Thu hút FDI và tạo động lực phát triển cho doanh nghiệp trong bối cảnh mới

10:37:28 AM | 15/10/2020

Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng khích lệ trong thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) những năm gần đây. Trong bối cảnh quan hệ quốc tế diễn biến phức tạp, tái cơ cấu chuỗi sản xuất, cung ứng toàn cầu diễn ra mạnh mẽ và đại dịch Covid-19 diễn ra nghiêm trọng như hiện nay, việc đẩy mạnh cải cách, thu hút và sử dụng hiệu quả nguồn vốn FDI, đồng thời hỗ trợ và tạo môi trường, điều kiện kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp có ý nghĩa vô cùng quan trọng.

Từ giữa năm 2018 đến nay, bối cảnh trong nước, khu vực và quốc tế xuất hiện nhiều nét mới tác động mạnh mẽ đến hoạt động đầu tư, sản xuất và kinh doanh của các doanh nghiệp. Ở trong nước, lần đầu tiên sau 30 năm thu hút FDI, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 50-NQ/TW để định hướng hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác đầu tư nước ngoài đến năm 2030. Nghị quyết được kỳ vọng sẽ mở ra một kỷ nguyên mới, giúp Việt Nam thu hút được một thế hệ FDI mới có chất lượng cao hơn. Trong khi đó, tình hình khu vực và quốc tế xuất hiện các yếu tố có lợi và bất lợi đan xen. Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung Quốc và chính sách dịch chuyển chuỗi cung ứng của Mỹ và phương Tây ra khỏi Trung Quốc một mặt tạo cơ hội cho Việt Nam thu hút thêm nhiều dự án FDI, nhưng cũng đặt ra các thách thức lớn khi bất ổn trong thương mại quốc tế tác động tiêu cực đến kinh tế nước ta và môi trường đầu tư, kinh doanh khu vực. Một vấn đề nghiêm trọng nữa là đại dịch Covid-19 xuất hiện từ cuối năm 2019 ở Trung Quốc và lan rộng ra toàn cầu đã làm thay đổi cả thế giới và ảnh hưởng tiêu cực tới các lĩnh vực đầu tư, sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Dịch Covid-19 đã khiến kinh tế thế giới suy giảm mạnh và thương mại toàn cầu có thể giảm 13-32% trong năm 2020. Nền kinh tế Việt Nam nói chung, các doanh nghiệp (bao gồm doanh nghiệp FDI) nói riêng đối mặt nhiều khó khăn chưa từng có.

Trong bối cảnh nêu trên, giải quyết các khó khăn, vướng mắc để tận dụng cơ hội thu hút FDI và hỗ trợ tạo động lực phục hồi, phát triển cho doanh nghiệp đang là nhiệm vụ cấp bách của nền kinh tế. Về thu hút đầu tư, thực tế đòi hỏi Việt Nam phải tích cực, chủ động hơn nữa, thực hiện quyết liệt các giải pháp đã được Nghị quyết số 50-NQ/TW đề ra để tháo gỡ các “nút thắt” về thể chế, hạ tầng, nhân lực, công nghiệp hỗ trợ... để đón các nhà đầu tư nước ngoài. Bên cạnh đó, cần chú trọng khâu quảng bá chủ trương, chính sách thu hút FDI, môi trường đầu tư thuận lợi của Việt Nam tới các nhà đầu tư quốc tế; tăng cường tổ chức các hội nghị xúc tiến đầu tư trực tuyến, trong bối cảnh dịch Covid-19 còn nghiêm trọng. Thời gian tới, Chính phủ có thể cân nhắc mở thêm một số cơ quan đại diện tại đầu tư tại các địa bàn trọng điểm, nhất là tại Mỹ và EU. Đồng thời, các cơ quan quản lý đầu tư cần sớm nghiên cứu xây dựng hệ thống thông tin về FDI và dự án FDI toàn quốc; kiện toàn mạng lưới các cơ quan xúc tiến, tư vấn đầu tư tại các địa phương cấp tỉnh. Hiện nay, một số địa phương đã thành lập Trung tâm xúc tiến đầu tư, thương mại, thời gian tới cần nghiên cứu rút kinh nghiệm và nhân rộng mô hình này.

Để có thể “khơi thông” dòng vốn FDI ngay trong năm 2020 này, những “việc cần làm ngay” là tạo điều kiện thuận lợi về thủ tục nhập cảnh để các nhà đầu tư, kinh doanh sớm tiếp cận thị trường Việt Nam trong bối cảnh dịch Covid-19 có khả năng kéo dài. Bên cạnh đó, tích cực hỗ trợ các nhà đầu tư quốc tế hiện có dự án đang vận hành tại Việt Nam mở rộng đầu tư. Về trọng tâm ưu tiên thu hút FDI, cần hướng vào các lĩnh vực mà Nghị quyết 50/NQ-TW năm 2019 đã xác định rõ như: Các dự án có công nghệ tiên tiến, quản trị hiện đại, có giá trị gia tăng cao, có tác động lan tỏa, kết nối chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang đứt gãy, cùng với đầu tư công, FDI cũng cần tập trung vào những lĩnh vực thiết yếu, cần thiết cho quá trình phát triển bền vững và chuyển đổi nền kinh tế như cơ sở hạ tầng kỹ thuật số, cơ sở hạ tầng kết nối phục vụ cho cải thiện chuỗi cung ứng...

Cùng với thu hút FDI chất lượng cao, hỗ trợ doanh nghiệp vượt khó hiện nay và bối cảnh hậu Covid-19 thời gian tới cũng là nhiệm vụ cấp bách. Nói về nhiệm vụ cải cách thể chế, hỗ trợ doanh nghiệp, trong một thông điệp trên Báo Tuổi trẻ mới đây, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng đã nhấn mạnh rằng: “Hơn lúc nào hết, tôi cho rằng các cơ quan Nhà nước từ trung ương tới địa phương phải tăng cường đồng hành cùng doanh nghiệp, không ngừng nỗ lực cải cách, đổi mới, có những hành động quyết liệt và thực chất để hiện thực hóa những mục tiêu đã đề ra, đưa đầu tư nước ngoài lan tỏa đúng hướng, doanh nghiệp Việt Nam tiến lên những “nấc thang” cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu”. Trong bối cảnh môi trường đầu tư, kinh doanh nhiều biến động, khó khăn như hiện nay, Chính phủ cần thực hiện nhất quán và triệt để cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh thực chất, tập trung giải quyết các điểm nghẽn, bất cập làm cản trở doanh nghiệp phát triển.

Chính quyền các cấp cần tập trung hỗ trợ doanh nghiệp chủ động hơn nguồn cung ứng nguyên liệu, sản xuất linh kiện, sản phẩm trung gian trong nước, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và phát triển thị trường, thúc đẩy kết nối giữa nhà sản xuất và phân phối, ngân hàng với doanh nghiệp. Đồng thời, chú trọng giảm nhanh chi phí logistics cho doanh nghiệp trong bối cảnh giá logistics của Việt Nam hiện quá cao so với các nước (giá vận chuyển một container hàng Bắc – Nam cao hơn từ Việt Nam đi Mỹ; phí cầu đường một chuyến xe Bắc – Nam hiện khoảng 4 triệu đồng). Về lao động, việc làm: Trước mắt, cần thực hiện giảm thuế cho doanh nghiệp; cân nhắc hỗ trợ tiền trực tiếp cho doanh nghiệp một số ngành (như dệt may) trả lương cho công nhân; hỗ trợ tạo việc làm cho người lao động thất nghiệp về nông thôn (như cách làm của Ấn Độ).

Một giải pháp hỗ trợ quan trọng khác là tạo cơ hội để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn thuận lợi hơn. Thời gian qua, mặc dù Chính phủ đã nới lỏng chính sách tiền tệ, hỗ trợ tín dụng cũng như thực hiện một loạt các biện pháp tài khoá khác. Tuy nhiên, theo phản ánh khảo sát từ phía cộng đồng doanh nghiệp, quá trình thực thi các giải pháp hỗ trợ còn khá nhiều bất cập. Doanh nghiệp khó tiếp cận các gói hỗ trợ tài chính. Tại thời điểm khảo sát (từ 10/4/2020 đến 20/4/2020) mới chỉ có 2,9% số doanh nghiệp chính thức nhận được sự hỗ trợ từ các chính sách; 21,2% doanh nghiệp đã biết tới Chỉ thị và đã được hướng dẫn nhưng chưa tiến hành thực hiện; 64,6% doanh nghiệp đã biết tới các chính sách hỗ trợ nhưng chưa biết đầu mối để tiếp cận. Một số chính sách hỗ trợ còn hạn chế vì kèm theo điều kiện tiếp cận rất cao, tạo thành rào cản mà không doanh nghiệp nào có thể đáp ứng được. Để giải quyết vấn đề doanh nghiệp khó đáp ứng điều kiện vay vốn, trong khi ngân hàng không thể hạ chuẩn tín dụng cho vay, Việt Nam cần có Quỹ bảo lãnh như châu Âu đang triển khai. Kinh nghiệp quốc tế trong hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp và nền kinh tế là tập trung giải quyết tốt mấy vấn đề: Thanh khoản tốt, hỗ trợ tạo việc làm và không để lại hậu quả lâu dài.

Trong hành trình xúc tiến thu hút đầu tư nước ngoài, hỗ trợ, “giải cứu” doanh nghiệp và nền kinh tế tới đây, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (MPI), Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) là những cơ quan đầu mối quan trọng của Chính phủ. Những năm qua, VCCI đã phối hợp hiệu quả với MPI trong việc xây dựng các chính sách, nền tảng pháp lý cho môi trường kinh doanh ở Việt Nam thông qua việc tham gia xây dựng và tổ chức thực hiện Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư; khuyến nghị các chủ trương, phương án đàm phán gia nhập WTO, FTA, CPTPP… Trong thời kỳ dịch Covid-19 diễn biến phức tạp vừa qua, VCCI đã có công văn kiến nghị với Thủ tướng Chính phủ 36 giải pháp cấp bách hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua khó khăn. Các đề xuất của VCCI về hỗ trợ người lao động, miễn giảm thuế cho doanh nghiệp… đã được Chính phủ, cộng đồng doanh nghiệp và dư luận xã hội đánh giá cao. Để có thể “khơi thông” dòng vốn FDI, “giải cứu” hiệu quả cho doanh nghiệp, tháo gỡ những “điểm nghẽn” về cơ chế, chính sách hiện nay, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng, đòi hỏi MPI và VCCI phải tiếp tục “kề vai sát cánh”. Theo đó, hai bên cần tích cực phối hợp xây dựng, hoàn thiện hơn nữa hệ thống luật pháp liên quan đến đầu tư, kinh doanh; xây dựng các bộ chỉ số, tiêu chí hỗ trợ doanh nghiệp; phối hợp xúc tiến đầu tư, kết nối các doanh nghiệp trong và ngoài nước…

Những năm qua, Việt Nam luôn được đánh giá là điểm thu hút đầu tư hấp dẫn; doanh nghiệp Việt đã không ngừng lớn mạnh và hội nhập quốc tế. Bối cảnh quốc tế mới cùng với đại dịch Covid-19 đang đặt cộng đồng doanh nghiệp nói riêng, kinh tế Việt Nam nói chung trước thách thức không nhỏ. Tuy nhiên, “trong họa có phúc”, Việt Nam đang có lợi thế so sánh đáng kể so với các nước trong khu vực trong việc thu hút FDI thế hệ mới với chất lượng cao hơn, tái cơ cấu để các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn. Việc tận dụng được cơ hội đến đâu hoàn toàn phụ thuộc vào các giải pháp, chiến lược, chính sách thu hút FDI và hỗ trợ doanh nghiệp mà Việt Nam triển khai trong thời gian tới.

TS. Nguyễn Quốc Trường
Viện Chiến lược phát triển, Bộ Kế hoạch và Đầu tư

Nguồn: Vietnam Business Forum