Việt Nam xây dựng quan hệ đối tác sâu rộng, vững chắc với Hoa Kỳ

10:17:22 AM | 14/7/2020

Năm 2020 đánh dấu mốc 25 năm kể từ khi Việt Nam và Hoa Kỳ bình thường hóa quan hệ, mở ra một thời kỳ mới cho quan hệ song phương. Để tìm hiểu về những kết quả hợp tác trong 25 năm qua cũng như định hướng trong thời gian tới, Vietnam Business Forum đã có cuộc phỏng vấn với ông Bùi Thanh Sơn, Thứ trưởng thường trực Bộ Ngoại giao Việt Nam.

Ông có thể cho biết những mốc đáng nhớ trong quan hệ ngoại giao song phương Việt Nam - Hoa Kỳ?

Cách đây 25 năm, vào ngày 12/7/1995, Tổng thống Hoa Kỳ Bill Clinton và Thủ tướng Việt Nam Võ Văn Kiệt đã chính thức tuyên bố bình thường hóa quan hệ giữa Việt Nam và Hoa Kỳ, mở ra một thời kỳ mới cho quan hệ song phương. Tháng 8/1995, Việt Nam và Hoa Kỳ tuyên bố nâng cấp Phòng liên lạc được thiết lập vào tháng 1/1995 tại thủ đô của mỗi nước thành Đại sứ quán.

Sau bình thường hóa, quan hệ chính trị - ngoại giao giữa Việt Nam và Hoa Kỳ ngày càng mang tính hợp tác và rộng mở hơn với tần suất trao đổi đoàn cấp cao diễn ra thường xuyên. Trong 25 năm qua, đã có 10 chuyến thăm của Lãnh đạo cấp cao của Việt Nam và Hoa Kỳ tới Thủ đô của hai nước và thông qua 8 Tuyên bố chung. Mỗi chuyến thăm của Lãnh đạo cấp cao hai nước đều là những dấu mốc quan trọng trong lịch sử quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ.

Năm 2013, chuyến thăm Hoa Kỳ của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đã đánh dấu bước phát triển quan trọng khi hai nước thông qua Tuyên bố chung xác lập quan hệ Đối tác toàn diện với 9 lĩnh vực hợp tác trọng tâm, trong đó lần đầu tiên hai bên nhấn mạnh nguyên tắc tôn trọng Hiến chương Liên hợp quốc, luật pháp quốc tế, tôn trọng thể chế chính trị, độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau. Năm 2015, Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng trở thành Lãnh đạo cao nhất của Đảng cộng sản Việt Nam lần đầu tiên thăm chính thức Hoa Kỳ.Trong chuyến thăm, Lãnh đạo hai nước đã ra Tuyên bố chung về tầm nhìn chung cho quan hệ hai nước, nhấn mạnh làm sâu sắc quan hệ đối tác lâu dài, tăng cường hợp tác trên các vấn đề khu vực và toàn cầu. Việc Hoa Kỳ đón tiếp trọng thị đối với Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã thể hiện sự tôn trọng đầy đủ thể chế chính trị và vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam.

Tuyên bố chung giữa Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc và Tổng thống Trump nhân các chuyến thăm lẫn nhau lần lượt vào tháng 5 và tháng 11/2017 đã đề ra lộ trình đưa quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ đi vào chiều sâu; đồng thời tái khẳng định cam kết làm sâu sắc hơn quan hệ song phương trên cơ sở những Tuyên bố chung trước đây. Hoa Kỳ nhiều lần khẳng định coi trọng và ủng hộ việc tăng cường quan hệ Đối tác toàn diện với Việt Nam, ủng hộ Việt Nam trở thành một quốc gia “mạnh, thịnh vượng và độc lập” và đánh giá cao vai trò của Việt Nam trong chính sách của Hoa Kỳ ở khu vực.

Để đạt được kết quả như ngày hôm nay, Việt Nam và Hoa Kỳ đã phải trải qua quá trình xây dựng lòng tin với những nỗ lực không mệt mỏi từ hai phía mà khởi đầu từ việc hai nước cùng giải quyết hậu quả chiến tranh. Với sự hợp tác tích cực của Việt Nam, cho đến nay hai nước đã tìm thấy và hồi hương hơn 1000 bộ hài cốt quân nhân Hoa Kỳ. Về phía mình, Hoa Kỳ đã cung cấp thông tin và những hồ sơ liên quan đến các trường hợp bộ đội Việt Nam hi sinh trong chiến tranh, giúp Việt Nam tìm kiếm và quy tập gần 1,500 hài cốt liệt sỹ vào nghĩa trang. Chính phủ Hoa Kỳ liên tục tăng ngân sách cho các hoạt động khắc phục hậu quả chiến tranh, hoàn thành việc hỗ trợ tẩy độc sân bay Đà Nẵng năm 2018 và đang khởi động dự án tẩy độc sân bay Biên Hòa, hỗ trợ chăm sóc sức khỏe cho khoảng 1 triệu người khuyết tật Việt Nam và tài trợ 130 triệu USD cho các dự án về khắc phục hậu quả bom mìn, vật liệu nổ còn sót lại sau chiến tranh. Các cựu chiến binh và các tổ chức phi chính phủ Hoa Kỳ cũng đóng góp lớn cho các chương trình, dự án khắc phục hậu quả bom mìn, hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam/dioxin, xây dựng trường học, bệnh xá tại những nơi bị ảnh hưởng nặng nề của cuộc chiến…Quá trình hai nước cùng nỗ lực khắc phục hậu quả chiến tranh là cơ sở để đưa quan hệ phát triển lên mức Đối tác toàn diện với những kết quả thực chất trên tất cả các lĩnh vực như hiện nay.

Lịch sử đầy thăng trầm cùng chặng đường phát triển của quan hệ hai nước trong 25 năm qua đã chỉ ra rằng hợp tác trên cơ sở bình đẳng, cùng có lợi, tôn trọng độc lập chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và thể chế chính trị của nhau, tuân thủ Hiến chương Liên hợp quốc và các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, là lựa chọn đúng đắn của Việt Nam và Hoa Kỳ. Đây là xu hướng tất yếu và hoàn toàn phù hợp với lợi ích chung của nhân dân hai nước, thể hiện nỗ lực, quyết tâm và tầm nhìn chiến lược của lãnh đạo hai nước.

Quan hệ Đối tác toàn diện Việt Nam – Hoa Kỳ phát triển thực chất và hiệu quả trên tất cả các lĩnh vực đã đem lại lợi ích to lớn cho cả hai nước. Ông có thể chia sẻ về những thành tựu quan trọng trong lĩnh vực kinh tế, văn hóa, giáo dục?

25 năm trong quan hệ giữa hai quốc gia không phải thời gian dài song  những thành quả Việt Nam và Hoa Kỳ đạt được thực sự rất ấn tượng. Hai nước đã chuyển từ trạng thái thù địch trở thành bạn bè và nay là Đối tác toàn diện. Tôi xin nêu một số thành tựu quan trọng trong hợp tác kinh tế, văn hóa, giáo dục thời gian qua:

Thương mại song phương đã có những bước tăng trưởng mạnh mẽ, trở thành động lực cho tổng thể quan hệ hai nước. Kim ngạch thương mại hai chiều tăng trưởng nhanh và liên tục, từ mức 450 triệu USD năm 1995 đã tăng 170 lần, đạt 76 tỷ USD năm 2019. Kể từ 2005, Hoa Kỳ đã vươn lên trở thành thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Việt Nam nằm trong số các thị trường tăng trưởng nhanh nhất của Hoa Kỳ. Năm 2019, Hai nước đã ký MOU Hợp tác đối tác năng lượng toàn diện, theo đó Việt Nam sẽ mua từ Hoa Kỳ mỗi năm hàng tỷ USD khí hóa lỏng LNG. Hai nước đã thiết lập và triển khai cơ chế Hội đồng Thương mại và Đầu tư Việt – Mỹ (TIFA) và Kế hoạch hành động nhằm thúc đẩy các cơ hội hợp tác kinh tế  – thương mại – đầu tư giữa hai nước. Về đầu tư, Hoa Kỳ là nhà đầu tư nước ngoài lớn thứ 11/136 tại Việt Nam với hình thức đầu tư đa dạng, đã có mặt tại 43/63 địa phương của Việt Nam. Trong cuộc gặp giữa đoàn 45 doanh nghiệp Hoa Kỳ với Việt Nam tháng 3/2020, Chủ tịch Hội đồng kinh doanh ASEAN – Hoa Kỳ Alex Feldman đã đánh giá cao Việt Nam trở thành một điểm sáng về đầu tư cho các doanh nghiệp nước ngoài vài năm trở lại đây, trong đó có Hoa Kỳ. Nguồn vốn đầu tư chất lượng cao của Hoa Kỳ đã góp phần không nhỏ giúp Việt Nam từng bước tạo dựng và củng cố chỗ đứng trong chuỗi cung ứng, liên kết toàn cầu. Tuy nguồn vốn FDI của Hoa Kỳ vào Việt Nam tăng đều đặn song vẫn ở mức khiêm tốn so với tiềm năng hợp tác của hai nước. Do đó, Việt Nam cần tiếp tục tạo môi trường đầu tư hấp dẫn thu hút hơn nữa các dự án quy mô lớn của Hoa Kỳ để thúc đẩy phát triển kinh tế -  xã hội đất nước.

Hợp tác giáo dục – đào tạo và giao lưu văn hóa tiếp tục mở rộng, góp phần tăng cường hiểu biết giữa nhân dân hai nước. Từ chỗ chỉ có khoảng 500 sinh viên Việt Nam học tập tại Hoa Kỳ năm 1995, đến nay số lượng du học sinh lên đến hơn 30.000 người, đưa Việt Nam trở thành nước đứng đầu ASEAN và đứng thứ 5 thế giới về số lượng sinh viên du học tại Hoa Kỳ. Sinh viên Việt Nam có cơ hội học tập và nghiên cứu tại trường đại học giảng dạy theo tiêu chuẩn hàng đầu Hoa Kỳ ngay trên đất nước mình tại trường đại học Fulbright Việt Nam. Năm 2019, trường đại học Fulbright Việt Nam đã tổ chức lễ tốt nghiệp cho khóa Thạc sỹ Chính sách công đầu tiên của trường, góp phần vào việc đào tạo hơn 2000 nhà quản lý của Việt Nam trong hơn 2 thập kỷ qua. Ngoài ra, ngày càng có nhiều chương trình trao đổi giáo dục, liên kết giữa các trường Việt Nam và Hoa Kỳ từ bậc tiểu học cho đến đào tạo sau đại học.

Giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đã có những đóng góp quan trọng, là cầu nối xây dựng tình cảm tốt đẹp giữa nhân dân hai nước. Trải qua 25 năm phát triển quan hệ, đến nay Việt Nam và Hoa Kỳ đã có nhiều hình thức giao lưu văn hóa phong phú đa dạng như trao đổi các đoàn biểu diễn nghệ thuật, các cuộc triển lãnh tranh ảnh, xuất bản sách, hội chợ văn hóa, hỗ trợ bảo tồn di sản văn hóa, tuần lễ phim, các hình thức giao lưu thể dục thể thao giữa các câu lạc bộ của Hoa Kỳ với các trường học Việt Nam. Hàng năm, Việt Nam tổ chức các cuộc biểu diễn múa rối, ca nhạc dân tộc truyền thống, hội chợ văn hóa, liên hoan phim… tại Hoa Kỳ để quảng bá bản sắc dân tộc, hình ảnh đất nước và con người Việt Nam hòa hiếu đến bạn bè Hoa Kỳ. Ngoài ra các chương trình giới thiệu về những nét đặc sắc trong văn hóa, ẩm thực, thời trang, danh lam thắng cảnh của hai nước được trình chiếu trên các kênh truyền hình và tạp chí nổi tiếng của Hoa Kỳ như CNN, Condé Nast Trveler, Business Insider. Đáng chú ý, truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du đã được Tổng thống và Phó Tổng thống Hoa Kỳ trích dẫn 3 lần trong các chuyến thăm Việt Nam cũng như đón tiếp Lãnh đạo cấp cao ta.

Việt Nam và Hoa Kỳ đã có những hoạt động gì để kỷ niệm 25 năm bình thường hóa quan hệ ngoại giao của hai nước trong năm 2020, thưa ông?

Năm 2020 là năm có ý nghĩa quan trọng, đánh dấu 25 năm bình thường hóa và thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Hoa Kỳ. Đây là dịp để hai nước thông qua nhiều hình thức kỷ niệm phong phú, thúc đẩy mạnh mẽ và thực chất quan hệ.

Từ cuối năm 2019 đến nay, Việt Nam đã tích cực triển khai một số hoạt động kỷ niệm 25 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam – Hoa Kỳ trên tất cả các lĩnh vực từ chính trị - ngoại giao, kinh tế - thương mại, đến giao lưu nhân dân, trong đó có thể kể tới Lễ công bố biểu tượng kỷ niệm 25 năm quan hệ, cuộc thi “Nước Mỹ trong mắt tôi”. Hiện Bộ Ngoại giao đang tích cực phối hợp với cơ quan báo chí liên quan hoàn tất phim tài liệu cũng như sớm xuất bản đặc san và chuyên đề đặc biệt về quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ trong 25 năm qua. Tại đầu cầu Mỹ, Đại sứ quán Việt Nam tại Washington D.C. đã tổ chức Lễ khởi động kỷ niệm 25 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Ngoài ra, Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ Hà Kim Ngọc đã thăm bang Arizona và tổ chức hội thảo “25 năm quan hệ Đối tác Việt Nam – Hoa Kỳ và cơ hội cho tương lại: Góc nhìn từ Arizona”. Hai nước dự kiến tổ chức Lễ kỷ niệm 25 năm thiết lập quan hệ ngoại giao và công bố con đường gốm sứ về quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ trong tháng 7/2020.

Trong thời gian tới, trọng tâm thúc đẩy quan hệ ngoại giao song phương của Việt Nam với Hoa Kỳ là gì, thưa ông?

Cho đến ngày hôm nay, chúng ta đang xây dựng mối quan hệ đối tác sâu rộng, vững chắc, một mối “quan hệ hợp tác đầy đủ” với Hoa Kỳ như ý nguyện của Bác Hồ. Những thành tựu đã đạt được trong quan hệ hai nước thời gian qua cho chúng ta thấy dư địa hợp tác còn rất lớn. Với nỗ lực của Chính phủ, nhân dân và doanh nghiệp hai nước, tôi tin tưởng rằng quan hệ đối tác toàn diện giữa Việt Nam và Hoa Kỳ sẽ tiếp tục phát triển sâu rộng hơn nữa trong thời gian tới, trên cơ sở các nguyên tắc đã được Lãnh đạo cấp cao hai bên nhất trí trong các Tuyên bố chung đã đạt được, đó là cam kết tôn trọng thể chế chính trị, hợp tác bình đẳng, cùng có lợi, tăng cường xây dựng, củng cố lòng tin và duy trì đà phát triển của quan hệ. Theo đó hai nước cần tập trung vào những trọng tâm sau:

Thứ nhất, cần tiếp tục củng cố mối quan hệ chính trị - ngoại giao, thúc đẩy các chuyến thăm và trao đổi cấp cao giữa hai nước cũng như thực hiện có hiệu quả các cơ chế đối thoại nhằm định hướng cho quan hệ, tăng cường hiểu biết lẫn nhau, xây dựng lòng tin và tìm kiếm các ý tưởng hợp tác mới. Hợp tác giữa hai nước trên các diễn đàn đa phương ở khu vực và trong các vấn đề toàn cầu cũng cần được thúc đẩy theo hướng ngày càng chặt chẽ và hiệu quả hơn, đáp ứng quan tâm chung của hai nước trước các thách thức toàn cầu phức tạp và mới nổi.

Thứ hai, cần tiếp tục thúc đẩy quan hệ kinh tế - thương mại, khoa học – công nghệ, giáo dục – đào tạo và mở rộng giao lưu nhân dân. Đây vừa là những trọng tâm của quan hệ, đồng thời là cơ sở, động lực mạnh mẽ cho việc mở rộng và làm sâu sắc hơn quan hệ hai nước trong những năm tới. Theo đó,hai nước cần tiếp tục triển khai các thỏa thuận đã đạt được trong các lĩnh vực này nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, hội nhập quốc tế sâu rộng của Việt Nam trong kỷ nguyên 4.0.

Thứ ba, cần tiếp tục ưu tiên giải quyết hậu quả chiến tranh, đặc biệt xử lý tẩy độc điểm nóng sân bay Biên Hòa, tăng ngân sách hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam, rà phá bom mìn và tìm kiếm hài cốt liệt sỹ Việt Nam trong chiến tranh.

Tôi tin rằng với nền tảng vững chắc trong hơn hai thập niên qua, quan hệ Việt Nam - Hoa kỳ sẽ tiếp tục tiến triển sâu rộng trên nhiều lĩnh vực, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân hai nước, đóng góp ngày càng quan trọng vào nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế nhằm duy trì hòa bình, ổn định, hợp tác và thịnh vượng ở khu vực và trên thế giới./.

Trân trọng cảm ơn ông!

Nguồn: Vietnam Business Forum