Môi trường: những thách thức và cơ hội đối với DN

Sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế Việt Nam có sự đóng góp đáng kể của các DNVN, nhất là khu vực doanh nghiệp (DN) tư nhân. Tuy nhiên, kèm theo sự phát triển đó Việt Nam là vấn đề về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Ông Nguyễn Quang Vinh – Đại diện GCNV, Giám đốc Văn phòng Doanh nghiệp vì sự Phát triển Bền vững (SD4B), Phòng Công nghiệp và Thương mại Việt Nam (VCCI).

Theo TS. Đỗ Nam Thắng, Trưởng Phòng Khoa học Môi trường, Viện Khoa học quản lý môi trường, Tổng cục Môi trường, những thách thức về môi trường khiến các doanh nghiệp Viêt Nam (DNVN) phải đối mặt với nhiều thách thức nhưng cũng là cơ hội để các DN tận dụng và phát triển bền vững.

Môi trường ô nhiễm…

Theo ông Thắng, số dân tại các khu vực thành thị của Việt Nam đã tăng vọt lên nhanh chóng trong những năm gần đây, số lượng dân di cư từ các khu vực nông thôn lên thành thị chiếm tới 30% số dân các thành phố lớn như Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh… Trong khi đó, cơ sở hạ tầng, hệ thống giao thông, cấp thoát nước, điện… không theo kịp với sự phát triển này. Hệ quả tất yếu là môi trường không khí, nước bị ô nhiễm nặng, lượng rác thải tăng 15%/năm nhưng chỉ có khoảng 70% được thu gom, các bãi chôn lấp rác thải lại không hợp vệ sinh…

Bên cạnh đó, Việt Nam là 1 trong 15 nước có tính đa dạng sinh học cao nhất thế giới nhưng theo thống kê, trong 10 năm qua, rạn san hô giảm 30%, trữ lượng cá giảm 25%, rừng ngập mặn cũng giảm bị giảm tới 80% trong 50 năm qua khiến nước biển ngày càng tràn sâu vào đất liền mỗi khi triều cường lên.

TS Thắng cũng cho biết, với việc biến đổi khí hậu làm trái đất nóng lên, lượng mưa thay đổi, bão lũ gia tăng, hạn hán kéo dài đã ảnh hưởng lớn đến cơ cấu canh tác, cây trồng trong ngành nông nghiệp Việt Nam và có ảnh hưởng đến sức khoẻ người dân như tăng bệnh sốt xuất huyết, sốt rét…

Đặc biệt, theo số liệu thống kê, từ năm 1995 đến năm 2008, số lượng khu công nghiệp đã tăng vọt từ con số 12 lên 218, nhưng chỉ có khoảng 5% trong số đó có hệ thống xử lý môi trường. Nhiều ý kiến cho rằng việc xen kẽ cơ sở công nghiệp vào khu dân cư đã trở thành một trong những nguyên nhân làm giảm tính phát triển bền vững của môi trường Việt Nam.

Thách thức và cơ hội

Một DN tuân thủ các tiêu chuẩn về môi trường và phát triển bền vững chắc chắn sẽ có lợi thế cạnh tranh hơn hẳn DN không tuân thủ. Vì vậy, những thách thức về môi trường hiện nay có ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển của DN. Theo TS Thắng, một trong những thách thức lớn đối với các doanh nghiệp hiện nay chính là sự “siết chặt” của hệ thống hành lang pháp lý. Các quy định về tiêu chuẩn môi trường, thuế phí môi trường ngày càng chặt chẽ. Các cơ quan chức năng liên tục tăng cường thanh kiểm tra và xử lý nghiêm vi phạm, trong đó có những vi phạm phải chịu mức xử lý hình sự, bồi thường thiệt hại. Mức xử phạt trước đây tối đa chỉ có 70 triệu đồng, hiện nay lên tới 500 triệu đồng, chưa kể tới việc DN vi phạm có thể bị cắt điêjn, ngân hàng kiểm soát tài khoản… Chính sự xử phạt nghiêm minh khiến DN không thể tuỳ tiện làm bừa.

Bên cạnh đó, áp lực từ cộng đồng cũng sẽ khiến DN phải chú tâm hơn. Nhận thức và yêu cầu về môi trường của cộng đồng người dân ngày một cao, số lượng khiến nại về môi trường ngày một tăng cao khiến các DN e dè hơn khi “ chủ định” có những hành vi gây ô nhiễm môi trường.

Theo đánh giá TS Thắng, những thách thức về môi trường hiện nay cũng là cơ hội đối với DN biết tận dụng. Ví dụ như DN có thể tham gia nền “kinh tế xanh”: cung cấp các dịch vụ môi trường, công nghệ, sản phẩm thân thiện với môi trường. Doanh nghiệp cũng có thể tăng lợi nhuận thông qua các giải pháp bảo vệ môi trường như sản xuất sạch hơn, dán nhãn môi trường, sản phẩm xuất khẩu đạt tiêu chuẩn về môi trường… Những sản phẩm của các DN này chắc chắn sẽ có sức cạnh tranh hơn so với các DN không tuân thủ quy định bảo vệ môi trường.

Bên cạnh đó, theo TS Thắng, hiện nay nhà nước đang có những chính sách ưu đãi cho các DN thực hiện phát triển bền vững và bảo vệ môi trường như Nghị định 04/2009 về khuyến khích hoạt động bảo vệ môi trường, Qũy môi trường… Đặc biệt, những thách thức về bảo vệ môi trường đã và đang tạo tiền đề hình thành nhiều lĩnh vực kinh doanh mới như ngân hàng môi trường, bảo hiểm Môi trường… Nếu biết tận dụng, DN sẽ có thể thu hút thêm nguồn tài chính để sản xuất kinh doanh.