ODA Nhật Bản :Tăng năng lực cho các quốc gia đang phát triển

ODA Nhật Bản :Tăng năng lực cho các quốc gia đang phát triển

Hiện nay, Nhật Bản là nước cung cấp Viện trợ phát triển chính thức (ODA) lớn nhất trên thế giới đối với Việt Nam. Chính sách ODA của Nhật Bản chủ yếu được thực hiện thông qua 2 tổ chức là: Ngân hàng Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JBIC) và Cơ quan hợp tác và phát triển Nhật Bản (JICA). JBIC và JICA là tổ chức xúc tiến hợp tác quốc tế và trực tiếp tổ chức thực hiện tài trợ thông qua việc triển khai các dự án hỗ trợ kỹ thuật, tăng cường năng lực trên các lĩnh vực cho các nước đang phát triển.

JBIC và JICA có sự phối hợp chặt chẽ với nhau trong việc thực hiện chính sách ODA đối với từng quốc gia và đó là những hoạt động rất có trọng tâm để cấp vốn theo lĩnh vực và theo vùng khu vực. Hàng năm, JICA và JBIC đều phối hợp tổ chức các khóa đào tạo ngắn hạn nhằm trang bị, bồi dưỡng các kiến thức cơ bản nhằm để giúp cho các nước tiếp cận với nguồn vốn vay từ JBIC, trong đó có các khóa học chuyên đề liên quan đến việc sử dụng nguồn vốn ODA cho công tác bảo vệ môi trường dành cho các cán bộ quản lý, chuyên gia làm việc cho Chính phủ, chủ yếu là các nước đang phát triển. Đây là những khóa học ngắn hạn do JICA và JBIC phối hợp tổ chức hàng năm dành cho các học viên đến từ các nước đang phát triển, có quan hệ hợp tác trong lĩnh vực môi trường với Nhật Bản. Mục đích của khóa học nhằm giúp các học viên hiểu thêm về các thủ tục cần thiết cũng như các điểm quan trọng trong việc thực hiện các dự án sử dụng vốn vay từ JBIC để cải thiện môi trường và phòng chống ô nhiễm, đồng thời thông qua khóa học này, các học viên cũng có thêm kinh nghiệm của Nhật Bản cũng như một số các quốc gia khác trong các chính sách, công nghệ để cải thiện môi trường và phòng chống ô nhiễm. Nội dung của những khóa học này gồm các chuyên đề và các hoạt động khảo sát thực tế tại các cơ sở xử lý rác thải ở Nhật Bản, nhìn chung là thiết thực và giúp cho các học viên đến từ các nước có một cách nhìn tổng quát và tiếp thu được một số kỹ năng cần thiết cho việc xúc tiến, xây dựng vŕ tổ chức thực hiện các dự án môi trường liên quan đến tài trợ của Nhật Bản.

Nhằm giúp cho các nước tiếp cận được tốt với nguồn vốn vay từ JBIC, ngoài các bài giảng giới thiệu về các chính sách môi trường của Nhật Bản, JBIC cũng giới thiệu rất kỹ về các chính sách hoạt động quốc gia của JBIC đối với các nước. Đối với Việt Nam hiện nay, chiến lược hoạt động cơ bản của JBIC là Tăng trưởng và Xóa đói Giảm nghèo có chú trọng tới Môi trường và Phát triển nguồn nhân lực với những lĩnh vực hoạt động chính như: Trợ giúp hạ tầng cơ sở kinh tế nhằm duy trì tăng trưởng kinh tế bền vững và nâng cao khả năng cạnh tranh quốc tế; Hỗ trợ xóa đói giảm nghèo; Góp phần bảo vệ và quản lý môi trường; Trợ giúp phát triển nguồn nhân lực.

Nguồn vốn ODA của Nhật Bản được chia ra làm 2 loại đó là ODA song phương và ODA đa phương. Trong đó, ODA song phương bao gồm viện trợ (Grants) và tín dụng (Loans). ODA đa phương được thực hiện thông qua kênh các tổ chức quốc tế mà Nhật Bản đóng góp vào như Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Phát triển châu Á... Lĩnh vực hoạt động được ưu tiên cấp vốn, trước đây, ODA Nhật chủ yếu nhằm vào các lĩnh vực phát triển hạ tầng KTXH như: điện, khí đốt, giao thông vận tải, viễn thông và nông nghiệp. Những năm gần đây, ODA Nhật Bản bắt đầu ưu tięn hơn cho công tác bảo vệ môi trường, các vấn đề xă hội, phát triển nguồn nhân lực.

Thông qua việc nghiên cứu các thể thức cho vay, có thể thấy loại hình cho vay 2 bước của JBIC là tương đối thích hợp. Thể thức này hiện đã được tiến hành ở Việt Nam với một số dự án ODA của Nhật Bản cho lĩnh vực môi trường. Đối với Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam, là một đơn vị mới thành lập, vốn ngân sách hạn chế, chưa đa dạng nguồn vốn hoạt động nên đã gặp không ít khó khăn trong khi xem xét các thủ tục cho vay, nên qua đây cần nhanh chóng xây dựng một kế hoạch dài hạn về hợp tác quốc tế, vận động nguồn vốn quốc tế cho Quỹ trên cơ sở phát triển quan hệ sẵn có với JICA, JBIC và Ngân hàng Thế giới. Do đó, cần xây dựng một dự án hỗ trợ kỹ thuật, tăng cường năng lực cho Quỹ, có thể mở rộng cho cả các đối tượng là các Quỹ địa phương với sự bảo trợ của Bộ Tài nguyên và Môi trường. Đối tác nước ngoài có thể là JICA và một số tổ chức quốc tế khác. Mục đích chính là nhằm hoàn thiện các thể chế, quy chế hoạt động mà quỹ đang xây dựng nhằm phù hợp với các chuẩn mực tài chính quốc tế. Ngoài ra, dự án này còn hướng tới việc đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ thẩm định và cán bộ quản lý các dự án bảo vệ môi trường. Khi triển khai các dự án này, JICA sẽ là đầu mối mời các chuyên gia của JBIC và các tổ chức tài chính có kinh nghiệm về lĩnh vực môi trường để đào tạo tại chỗ hoặc gửi cán bộ đi học tập tại nước ngoài.

Với các chính sách hoạt động cùng với các phương hướng tích cực và tiến bộ để ủng hộ nỗ lực của Việt Nam, trước những thách thức nhằm giúp cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao khả năng cạnh tranh quốc tế. Nhật Bản nói chung và JBIC nói riêng đã có rất nhiều các hoạt động thiết thực tại Việt Nam. Tại Hội nghị đối thoại chính sách môi trường Việt Nam - Nhật Bản, một lần nữa nhấn mạnh vào các vấn đề mà hai bên cùng quan tâm, đặc biệt Nhật Bản sẽ tập trung ưu tiên hỗ trợ cho Việt Nam về môi trường, trong một số lĩnh vực như: Bảo tồn và khôi phục rừng, nâng cao chất lượng nước và không khí, bảo tồn đa dạng sinh học, quản lý chất thải, hiệu ứng nhà kính. Đây là những hứa hẹn mở ra những bước tiến mới trong quan hệ hợp tác môi trường giữa Việt Nam và Nhật Bản.

Hồng Hạnh