Nhiều thách thức khi tận dụng kinh tế số để phát triển

10:03:56 AM | 18/5/2018


Xu hướng số hóa đang diễn ra mạnh mẽ ở mọi lĩnh vực và đang tạo nhiều cơ hội phát triển cho tất cả các doanh nghiệp. Bên cạnh những cơ hội được mở ra, các doanh nghiệp cũng đang phải đối mặt với không ít thách thức trong việc thay đổi mô hình kinh doanh để tạo ra các sản phẩm, dịch vụ có khả năng cạnh tranh trong nền kinh tế số.

Theo báo cáo thường niên doanh nghiệp Việt Nam 2017/2018 với chủ đề năm: Phát triển doanh nghiệp trong nền kinh tế số của VCCI, phát triển công nghệ số sẽ giúp DNNVV ở Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu thuận tiện với chi phí thấp. Các công nghệ mới đột phá sẽ cho phép các chuỗi cung ứng được kết nối tốt hơn và phân phối hiệu quả hơn, đồng thời giảm thiểu chi phí hậu cần và giao dịch. Thông qua trao đổi trực tuyến, sẽ tạo cơ hội cho các DN mở rộng thị trường, giảm chi phí kinh doanh, quảng bá, thực hiện tốt các dịch vụ sau bán hàng…, người tiêu dùng thì được mua sắm toàn cầu. Nền kinh tế số sẽ tạo nhiều cơ hội tham gia vào chuỗi cung ứng và giá trị toàn cầu, đồng thời đem lại sự phát triển bình đẳng, bền vững cho các DNNVV, đây là lực lượng chiếm phần đông trong cộng đồng doanh nghiệp của nền kinh tế Việt Nam rất quan tâm đến tiềm năng kinh tế số, vì họ không có nhiều nguồn lực tài chính để quảng bá hay mở rộng thị trường như các doanh nghiệp lớn.




Báo cáo đánh giá, nếu tận dụng được công nghệ, doanh nghiệp có thể nâng cao hiệu quả kinh doanh, mở rộng thị trường và thị phần, thậm chí lấn sân vào những thị trường mới do chính DNVN tạo nên. Các sản phẩm công nghệ sẽ tạo ra nhiều giá trị, giảm chi phí sản xuất, lao động nhân công. Không chỉ các công ty công nghệ mà tất cả các DN sẽ được hưởng lợi từ những công cụ để có thể cạnh tranh trong khối Asean tích hợp kỹ thuật số và có thể gặt hái thêm nhiều lợi ích tiềm tàng nữa.

Tuy nhiên, những mô hình, phương thức kinh doanh mới cũng đang tạo ra những thách thức không nhỏ cho DNVN.

Báo cáo của VCCI cho rằng, thách thức về thị trường là rất lớn, nhiều DN nước ngoài đã chiếm lĩnh được thị trường, có mặt trong rất nhiều ngành nghề của nền kinh tế. Tầm ảnh hưởng sức mạnh và việc ứng dụng công nghệ số hóa của các DN số như Facebook, Google, Microsoft trong xã hội hiện nay là rất lớn. Nghĩa là cuộc chiến cạnh tranh thị trường đang thay đổi một cách toàn diện, triệt để và ngày càng trở nên quyết liệt hơn. Nếu không thể nắm bắt được và hòa mình vào xu thế thời đại này, DNVN có khả năng thua cuộc trên chính sân nhà; hay lùi dần xuống những bậc thấp hơn, ít lợi nhuận hơn của các chuỗi giá trị, cung ứng toàn cầu.

Bên cạnh đó, thách thức về an ninh, bảo mật là vấn đề nan giải. Hệ thống hạ tầng kỹ thuật, trình độ công nghệ còn nhiều bất cập mà hệ quả trực tiếp là kinh tế số dựa trên nền tảng internet vẫn chứa đựng nhiều nguy cơ về bảo mật, an toàn thông tin, tính riêng tư của dữ liệu. Khi kỹ thuật số trở nên phổ biến, doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc làm thế nào để ngăn chặn và giải quyết vấn đề tấn công qua mạng.

Ngoài ra, là các vấn đề thách thức trong triển khai thương mại điện tử. Các chi phí, dịch vụ kho vận cao và kém so với nhiều nước trong khu vực đã hạn chế sự phát triển của thương mại điện tử ở VN. Bên cạnh đó là việc xây dựng được lòng tin của người tiêu dùng vào mua sắm trực tuyến. Việc người tiêu dùng e ngại với các giao dịch trực tuyến cũng là điều dễ hiểu, bởi ở một số nơi việc lừa đảo diễn ra khá phổ biến. Không có giải pháp tức thời nào cho vấn đề này mà phải dựa vào các giải pháp an ninh và ý thức tôn trọng quyền riêng tư cá nhân. Tiếp đến là việc giải quyết bài toán long tin trong khâu thanh toán. Thu tiền mặt khi giao hàng vẫn là cách thức thanh toán chủ yếu cho các giao dịch bán hàng trực tuyến hiện nay. VN đang có khoảng 100 nghìn tài khoản đăng ký thanh toán qua mạng, nhưng giá trị thanh toán hầu như không tăng nhiều. Điều này không chỉ phản ánh vấn đề lòng tin mà còn chứng tỏ thực tế kém phát triển trong cơ chế thanh toán, khi phần lớn người trưởng thành trên 25 tuổi ở VN chưa có tài khoản ngân hàng, nhất là ở vùng nông thôn. “Chính phủ cần tạo ra một môi trường pháp lý cho thanh toán thông thoáng hơn, an toàn hơn và cũng giúp Chính phủ quản lý thu thuế hiệu quả hơn”, báo cáo nhận định.

Đặc biệt, khả năng thích ứng với nền kinh tế số của DNVN còn hạn chế, đặc biệt là các DNNVV. Bên cạnh đó, có nhiều vấn đề thách thức liên quan đến khách hàng. Hơn 60% dân số ở nông thôn, khu vực gặp trở ngại trong việc tiếp cận internet. Một lượng lớn người dân không thể tiếp cận được với các cơ sở ngân hàng, do vậy, người dân bị hạn chế trong việc mua sắm, giao dịch trực tuyến và cản trở sự phát triển của ngành công nghệ.Để đạt được tăng trưởng bền vững trong nền kinh tế số hóa, điều này cần phải được giải quyết nhanh chóng. Kể cả trong số những người có thể tiếp cận các dịch vụ ngân hàng như thẻ tín dụng hay thẻ ghi nợ, họ vẫn cảm thấy miễn cưỡng khi tiến hành các giao dịch trực tuyến hay chia sẻ thông tin trực tuyến.

Môi trường pháp lý phù hợp cho nền kinh tế mới cũng là thách thức lớn hiện nay. Đây là một thành tố quan trọng, nếu có một khung pháp lý phù hợp, nó sẽ giúp thúc đẩy quá trình chuyển đổi giữa nền kinh tế và nền kinh tế số diễn ra một cách mau chóng và mạnh mữ hơn. Việt Nam đã có Luật văn bản điện tử, luật giao dịch điện tử và luật chữ ký số để hỗ trợ giao dịch điện tử. Báo cáo cho rằng, cần tiến tới việc thay đổi nhận thức để công nhận văn bản điện tử cũng có giá trị như trên giấy tờ. Các thủ tục nộp đơn, đánh giá và cấp giấy phép, phê duyệt và đăng ký cần hiệu quả và minh bạch hơn nữa. Chính phủ có thể thúc đẩy quá trình này bằng cách cải thiện quy định để nới lỏng hạn chế đối với DN muốn khai thác internet trong hoạt động kinh doanh của DN, cũng như loại bỏ yếu tố bất trắc và khuyến khích sử dụng internet cho tất cả các DN. Các cơ quan thẩm quyền cần hợp tác chặt chẽ hơn nữa để đảm bảo tính minh bạch và tranh rủi ro pháp lý cho nhà đầu tư.

Vấn đề thiếu hụt nguồn nhân lực công nghệ thông tin cũng đang là một trong những thách thức lớn đối với lĩnh vực kinh tế số của VN. Theo báo cáo của VietnamWorks, nhu cầu nhân sự ngành công nghệ thông tin Việt Nam đang ở mức cao nhất trong lịch sử với gần 15.000 việc làm được tuyển dụng trong năm 2016. Tuy nhiên, dự báo đến cuối năm 2018, ngành này sẽ thiếu hụt khoảng 70.000 nhân sự và đến năm 2020 con số này sẽ là 500.000 nhân sự. Việt Nam đang trong giai đoạn bắt đầu của việc phát triển nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu nên kinh tế số, đặc biệt kỹ năng và kiến thức liên quan trực tiếp nhất đến các hệ thống quản lý thông tin, quy trình thủ tục và việc sử dụng các nguồn lực mạng như đám mây và quản trị trực tuyến. Việc nâng cao nhận thức và sự phát triển những kiến thức nói trên cũng như việc tiếp nhận các kỹ năng này cần được đưa vào ưu tiên về kinh tế của quốc gia. Học tập điện tử trực tuyến là một lĩnh vực quan trọng cần hỗ trợ và thúc đẩy hơn nữa.

Quỳnh Anh