Tạo đà cho ngành logistics "cất cánh"

Các doanh nghiệp logistics chưa tìm được tiếng nói chung với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu; chi phí hoạt động logistics quá cao; khung thể chế và pháp lý về logistics phức tạp; thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan; thị phần cung cấp dịch vụ logistic còn rất khiêm tốn…là những thách thức lớn mà ngành logistics Việt Nam đang phải đối mặt. Đây là nhận định của ông Trần Tuấn Anh - Thứ trưởng Bộ Công Thương tại Diễn đàn Logistics Việt Nam lần thứ 1 năm 2013 với chủ đề "Nâng cao năng lực cạnh tranh từ liên kết các doanh nghiệp xuất nhập khẩu với logistics" vừa diễn ra tại TP. Hồ Chí Minh.

Đi vào phân tích sâu hơn, Thứ trưởng Trần Tuấn Anh cho biết, trong sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động xuất nhập khẩu, logistics đã trở thành ngành dịch vụ quan trọng của hoạt động thương mại quốc tế và thu hút sự quan tâm đặc biệt của cộng đồng kinh tế. Tuy nhiên thời gian qua, các doanh nghiệp logistics Việt Nam chưa thực sự tìm được nhiều tiếng nói chung với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, chưa tạo ra sự gắn bó đầy đủ, thúc đẩy phát triển chung cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Điều này dẫn đến hậu quả nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu trong nước đang phải chịu các loại phí cao, giảm sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên trường quốc tế. Cụ thể hiện nay chi phí cho hoạt động logistics của Việt Nam chiếm tới khoảng 25% GDP của cả nước và chi phí doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu phải chi trả cho hoạt động logistics tại Việt Nam thường cao hơn 1 - 1,5 lần so với các nước trong khu vực, cao gấp 2 - 3 lần so với các nước phát triển. Thứ trưởng nhấn mạnh: “Việc giảm chi phí logistics chắc chắn sẽ giúp nền kinh tế Việt Nam tăng sức cạnh tranh trong môi trường hội nhập. Để đạt được mục tiêu này, Việt Nam cần phải xem xét toàn diện các vấn đề liên quan đến hệ thống logistics như: cơ sở hạ tầng, khung thể chế và pháp lý, nhà cung cấp dịch vụ, người sử dụng dịch vụ….”.

Đồng quan điểm với Thứ trưởng Trần Tuấn Anh, Phó Cục trưởng Cục Hàng hải (Bộ Giao thông & Vận tải) – ông Bùi Thiên Thu cho biết thêm, hoạt động dịch vụ logistics còn manh mún, chưa chuyên nghiệp; chỉ cung cấp các dịch vụ cơ bản và chủ yếu cạnh tranh về giá; giá trị gia tăng của dịch vụ thấp, chủ yếu gia công lại cho các công ty 3PL, 4PL nước ngoài; hạ tầng giao thông vận tải yếu kém; doanh nghiệp yếu kém về nguồn lực tài chính…chính là những "nút thắt" khiến ngành logistics Việt Nam khó lòng "cất cánh".

Cũng đi vào phân tích những mặt yếu của ngành logistics Việt Nam, ông Đỗ Xuân Quang - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA) kiêm Chủ tịch Liên đoàn Các hiệp hội giao nhận ASEAN cho biết, các hoạt động logistics tại Việt Nam tương đối kém hiệu quả so với các quốc gia khác là do thiếu sự tin cậy xuyên suốt trong chuỗi cung ứng kết nối Việt Nam với phần còn lại của thế giới. Nguyên nhân là do thiếu hiệu quả trong kỹ thuật và tổ chức thực hiện các hoạt động logistics, bao gồm: luật pháp liên quan điều chỉnh logistics thường không dễ hiểu gây trở ngại; chi phí "bôi trơn" trong công tác vận chuyển; quy hoạch kết cấu hạ tầng không đồng bộ, thiếu hành lang đa phương thức; vận tải đường bộ chưa đáp ứng yêu cầu của chủ hàng và cảng biển chưa khai thác hết tiềm năng, trong khi khoảng 90% hàng hóa xuất nhập khẩu của Việt Nam được vận chuyển bằng đường biển. Theo nhận định của ông Quang, hạn chế lớn nhất đối với việc phát triển dịch vụ logistics của Việt Nam hiện nay ngoài kết cấu hạ tầng giao thông vận tải và các vấn đề liên quan (an toàn giao thông, quy định tải trọng cầu đường…) còn là thủ tục hành chính, nhất là thủ tục hải quan còn rườm rà, chưa thống nhất.

Ông Đỗ Hà Nam, Tổng Giám đốc Công ty CP Tập đoàn Intimex chia sẻ: "Một điều đáng buồn là các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ logistics trong nước tuy quy mô nhỏ, manh mún nhưng chưa biết liên kết lại mà kinh doanh theo kiểu chụp giật, cạnh tranh thiếu lành mạnh, thi nhau hạ giá dịch vụ để giành hợp đồng. Điều này chỉ khiến các doanh nghiệp trong nước bị thiệt, còn doanh nghiệp nước ngoài là những chủ tàu sẽ đóng vai trò "ngư ông đắc lợi". Một thực tế khác là trong khi các doanh nghiệp trong nước còn đang mãi "đá nhau" thì các tập đoàn hàng hải lớn trên thế giới đã và đang từng bước xâm nhập, củng cố, chiếm lĩnh thị trường trong nước".

Đi tìm giải pháp cho ngành logistics Việt Nam bứt phá, ông Quang góp ý các cấp quản lý Nhà nước trong lĩnh vực logistics cần có những điều hành, chỉ đạo thống nhất về cơ chế, chính sách. Ngoài ra ông Quang cũng nêu lên sự cần thiết phải thành lập một ủy ban quốc gia về logistics. Cơ quan này sẽ đảm nhiệm vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp và Nhà nước để hoạch định chiến lược, chính sách và các chương trình hành động phát triển ngành logistics.

Ông Lê Phước Vũ - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Hoa Sen bày tỏ mong muốn Nhà nước sẽ có quy hoạch các KCN gần cảng để tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp. Ngoài ra để xóa bỏ tình trạnh cảng thì "đắt khách", cảng thì "ế ẩm" như hiện nay, ông Vũ đề nghị phía Nhà nước cũng cần cơ chế, chính sách để điều phối hoạt động của các hãng tàu để triển khai hoạt động tại nhiều cảng khác nhau tại Việt Nam nhằm khai thác triệt để công suất của các cảng, giải phóng nguồn hàng hóa xuất khẩu tại từng địa điểm, tránh việc quá tập trung vào một số cảng chính như hiện nay.

Để giải bài toán giảm chi phí cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu liên quan đến hoạt động logistics, ông Nam cho rằng cần triển khai đồng thời nhiều giải pháp đồng bộ, trong đó chú trọng lập và duyệt các quy hoạch (sản xuất, mạng lưới giao thông, KCN…); tập trung quy hoạch vận tải đa phương thức thúc đẩy phát triển nhanh hơn nữa các phương thức vận tải hàng hóa có chi phí thấp. Thúc đẩy và gắn kết công nghệ thông tin trong logistics, đặc biệt trong khâu thủ tục hải quan và tại biên giới. Ngoài ra Việt Nam cũng cần chú trọng nâng cao vai trò của các doanh nghiệp logistics trong việc gắn kết doanh nghiệp thương mại trong và ngoài nước cũng như giữa các doanh nghiệp trong nước với nhau, giữa hoạt động xuất khẩu và nhập khẩu để đảm bảo giảm chi phí vận chuyển tối đa.

Thanh Tùng