chi trả.

Công bố trực tuyến Chỉ số PCI 2019

Ngày 5 tháng 5 năm 2020  tại Hà Nội, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) công bố Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI năm 2019. Do tình hình dịch bệnh COVID 19 nên sự kiện công bố PCI 2019 được VCCI thực hiện trực tuyến tại website của PCI: www.pcivietnam.vn và website VCCI: www.vcci.com.vn .

Đây là năm thứ 15 liên tiếp VCCI công bố bộ chỉ số đánh giá và xếp hạng về chất lượng điều hành kinh tế, mức độ thuận lợi, thân thiện của môi trường kinh doanh và nỗ lực cải cách hành chính của của chính quyền các tỉnh, thành phố tại Việt Nam, qua đó thúc đẩy sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân.

Báo cáo PCI 2019 được xây dựng dựa trên thông tin phản hồi từ gần 12.500 doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam. Trong đó, có khoảng 11.000 doanh nghiệp dân doanh tại 63 tỉnh, thành phố và trên 1.500 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tại 21 địa phương tại Việt Nam.  Đây là cuộc điều tra lấy mẫu ngẫu nhiên, được thực hiện bài bản và khoa học theo các chuẩn mực cao của thế giới. Điều tra PCI có thể xem là cuộc điều tra doanh nghiệp thường niên có quy mô lớn nhất, thực hiện một cách công phu nhất tại Việt Nam hiện nay, phản ánh cảm nhận của cộng đồng doanh nghiệp về môi trường kinh doanh tại Việt Nam hàng năm. 

Đặc biệt, lần đầu tiên báo cáo PCI 2019 phân tích về xu hướng tự động hóa và số hoá trong sản xuất hàng hóa, cung ứng dịch vụ của các doanh nghiệp Việt Nam, dự báo các tác động của xu hướng này đối với lao động, việc làm trong thời gian tới.

Đặc biệt môi trường kinh doanh bình đẳng hơn so với năm ngoái, nhưng vẫn còn đến 32,4% doanh nghiệp cho rằng “việc tỉnh ưu ái các công ty, tập đoàn của nhà nước gây khó khăn cho doanh nghiệp” và 55% doanh nghiệp cho rằng “việc ưu đãi doanh nghiệp lớn là trở cho bản thân doanh nghiệp”.

Ông Đậu Anh Tuấn- Trưởng Ban Pháp chế VCCI cho rằng, các chính quyền địa phương cần quan tâm hơn đến nhóm doanh nghiệp nhỏ, bằng các chương trình thiết thực như hỗ trợ tiếp cận vốn, tiếp cận đất đai, tìm kiếm khách hàng, đối tác. Nhóm này là tương lai của nền kinh tế Việt Nam và đang gặp khó khăn.

Đồng thời, ông Tuấn cũng đặt câu hỏi: “Các địa phương đã thực hiện thành công các cải cách tương đối dễ, chẳng hạn như đơn giản hóa thủ tục đăng ký kinh doanh, cấp phép đầu tư, v.v… nhưng những nhóm cải cách lớn hơn, liên quan đến đất đai, phối hợp các sở ban ngành, thì hiện nay đang gặp khó khăn. Liệu khuôn khổ thể chế, trần thể chế đang bó buộc họ, chưa tạo thuận lợi cho họ đột phá hay cần sáng kiến mạnh mẽ hơn? Đây là một câu hỏi quan trọng”.

Có thể nói, bộ chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI đã cung cấp nhiều thông tin cần thiết để các địa phương nắm được được mạnh, điểm yếu và cải thiện kịp thời. Mặc dù thực tế tại mỗi địa phương là khác nhau nhưng nhìn chung hầu hết các tỉnh, thành đều mắc ở một số nút thắt như: nhiều doanh nghiệp vẫn phải chi trả những khoản phí không chính thức cho cán bộ thanh, kiểm tra, các nhóm cải cách lớn hơn liên quan đến đất đai và phối-kết hợp giữa các ngành liên quan vẫn gặp nhiều khó khăn, chậm trễ.  Bên cạnh đó, hậu đăng ký doanh nghiệp vẫn là một gánh nặng, cần có trọng tâm trong cải cách thủ tục hành chính và minh bạch thông tin.

Thiết nghĩ, trong những năm tới, mỗi địa phương cần phải dựa trên đánh giá của bộ chỉ số PCI để áp dụng những giải pháp phù hợp và kịp thời theo tình hình thực tế để giải quyết những vướng mắc đang còn tồn tại. Qua đó, xây dựng một hệ điều hành hành chính công tinh gọn, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển và thu hút đầu tư, góp phần ổn định an sinh xã hội và phát triển kinh tế tại địa phương.

10 lợi ích chính của PCI:

1. Tạo động lực thay đổi: Tác động lớn nhất của PCI là thúc đẩy chính quyền các tỉnh, thành phố Việt Nam nâng cao chất lượng điều hành kinh tế nhằm tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho cộng đồng doanh nghiệp.

2. Chuyển đổi tư duy: Là chỉ số đánh giá về chất lượng điều hành, PCI góp phần tạo ra sự thay đổi tư duy của các tỉnh, thành phố: Đó là cần tập trung vào cải cách chất lượng điều hành, như là một hoạt động quan trọng, cần ưu tiên triển khai thường xuyên, liên tục.

3. Cung cấp thông tin dựa trên bằng chứng: Điều tra của PCI hàng năm cung cấp nhiều thông tin về môi trường kinh doanh tại địa phương, đây là cơ sở quan trọng để các nhà đầu tư, các tổ chức xúc tiến đầu tư sử dụng trong quyết định đầu tư, kinh doanh.

4. Thúc đẩy đối thoại: PCI là tiếng nói của doanh nghiệp về những vấn đề của họ tại địa phương. Thông tin từ PCI sẽ thúc đẩy các hoạt động đối thoại giữa chính quyền tỉnh và doanh nghiệp.

5. Trao quyền cho doanh nghiệp: PCI chính là tập hợp tiếng nói mạnh mẽ của các doanh nghiệp tư nhân về những vấn đề quan trọng trong môi trường kinh doanh mà chính quyền cần thay đổi.

6. Kênh hiệu quả giúp giảm nhũng nhiễu trong giải quyết thủ tục hành chính cho doanh nghiệp: Qua phản ánh của các doanh nghiệp, PCI giúp nhận diện vấn đề nhũng nhiễu trong giải quyết thủ tục hành chính ở địa phương, trong từng các lĩnh vực cụ thể, với nhiều chỉ tiêu có thể theo dõi theo thời gian từ đó có thông tin để đề xuất chính quyền các tỉnh, thành phố lựa chọn các giải pháp xử lý.

7. Thúc đẩy tính minh bạch: Báo cáo và các dữ liệu PCI được đăng tải công khai và cập nhật liên tục trên trang web của Dự án PCI, giúp nhà đầu tư và các bên quan tâm có thể tiếp cận để tìm hiểu, đánh giá về môi trường kinh doanh tại tất cả các tỉnh, thành trên cả nước.

8. Chuyển tải các ý tưởng cải cách: PCI cổ vũ và làm lan toả các mô hình cải cách tại Việt Nam từ địa phương thành công sang nhiều tỉnh/ thành phố khác. Các mô hình nhân rộng thời gian qua như mô hình một cửa liên thông trong thủ tục đầu tư tại cấp tỉnh, nghiên cứu đánh giá các sở ngành huyện thị (DDCI), cafe doanh nhân…

9. Thúc đẩy sử dụng bằng chứng thực chứng trong xây dựng và thực thi chính sách: Qua PCI, các tỉnh, thành phố Việt Nam đã và đang làm quen với cách xây dựng, giám sát thực hiện và đánh giá hiệu quả chính sách cần có các số liệu làm căn cứ. Dữ liệu từ điều tra PCI đã được sử dụng rộng rãi trong các báo cáo, văn bản chính sách cấp tỉnh.

10. Định hướng đầu tư công: Từ kết quả công bố PCI, đặc biệt là các thông tin về chất lượng thủ tục hành chính, nhiều địa phương có thêm động lực và định hướng đầu tư công phù hợp như triệt để áp dụng công nghệ thông tin, đầu tư xây dựng website hay xây dựng phần mềm trong giao dịch với doanh nghiệp.

Giang Tú (Vietnam Business Forum)

Sự kiện sắp tới