Kinh tế Việt Nam: Thách thức song hành cơ hội

Nền kinh tế thế giới cũng như Việt Nam bước vào giai đoạn đầu của quá trình hồi phục trong năm 2010, do đó xuất nhập khẩu, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, cũng như sức mua của người dân chưa thể tăng nhanh ngay được.

Theo GS.TSKH Nguyễn Mại, nguyên Phó Chủ nhiệm UB Nhà nước về Hợp tác và Đầu tư, sau khủng hoảng, phần lớn các nước đều cơ cấu lại nền kinh tế, điều chỉnh định hướng phát triển bao gồm cả chiến lược đối ngoại để khắc phục những nhược điểm đã được bộc lộ trong khủng hoảng. Các tập đoàn lớn cũng cấu trúc lại doanh nghiệp, điều chỉnh hoạt động kinh doanh và đầu tư trên cơ sở đánh giá lại các thị trường tiềm năng.

Hai kịch bản của nền kinh tế

Đến nay, nền kinh tế Việt Nam bước đầu xác định là đã chặn được đà suy giảm và tăng trưởng trở lại, nhưng những khó khăn do khủng hoảng đem lại vẫn cần được tiếp tục giải quyết trong năm 2010 và thậm chí một vài năm tiếp theo. Đó là nhận định của TS. Lê Đình Ân, Giám đốc Trung tâm Thông tin và Dự báo Kinh tế-xã hội Quốc gia. Ông cũng đưa ra hai phương án dự báo cho Kinh tế Việt Nam năm 2010.

Ở kịch bản thứ nhất, dự báo tăng trưởng kinh tế khoảng 6-6,5%, tăng trưởng trong khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản 3,0-3,2%; công nghiệp và xây dựng 6,4-6,8%; dịch vụ 7,1-7,9%. Đây là phương án chú trọng nhiều hơn đến chất lượng tăng trưởng. Trong đòi hỏi đó chứa hàm ý về một mục tiêu tăng trưởng vừa phải hơn, để tập trung chuyển đổi cơ cấu kinh tế, cơ cấu lại sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp...

Kịch bản thứ hai theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao, khoảng 7%. Tốc độ tăng trưởng khu vực nông, lâm và thủy sản; công nghiệp và xây dựng; dịch vụ tương ứng là 3,2-3,4%; 6,8-7,4% và 7,9-8,5%.

Năm 2010 là năm mà nền kinh tế thế giới cũng như Việt Nam bước vào giai đoạn đầu của quá trình hồi phục, do đó xuất nhập khẩu, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, cũng như sức mua của người dân chưa thể tăng nhanh ngay được. Do vậy, để đạt mục tiêu tăng trưởng cao, sẽ vẫn phải chủ yếu dựa vào việc tăng đầu tư và chi tiêu của Chính phủ, trong đó đầu tư là chủ yếu. Theo phương án này tổng vốn đầu tư toàn xã hội lên gần 835 nghìn tỷ đồng chiếm khoảng 42% GDP.

Việc tăng đầu tư và chi tiêu của Chính phủ sẽ làm mức thâm hụt ngân sách tăng cao khoảng 6,5% GDP. Bên cạnh đó việc theo đuổi mục tiêu tăng trưởng trong điều kiện hiệu quả đầu tư không cao như hiện nay thì vấn đề lạm phát cần phải đặc biệt chú ý và có những biện pháp kiểm soát một cách chặt chẽ.

Dự báo kim ngạch xuất khẩu năm 2010 từ 66,4 - 67,8 tỷ USD, kim ngạch nhập khẩu từ 77,5 - 80 tỷ USD, thâm hụt thương mại trên 12 tỷ USD.

Giải tỏa những nút cổ chai

Chính phủ Việt Nam cũng đã đặt ra yêu cầu tái cấu trúc nền kinh tế trong năm 2010 cũng như trong dài hạn để đảm bảo phát triển kinh tế cao và bền vững. các chuyên gia kinh tế hàng đều cho rằng, ổn định kinh tế vĩ mô, khơi thông nguồn lực đầu tư thông qua việc giải tỏa các “nút cổ chai” của nền kinh tế, trọng tâm là phát triển hạ tầng và cắt giảm thủ tục hành chính.

Việc cải cách thủ tục hành chính như Đề án 30 của Chính phủ có ý nghĩa quan trọng để các doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, thời gian, tăng năng lực cạnh tranh.

Theo đề án này, ít nhất 30% của gần 6.000 thủ tục hành chính hiện hành được bãi bỏ như yêu cầu của Chính phủ thì chi phí về thời gian và tiền bạc của doanh. TS Nguyễn Đình Cung đánh giá: Điều này có ý nghĩa kinh tế rất lớn khi bù lại những chi phí tăng thêm của doanh nghiệp trong năm 2010 khi hàng loạt những thay đổi chính sách về thuế, tiền lương…sẽ đẩy chi phí hoạt động của doanh nghiệp tăng khá mạnh.

Ông Vũ Viết Ngoạn, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội phân tích: Nếu Chính phủ thực hiện được cắt giảm 30% thủ tục hành chính thì tỷ lệ tổng vốn đầu tư xã hội so với GDP có thể duy trì ở mức khoảng 40-41%, thấp hơn năm 2009 (42,3%) song vẫn đạt được mục tiêu tăng GDP là 6,5%. Qua đó tạo điều kiện giảm đầu tư từ ngân sách nhà nước, giám bớt sức ép lên cân đối vĩ mô và nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Một thách thức khác là nguy cơ lạm phát quay trở lại, hậu quả của chính sách kích cầu và tăng trưởng GDP dựa vào tăng đầu tư. TS Vũ Viết Ngoạn cho rằng, nhìn vào các yếu tố như chỉ số giá tiêu dùng, tổng cung và mức độ cạnh tranh của nền kinh tế, cán cân thanh toán... thì mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát sẽ gặp nhiều khó khăn hơn mục tiêu tăng trưởng. Đặc biệt, chính sách tiền tệ sẽ gặp nhiều thách thức trong năm 2010. Cụ thể, tình trạng thanh khoản hiện nay và thời gian tới sẽ tiếp tục chịu nhiều sức ép do năm 2009 tỷ lệ huy động vốn của ngân hàng chỉ đạt 28,7%, thấp hơn nhiều so với tốc độ tăng trưởng tín dụng là 37,73%.

Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước còn phải đối mặt với thách thức về tỷ giá. Nhập siêu năm 2010 được dự báo khá cao, tiếp tục gây sức ép lên tỷ giá đồng Việt Nam; trong khi điều chỉnh tỷ giá ở phạm vi lớn tất yếu sẽ ảnh hưởng đến sự ổn định của nền kinh tế, tăng gánh nặng cho các doanh nghiệp đang vay ngoại tệ và giảm sức hút nguồn vốn đầu tư gián tiếp vào Việt Nam.

Cơ hội mở thị trường mới và tái cơ cấu

Khủng hoảng tác động lớn tại tới hoạt động của doanh nghiệp. Mặc dù được hẫu thuẫn bằng gói kích thích kinh tế, nhưng một bộ phận lớn đã phản ứng bằng cách co cụm, cắt giảm quy mô sản xuất, căt giảm lao động, giảm giờ làm.

Theo TS Nguyễn Đình Cung, đây không thể là giải pháp dài hạn mà DN cần phải chủ động nắm bắt cơ hội khi kinh tế phục hồi, chủ động đổi mới, đa dạng hóa các dịch vụ, hàng hóa, quy trình sản xuât, cách thức quản lý, đầu tư công nghệ cao hơn. Ông khuyến nghị DN xây dựng các kế hoạch xâm nhập thị trường mới, hợp nhất, sáp nhập, thu hút thêm vốn từ nhiều luồng khác nhau...

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, ngoài việc cơ cấu lại mặt hàng xuất khẩu, trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu truyền thống bị suy giảm, đồng thời bị ràng buộc bởi nhiều quy định khác thì các doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động thâm nhập một cách toàn diện hơn những thị trường mới như châu Phi, Trung Đông, là những thị trường ít rào cản thương mại, yêu cầu chất lượng cũng không quá khắt khe, bên cạnh đó là chú trọng hơn nữa thị trường nội địa.

Khai thác than và khoáng sản sẽ được lợi khi xu hướng giá hàng hóa tiếp tục tăng trong năm 2010. Giá than thế giới đang có xu hướng tăng kể từ mức đáy vào cuối tháng 3/2009, đồng thời giá bán than trong nước cho các ngành khác như: điện, xi măng, giấy, phân bón trong năm 2010 dự kiến sẽ tăng theo giá thị trường.

Ngành dầu khí có nhiều triển vọng, với vai trò là nguyên liệu thiết yếu cho nền kinh tế thế giới, giá dầu thô năm 2010 dự kiến sẽ tăng mạnh do nền kinh tế hồi phục. Kể từ khi chạm đấy vào quý I/2009 đến nay, giá dầu thô đã tăng gần 3 lần, từ mức 32 USD/thùng lên trên 80 USD/thùng, và liên tục ở quanh mức này trong suốt thời gian qua.

Thị trường bất động sản và xây dựng ở Việt nam được các nhà đầu tư nước ngoài và cả trong nước kỳ vọng lớn, hút một lượng vốn đầu tư khổng lồ. Thị trường bất động sản luôn ở trong tình trạng cung không đáp ứng được cầu. Việt Nam cũng ở trong giai đoạn đầu tư mạnh vào phát triển hạ tầng, nên ngành xây dựng và vật liệu xây dựng tiếp tục sôi động, bất chấp những khó khăn chung của nền kinh tế.

Xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực cũng được dự báo tăng trưởng. Tiêu biểu như ngành thủy sản được hưởng lợi nhiều từ các chính sách của nhà nước về vốn, quy hoạch ngành cũng như hỗ trợ trong việc thâm nhập thị trường xuất khẩu. Việc đồng VND giảm giá 5,4% so với USD sẽ giúp doanh nghiệp trong ngàng thu được một khoản lãi tương đối lớn từ chênh lệch tỷ giá trong năm 2009 cũng như cải thiện lợi nhuận trong những năm tiếp theo và nâng cao tính cạnh tranh trên thị trường thế giới. Tuy nhiên, rào cản thị trường vẫn sẽ là rủi ro lớn nhất đối với ngành này khi các thị trường XK chính là EU và Mỹ vẫn tiếp tục áp dụng chính sách chặt chẽ đối với sản phẩm nhập khẩu từ VN.

Năm 2009, nhiều mặt hàng xuất khẩu Việt Nam đều tăng mạnh trong đó xuất khẩu gạo đạt kỷ lục 6 triệu tấn tăng 26% hay hạt tiêu xuất khẩu tăng 49%. Năm 2010, Việt Nam đang kỳ vọng kinh tế thế giới phục hồi sẽ kéo theo sự tăng trưởng nhu cầu nhập khẩu của các bạn hàng Việt Nam. Năm 2010, các mặt hàng công nghiệp, công nghiệp chế biến được dự báo có tăng trưởng cao. Bộ Công Thương có kế hoạch xoá bỏ rào cản tạo điều kiện để cải thiện môi trường kinh doanh giúp các doanh nghiệp đặc biệt doanh nghiệp FDI xuất khẩu các mặt hàng có giá trị gia tăng cao và các mặt hàng công nghệ cao như linh kiện điện tử, máy tính...bởi đây là những mặt hàng đóng góp cho xuất khẩu rất là nhiều.

GS.TS Đặng Văn Thanh, chuyên gia cao cấp của Quốc hội, cho rằng năm 2010 các doanh nghiệp cần nắm bắt xu thế phát triển các ngành nghề mới, sản phẩm tiết kiệm năng lượng, thân thiện với môi trường, đồng thời phải chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm trong bối cảnh mới nhiều nền kinh tế sẽ gia tăng xu hướng bảo hộ không chỉ bằng thuế mà bằng các hàng rào kỹ thuật.

Ông Lê Đình Ân, Giám đốc Trung tâm Thông tin và Dự báo Kinh tế - Xã hội Quốc gia:

Nâng cao giám sát chất lượng

Nhiều nước đang trong quá trình lựa chọn giữa một bên là tiếp tục chính sách kích thích kinh tế, nới lỏng tín dụng va một bên là thu hẹp các chính sách này. Đồng đô la Mỹ là đồng tiền chủ yếu trong thanh toán quốc tế đang biến động, tác động đến giá cả nhiều mặt hàng và các kênh đầu tư. Một số nền kinh tế đang có sự điều chỉnh mối quan hệ giữa tích lũy và tiêu dùng; chủ nghĩa bảo hộ có xu hướng tăng lên. Trong bối cảnh đó, với một nền kinh tế có độ mở lớn, hội nhập sâu rộng với kinh tế thế giới và còn phụ thuộc khá nhiều vào các yếu tố bên ngoài như kinh tế Việt Nam thì độ rủi ro và tính bất định sẽ còn rất lớn, chủ yếu là thương mại và đầu tư.

Vậy nên, chú trọng vào chất lượng, nâng cao giám sát chất lượng, là chính sách cần thiết để cải thiện nội lực của nền kinh tế. Điều này cũng giúp đẩy mạnh việc khai thác các thị trường nội địa, làm giảm bớt nguy cơ rủi ro trước biến động trong môi trường thương mại quốc tế. Doanh nghiệp nên nắm lấy đặc điểm này để phát huy lợi thế, tăng cường khả năng khai thác thị trường trong nước cho phát triển.

Ông Trần Trọng Toàn, Đại sứ Việt Nam tại Hàn Quốc:

Hỗ trợ mở rộng thị trường:

Đi vào hội nhập kinh tế quốc tế các doanh nghiệp Việt Nam phải cạnh tranh bình đẳng với những công ty, tập đoàn lớn của các nước khác trong khi năng lực của doanh nghiệp Việt Nam còn yếu. Vậy thì, các doanh nghiệp Việt Nam cần phải cố gắng rất nhiều để làm sao nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và hạ giá thành sản xuất sản phẩm, đồng thời tăng cường tiếp cận với thế giới bên ngoài để hiểu rõ hơn các luật lệ, chính sách, cơ chế của các thị trường đó để có thể xâm nhập được tốt nhất.

Về phía các cơ quan chức năng và đại sứ quán sẽ luôn cố gắng hỗ trợ tốt nhất nhu cầu tìm kiếm, thăm dò, khai thác thị trường, giúp cho doanh nghiệp có thể nghiên cứu kỹ từng địa bàn, cố vấn về luật lệ, chính sách, cơ chế để làm sao có thể chống lại những tranh chấp thương mại, chống những áp đặt về bán phá giá, rào cản thương mại và kỹ thuật có thể xảy ra với doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Văn Toàn, Phó chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư Nước ngoài:

Đầu tư phát triển nguồn nhân lực

Mặc dù kinh tế thế giới đã bước vào giai đoạn phục hồi và mức tín dụng năm nay được dự báo thấp hơn năm ngóai tạo sự ổn định, song năm nay cũng là năm nhiều thách thức đối với nền kinh tế và doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt khi các nền kinh tế đang đẩy nhanh tốc độ cơ cấu lại nền kinh tế của mình, đẩy nhanh hơn thời kỳ hậu công nghiệp sang nền kinh tế tri thức. Các doanh nghiệp Việt Nam nên tập trung đầu tư vào phát triển con người, nguồn nhân lực bởi suy cho cùng cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong kinh tế quốc tế là cạnh tranh về con người. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần nâng cao tay nghề chuyên môn, đầu tư theo chiều sâu trên cơ sở năng lực lõi.

Hiệp hội doanh nghiệp Đầu tư nước ngoài sẽ tăng cường các hoạt động cụ thể gắn với nhu cầu của doanh nghiệp tìm hiểu thông tin, nắm bắt thị trường cũng như kiến nghị lên chính phủ những vướng mắc của doanh nghiệp, nỗ lực phục vụ hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế.

Không nên đầu tư ồ ạt

Hiện nay các doanh nghiệp muốn phục hồi nhanh chóng và bền vững phải có những thông tin đầy đủ, vừa làm vừa thăm dò thị trường, không nên đầu tư ồ ạt một lúc sẽ nhấn chìm hoạt động của doanh nghiệp. Bên cạnh đó doanh nghiệp phải tận dụng mọi thời cơ, đổi mới thiết bị, tăng cường sản xuất, giảm lao động đồng thời chăm lo tốt hơn đời sống cho người lao động. Hiện nay các doanh nghiệp không thiếu việc làm nhưng vấn đề khó khăn nhất lại là thiếu thợ giỏi, thợ gắn bó với doanh nghiệp cho nên nhiều doanh nghiệp ở Hải Dương hiện nay dù có đơn hàng vẫn không dám ký vì không có lao động.

Hiệp hội doanh nghiệp tỉnh mới thành lập năm 2009, với sự giúp đỡ của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, tranh thủ sự ủng hộ của UBND tỉnh sẽ tạo lập một số hoạt động, chương trình thiết thực nhất cho các doanh nghiệp mà trước hết là tập trung phát triển hội viên, làm thể nào để các doanh nghiệp tham gia hiệp hội ngày càng đông, trở thành một ngôi nhà chung của DN tỉnh để cùng tồn tại và phát triển. Bên cạnh đó, tỉnh sẽ xúc tiến thành lập văn phòng giới chủ sử dụng lao động ở Hải Dương, đào tạo những doanh nghiệp, doanh nhân vừa và nhỏ mới hình thành có kiến thức và kinh nghiệm làm ăn trong cơ chế mới.

Ông Đỗ Thanh Năm, Giám đốc công ty Tư vấn và Hỗ trợ Chiến lược Win-Win:

Một năm nhiều triển vọng

Năm 2010, nhìn chung, các dự báo về nền kinh tế toàn cầu đều cho thấy cuộc khủng hoảng tài chính thế giới đã được kiểm soát. Triển vọng phục hồi kinh tế thế giới sẽ giúp xuất khẩu của Việt Nam tăng trưởng trở lại.

Có thể nói, cả thị trường nội địa và thị trường xuất khẩu của Việt Nam đều có nhiều tín hiệu tích cực. Tôi đánh giá năm 2010 sẽ là năm nhiều triển vọng cho kinh tế Việt Nam nói chung và doanh nghiệp Việt Nam nói riêng.

Năm 2009 khủng hoảng kinh tế đã giúp cho doanh nghiệp Việt Nam khám, xét, nâng cao “sức khỏe” của mình. Nhờ đó, nhiều đoanh nghiệp đã xây dựng được một chiến lược đúng, một mô hình quản lý hiệu quả, một đội ngũ nhân sự tinh và gọn, nên năm 2010 sẽ là năm đột phá về doanh thu và lợi nhuận của các doanh nghiệp này. Với những doanh nghiệp xuất khẩu, ngay từ bây giờ nên đẩy mạnh xúc tiến, bán hàng để khai thác tối đa năng lực sản xuất, giảm chi phí cố định trên một đơn vị sản phẩm và tạo lợi thế cạnh tranh bền vững. Với những doanh nghiệp tập trung vào thị trường nội địa, thì cần tiến hành nghiên cứu hành vi, nắm bắt xu hướng tiêu dùng để có sự điều chỉnh cần thiết trong chiến lược kinh doanh, chính sách bán hàng.

Minh Châu – Thu Huyền