Ấn tượng của sự cân bằng

Một năm nhiều cảm xúc thăng trầm của ngành ngân hàng đi qua, nếu như đầu năm là chuyện giơ đầu hứng chịu búa dìu dư luận, từ câu chuyện lãi suất, siết tín dụng, nợ xấu, hay thị trường vàng… đến cuối năm, người của ngành ngân hàng Việt lại cảm thấy tủi thân. Đó là sau khi những búa rìu trước đây tỏ ra quá nặng, dư luận đã có phần nhìn nhận thành công từ chính những quyết sách ấy.

Năm qua có thể coi là một năm thành công trong điều hành của NHNN. Nhiều điểm mới trong điều hành đã thể hiện NHNN đang theo đuổi chính sách tiền tệ độc lập, minh bạch và chủ động; lãi suất giảm đáng kể; ổn định thị trường vàng và tỷ giá hối đoái, tăng dự trữ ngoại hối mà không gây sức ép lạm phát. Không còn tình trạng tín dụng tăng như vũ bão, mặc dù vẫn còn tiếng than tín dụng quá chặt. Các ngân hàng không còn căng thẳng thanh khoản dẫn đến chạy đua huy động. Những cơn sốt giá vàng biến mất như chưa từng xảy ra, dù vẫn còn đó tình trạng giá trong nước quá cao so với thị trường thế giới.

Chính sách tiền tệ chủ động

Thị trường mở OMO năm vừa qua hoạt động nhịp nhàng, là nơi NHNN vừa bơm và hút tiền, vừa đảm bảo thanh khoản cho hệ NHTM và mua được ngoại tệ nhưng chỉ số giá không bị tác động mạnh do cung tiền không bị tăng quá mức. Đây là một điểm thành công mới so với những năm trước.

Tính minh bạch của thông tin cũng được NHNN đề cao. Chính sách tiền tệ được truyền thông tốt hơn, minh bạch hơn, từ tình hình tăng trưởng dư nợ tín dụng, số liệu nợ xấu, quá trình tái cơ cấu NH, dự trữ ngoại hối, cho tới các cuộc họp của NHNN, cũng như của NHNN với các NHTM đều được công bố nhanh chóng. Minh bạch thông tin làm tăng niềm tin của thị trường.

Trong suốt năm, tín dụng có cảm giác bị bóp nghẹt quá mức. Đế đầu tháng 12/2013, tăng tưởng tín dụng mới đạt khoảng 7,51% so với cuối năm 2012. Đó là một hệ quả tất yếu khi nợ xấu còn đang ở mức cao, kinh tế khó khăn và nhiều DN phải co cụm sản xuất hoặc ngưng hoạt động. Đây là năm thứ 2 tín dụng tăng trưởng thấp sau một thời gian dài tăng trưởng nóng tới 30 – 40%/năm. Chạy theo tăng trưởng nóng giai đoạn 2007 – 2010 làm gia tăng nợ xấu và lạm phát cao. Năm 2013 lạm phát thấp, chỉ ở mức 6,04% cũng là một trong những thành công của chính sách tiền tệ chặt chẽ, linh hoạt.

Vàng và tỷ giá – kiềm chế bộ đôi quyền lực

Đến thời điểm này có thể khẳng định thành công tiếp theo của NHNN, đó là thông qua việc đấu thầu, NHNN đã điều tiết được thị trường vàng, hạn chế được việc đầu cơ làm giá nhằm tránh những tác động tiêu cực đến tỷ giá.

Các bước đi của NHNN tỏ ra rất kiên quyết và có bài bản. Đầu tiên là việc chỉ đạo các NH thực hiện tất toán toàn bộ số dư huy động vốn bằng vàng đến hạn phải chi trả từ đầu tháng 7/2013, giảm dần số dư cho vay vốn bằng vàng, qua đó đã loại bỏ toàn bộ rủi ro liên quan đến vàng và chấm dứt tình trạng ”vàng hóa” trong hoạt động của NH. Tiếp đến tăng cường công tác thanh tra, giám sát chặt chẽ hoạt động của các TCTD, doanh nghiệp kinh doanh mua, bán vàng. Thực hiện đấu thầu vàng miếng để giải tỏa cơn khát của thị trường. Độc quyền thương hiệu vàng miếng SJC, tổ chức sản xuất nhằm đáp ứng nhu cầu vàng miếng cho thị trường. Cuối cùng, thiết lập một mạng lưới mua, bán vàng miếng mới, có tổ chức, quản lý chặt chẽ tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận mua, bán vàng.

Hiện giờ giá vàng trong nước vẫn cao hơn giá thế giới 4 – 4,5 triệu đồng/lượng, nhưng thị trường vận hành nhịp nhàng và những cơn sốt giá đã hoàn toàn bị loại bỏ. Giới đầu cơ thao túng thị trường không có cơ hội lũng đoạn đẩy giá lên để kiếm lời. Khi thị trường nằm trong vòng kiểm soát của NHNN, việc kéo giá xuống qua cung vàng ra thị trường là một việc đơn giản.

Giờ đây, người dân tích trữ vàng miếng đã thật sự yên tâm về quyền sở hữu, thị trường mua bán minh bạch. Về quản lý vĩ mô cũng thuận lợi khi khống chế được biến động của giá vàng ảnh hưởng đến tỷ giá, lạm phát và kinh tế vĩ mô. Vàng miếng đã bị khống chế không còn được sử dụng như một phương tiện thanh toán trong giao dịch. Sắp tới đây, có thể hy vọng ở chính sách huy động nguồn lực vàng trong dân để phục vụ phát triển kinh tế đất nước.

Do không còn bị các cơn sốt vàng thúc đẩy, lại được hậu thuẫn bởi xuất khẩu và ngoại hối, tỷ giá nằm trong tầm kiểm soát. Thị trường ngoại hối về cơ bản ổn định, thanh khoản ngoại tệ của hệ thống cải thiện. Điều này làm gia tăng long tin vào đồng VND, giảm tâm lý găm giữ ngoại tệ.

Mềm dẻo xử lý NH yếu kém

Nợ xấu là tâm điểm thời gian qua, và xử lý nợ xấu có ý nghĩa quyết định tới quá trình tái cơ cấu NH. Quá trình xử lý nợ xấu tại Việt Nam mang lại cảm giác không triệt để và chậm chạp, cho dù các NH đều báo cáo tỷ lệ nợ xấu giảm nhanh, nhưng phần nhiều do các “động tác kỹ thuật”. Kinh nghiệm của các nước, để xử lý được nợ xấu khi ngân hàng có vấn đề, họ phải chi ra từ 7% đến 30%, thậm chí còn cao hơn nữa từ GDP và số tiền này là tiền của Ngân sách. Nợ xấu được mua bán, xử lý dứt điểm nhưng với một chi phí rất lớn.

Việt Nam cũng đã thành lập công ty mua bán nợ (VAMC) và công ty này đã bỏ tiền mua các khoản nợ của một số NH lớn. Thông qua việc xử lý nợ xấu của VAMC, các NH được bơm thêm thanh khoản và từ đó mà có thêm nguồn vốn cho phát triển kinh tế đất nước. Các doanh nghiệp sau khi đã mua bán lại nợ thông qua VAMC, khoản nợ đó không được tính vào nợ xấu của DN. Khoản nợ xấu đó sẽ được cơ cấu lại cả về mặt thời hạn cũng như mặt lãi suất.

Tuy nhiên quy mô của VAMC chưa đáp ứng nhu cầu xử lý khối nợi xấu khổng lồ, nhưng VAMC được kỳ vọng là nơi tập trung các khoản nợ xấu về một mối để tạo ra thị trường mua bán nợ xấu hoàn chỉnh để giúp các nhà đầu tư trong nước và quốc tế tiếp cận một cách dễ dàng khi mua bán.

Hiện tại, tỷ lệ nợ xấu mà các nhà băng báo cáo khá thấp, chỉ khoảng 4,6%, nhưng nếu theo tiêu chí giám sát, thì lên tới trên 8%. Do đó, nhiệm vụ đưa nợ xấu về 2-3% còn rất nặng nề và đây không chỉ là nhiệm vụ của các NH, mà của toàn xã hội.

Song song với quá trình cơ cấu nợ, Thống đốc Nguyễn Văn Bình khẳng định đã xử lý xong 9 NH yếu kém nhất trong toàn hệ thống. Theo Thống đốc, những mắt xích yếu nhất đã được xử lý, nâng cấp, sẽ tiếp tục làm cuốn chiếu để thực hiện các mục tiêu trung hạn và dài hạn. Theo thông tin của NHNN, hiện cơ quan này đã xác định thêm được 8 tổ chức tín dụng yếu kém, trong đó có 2 NHTMCP. NHNN cũng chỉ đạo tái cơ cấu 3 NH liên doanh thuộc diện yếu kém hoặc vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Dự kiến, các đối tác Việt Nam sẽ thoái vốn tại 2 trong số 3 ngân hàng này. Một số chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động không hiệu quả cũng sẽ bị xem xét rút giấy phép trong thời gian tới.

Năm 2014 này được nhận định vẫn là một năm sôi động của quá trình tái cơ cấu ngân hàng, làn sóng mua bán, sáp nhập, hợp nhất vẫn diễn ra mạnh mẽ trong hệ thống NH.

Lê Minh.