Triển vọng mới trong hợp tác và đầu tư giữa Việt Nam và EU

10:07:22 AM | 8/9/2020

Năm 2020, năm kỷ niệm 30 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam – EU (1990-2020), năm để lại dấu ấn quan trọng trong quan hệ giữa hai bên, đồng thời đánh dấu một chặng đường phát triển mạnh mẽ của mối quan hệ đối tác và hợp tác toàn diện Việt Nam - EU. Nhân dịp này, Vietnam Business Forum có cuộc phỏng vấn với ông Đinh Toàn Thắng - Vụ trưởng Vụ châu Âu, Bộ Ngoại giao Việt Nam về vấn đề này. Nguyễn Mai thực hiện.

Năm 2020 đánh dấu mốc 30 năm kể từ khi Việt Nam và EU thiết lập quan hệ ngoại giao, ông có thể cho biết những mốc đáng nhớ trong quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam – EU trong thời gian qua?

Có thể sự phát triển quan hệ Việt Nam - EU trong 30 năm qua luôn đi cùng các bước triển khai chính sách đối ngoại rộng mở của Việt Nam trong công cuộc Đổi mới, theo hướng đa dạng hóa, đa phương hóa các mối quan hệ quốc tế, làm sâu sắc hơn quan hệ với các đối tác lớn, đối tác quan trọng, với một tiến trình hội nhập quốc tế, tham gia liên kết kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng và tích cực hơn. Chặng đường 30 năm đó cũng phản ánh những sự phát triển năng động trong chính sách, chiến lược của EU hướng tới khu vực Châu Á - Thái Bình Dương và Đông Nam Á, ngày càng coi trọng vai trò và vị thế của Việt Nam, coi đây là một đối tác hàng đầu của EU tại khu vực.

Chúng ta còn nhớ 5 năm sau khi thiết lập quan hệ ngoại giao, Hiệp định khung về Hợp tác giữa Việt Nam và Cộng đồng Châu Âu được ký kết đúng vào năm 1995, cùng thời điểm với các dấu mốc lớn khác của đối ngoại Việt Nam là bình thường hóa quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ và Việt Nam gia nhập ASEAN, tạo ra khuôn khổ pháp lý quan trọng cho các chương trình hợp tác đa dạng giữa hai bên. Cánh cửa đã mở rộng hơn và những kết quả hợp tác rất tích cực thu nhận được từ đó, cùng với mong muốn chung đưa quan hệ hai bên phát triển sâu rộng hơn, toàn diện hơn đã đặt cơ sở cho Việt Nam và EU thỏa thuận và ký kết Hiệp định Đối tác và Hợp tác toàn diện (PCA) vào năm 2012, thay thế cho Hiệp định khung về Hợp tác năm 1995, thiết lập một một tầm nhìn mới cho quan hệ giữa hai bên.

Trên nền tảng khuôn khổ mới đó, hợp tác Việt Nam - EU đã thực sự lan tỏa ra nhiều lĩnh vực và ngày càng đi vào chiều sâu. Xin đơn cử những thỏa thuận nổi bật phản ánh điều này, như Hiệp định Đối tác tự nguyện về Thực thi lâm luật, quản trị rừng và thương mại lâm sản (VPA/FLEGT) ký năm 2018, Hiệp định về thiết lập khuôn khổ tham gia của Việt Nam vào các hoạt động quản lý khủng hoảng của EU (FPA) ký năm 2019, đặc biệt là Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) ký tháng 6/2019 và có hiệu lực đầu tháng 8/2020 vừa qua và Hiệp định Bảo hộ Đầu tư (EVIPA) đang trong quá trình phê chuẩn.

Cần phải nhấn mạnh là những bước phát triển đó của quan hệ Việt Nam – EU được hậu thuẫn bởi một ý chí chính trị mạnh mẽ của Lãnh đạo cấp cao hai bên cũng như sự triển khai năng động, tích cực của các bộ, ngành, đối tác, doanh nghiệp Việt Nam và EU. Các chuyến thăm cấp cao thật sự đã trở thành những cột mốc trong quan hệ Việt Nam - EU, tạo động lực quan trọng cho những bước phát triển mới trong hợp tác, trong đó phải kể đến chuyến thăm lớn trong những năm qua khi quan hệ hướng tới những tầm cao mới là các chuyến thăm EU của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng năm 2013, của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc năm 2018 và Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân năm 2019, cũng như nhiều chuyến thăm Việt Nam của các Lãnh đạo Hội đồng, Ủy ban và Nghị viện EU.

Có thể nói chúng ta đang chứng kiến những bước phát triển toàn diện của quan hệ giữa Việt Nam và EU. Kết quả là EU trở thành một trong những đối tác thương mại hàng đầu của Việt Nam với kim ngạch thương mại hai chiều đã cán mốc trên 50 tỷ USD từ năm 2017. Hợp tác đang mở ra trong nhiều lĩnh vực phục vụ yêu cầu hàng đầu về phát triển của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay như năng lượng, giáo dục, ứng phó biến đổi khí hậu... Việt Nam trong triển khai chính sách ngoại giao đa phương tích cực đang cùng EU phối hợp chặt chẽ tại các diễn đàn, cơ chế đa phương, thúc đẩy hợp tác và góp phần duy trì trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, vì hòa bình, ổn định và phát triển trong khu vực và trên quốc tế.

Những thuận lợi và khó khăn khi đàm phán, thúc đẩy EVFTA và EVIPA là gì, thưa ông?

EVFTA và EVIPA được bắt đầu đàm phán trong bối cảnh cả Việt Nam và EU đều muốn hiện thực hóa ý chí và tầm nhìn chiến lược mới mà Lãnh đạo hai bên cũng như Hiệp định PCA đã xác định trong một lĩnh vực rất quan trọng đối với cả Việt Nam và EU. EVFTA và EVIPA từ đó đã trở thành một nội dung thường xuyên được nêu đậm trong tất cả các trao đổi cấp cao giữa hai bên. Chính sự song trùng về tầm nhìn và lợi ích đã tạo cho Việt Nam và EU một quyết tâm cao và động lực mạnh mẽ để thúc đẩy EVFTA và EVIPA, trên cơ sở xác định đây không chỉ là bước chuyển quan trọng để xây dựng mối quan hệ đối tác bình đẳng, toàn diện và lâu dài giữa Việt Nam và EU, mà còn cho phép khai thác tiềm năng thị trường, phát huy tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế, tạo cơ hội hợp tác đầu tư, kinh doanh cho cộng đồng doanh nghiệp, đem lại lợi ích cho người dân, đồng thời thúc đẩy hợp tác, liên kết khu vực, tăng cường vị thế của cả Việt Nam và EU trong mối quan hệ kinh tế quốc tế đang có nhiều chuyển biến.

EVFTA là hiệp định thương mại thể hiện mức độ và phạm vi cam kết sâu rộng nhất của EU với một nền kinh tế đang phát triển. Còn đối với Việt Nam, EVFTA là hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, thể hiện mức độ hội nhập và cam kết ở mức cao của Việt Nam về kinh tế, thương mại và phát triển bền vững. Do đó, hiệp định vừa phải phản ánh được các cam kết của Việt Nam và EU, vừa phải thể hiện được sự cân đối, hài hòa về lợi ích giữa hai bên. Đó là cơ sở, là thuận lợi đồng thời cũng là thách thức trong quá trình thống nhất và thúc đẩy các nội dụng liên quan. Kết quả cuối cùng đã được cả hai bên đánh giá là đảm bảo tốt yêu cầu đó.

Cũng phải nói quá trình đàm phán, ký kết và phê chuẩn EVFTA - EVIPA không chỉ có những thuận lợi mà cũng đã trải qua nhiều lúc cam go. Việc EVFTA tách ra thành hai hiệp định, một về thương mại - EVFTA, một về đầu tư - EVIPA khi hai bên đã cơ bản thống nhất xong, cùng những vấn đề liên tục đặt ra, một phần liên quan đến quy trình nội bộ EU, một tập hợp đến 28 nước thành viên vào thời điểm ký kết, một phần do tác động của những xu hướng, biến động khác nhau đang diễn ra ở khu vực cũng như trên thế giới, nhất là vào giai đoạn ký kết và phê chuẩn các hiệp định, đã phản ánh những thách thức to lớn mà chúng ta đã phải giải quyết để thúc đẩy EU và cùng EU đi đến kết quả ngày hôm nay.

Cần phải nhấn mạnh lại là quá trình đưa EVFTA-EVIPA thành hiện thực đã có sự chỉ đạo quyết liệt và trực tiếp vào cuộc của Thủ tướng Chính phủ và các đồng chí Lãnh đạo Chính phủ, Lãnh đạo các bộ, ban, ngành liên quan cùng sự ủng hộ nhiệt tình của cộng đồng doanh nghiệp hai bên, trong đó có VCCI. Chúng ta có thể nhớ lại vào các giai đoạn nước rút thúc đẩy ký kết rồi thúc đẩy phê chuẩn hai hiệp định, hàng loạt đoàn các cấp của ta đã có các cuộc gặp gỡ, trao đổi, thông tin, vận động liên tục với các đối tác phía EU để tháo gỡ các vấn đề đặt ra, trong đó riêng Bộ Ngoại giao đã tổ chức hai đoàn ngay trước các kỳ bỏ phiếu tại Nghị viện Châu Âu vào đầu năm 2020, góp phần đạt được kết quả bỏ phiếu phê chuẩn rất tích cực cho EVFTA-EVIPA tại đây.

Hiện EVFTA đã chính thức có hiệu lực, Việt Nam có những chính sách và kế hoạch gì để tăng cường hợp tác phát triển ngoại giao, kinh tế với EU?

Như trên tôi đã nói, EVFTA là hiệp định thương mại tự do thế hệ mới có tính chiến lược, toàn diện, cân bằng về lợi ích cho cả hai bên, được kỳ vọng sẽ có sự đóng góp quan trọng vào thực hiện các mục tiêu tăng trưởng, nâng cao quy mô và chất lượng của nền kinh tế hai bên, nhất là nền kinh tế Việt Nam trong tiến trình hiện đại hóa, công nghiệp hóa, góp phần khắc phục và giảm thiểu thiệt hại do tác động của đại dịch gây ra và đồng thời vươn tới vị trí tốt hơn trong chuỗi giá trị sản xuất và cung ứng đang chuyển dịch mạnh mẽ trong khu vực và trên toàn cầu.

Để hiện thực hóa các kỳ vọng đó, chúng ta cần thực hiện tốt Chương trình hành động của Chính phủ để triển khai EVFTA. Ở đây, cần có sự đảm bảo thông suốt về thông tin, hoàn thiện nhanh các quy định, khuôn khổ chính sách và nhất là sự huy động nguồn lực đầy đủ, đảm bảo tổ chức hiệu quả và nâng cao năng lực thực thi, triển khai ở các cơ quan quản lý nhà nước cũng như ở từng doanh nghiệp, hội đoàn ngành nghề liên quan. Bộ Ngoại giao và các đơn vị chức năng trong Bộ sẵn sàng phối hợp cùng với VCCI và các doanh nghiệp để đi đôi với việc thực hiện nghiêm túc các cam kết của Việt Nam, cố gắng nắm bắt cơ hội, tranh thủ sự hợp tác, hỗ trợ của các đối tác để nâng cao năng lực sản xuất, chất lượng hàng hóa, kết nối kinh doanh, hợp tác, đầu tư, cũng như xây dựng các mạng lưới tiêu thụ, xuất nhập khẩu để tận dụng tối đa những thuận lợi do EVFTA đưa lại.

Có thể nói EU và các nước thành viên EU đều là những đối tác có nhiều tiềm năng. Chúng ta đã có một nền tảng thuận lợi trên cơ sở kết quả hợp tác 30 năm qua và hiện nay nhiều triển vọng mới đang mở ra. EVFTA-EVIPA là một phần trong tầm nhìn chung mà Việt Nam và EU chia sẻ cho sự phát triển quan hệ hai bên trong thập kỷ thứ 4 này, để phát triển những mối quan hệ đối tác ngày càng sâu rộng hơn, toàn diện hơn giữa hai bên về chính trị và an ninh, về kinh tế và phát triển, về kết nối liên khu vực và phối hợp ứng phó với các thách thức toàn cầu, đóng góp xây dựng thế giới hòa bình, hợp tác và thịnh vượng, một môi trường không thể thiếu cho cộng đồng doanh nghiệp hai bên hợp tác, kinh doanh.

Trong giai đoạn dịch bệnh Covid-19, hai bên đã có nhiều sự chia sẻ, hỗ trợ và phối hợp rất chặt chẽ và thường xuyên. Điều đó phản ánh tính hiệu quả của mối quan hệ. Nhìn rộng hơn và toàn diện hơn, cả trong hiện tại và trong tương lại, một Việt Nam là thành viên tích cực trong ASEAN và cộng đồng quốc tế, hiện là Chủ tịch ASEAN năm 2020, Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc giai đoạn 2020-2021 và một EU đang nỗ lực củng cố liên kết, duy trì sự hiện diện và tiếng nói trên quốc tế và tại Châu Á - Thái Bình Dương, tăng cường quan hệ với ASEAN, là hai đầu cầu cho một sự kết nối đưa cả Việt Nam và EU cũng như hai nền kinh tế tiếp tục vươn lên mạnh mẽ.

Trân trọng cảm ơn ông!

Nguồn: Vietnam Business Forum