Bảo đảm hài hòa lợi ích trong các dự án PPP

9:55:45 AM | 14/10/2020

Tính hiệu quả của dự án đầu tư theo phương thức đối tác công - tư (PPP) cần xét trên nguyên tắc hài hòa lợi ích của Nhà nước và nhà đầu tư, cân đối giữa mức chi trả của người dân và khả năng cho vay của ngân hàng.

Cân bằng lợi ích

Mục tiêu của dự án Luật PPP để thu hút nguồn lực cá nhân, tổ chức đầu tư hạ tầng kinh tế-xã hội của đất nước nói chung và các địa phương, các ngành nói riêng, trong khi nguồn ngân sách Nhà nước còn có hạn.

Theo các chuyên gia, nếu dự án có nhiều điều kiện có lợi cho Nhà nước thì sẽ hạn chế sự tham gia của  doanh nghiệp đầu tư. Ngược lại, dự án chỉ tính đến lợi ích của nhà đầu tư mà không tính đến lợi ích của Nhà nước cũng không đảm bảo mục tiêu, hiệu quả. Vì vậy, dự án PPP phải đảm bảo các yếu tố: Chống thất thoát, chống lợi dụng, đảm bảo lợi ích của Nhà nước; đảm bảo tính cạnh tranh, an toàn và hấp dẫn để thu hút các nhà đầu tư; tiếp cận với các thông lệ tốt của quốc tế.

Ông Aguin Toru-  Trưởng đại diện Ngân hàng Hợp tác quốc tế Nhật Bản tại Hà Nội (JBIC) cho rằng, từ kinh nghiệm của Nhật Bản, hợp tác PPP cần hết sức cân nhắc lợi ích và kỳ vọng của 4 bên. Để duy trì hợp tác PPP lâu dài, cần phải hướng đến đảm bảo yếu tố bền vững và khả năng chi trả của người sử dụng; độ tín nhiệm của nhà đầu tư; tính ổn định của Chính phủ và khu vực công; khả năng cho vay của ngân hàng/tổ chức tín dụng.

Đại diện doanh nghiệp, ông Trần Văn Thế - Phó Chủ tịch Đèo Cả Group cho biết, những dự án mà doanh nghiệp này đang đầu tư là dự án trọng điểm quốc gia, nhưng không có cơ chế chia sẻ rủi ro trong quyết định chủ trương đầu tư bởi thời điểm quyết định chưa có Luật PPP và các quy định liên quan.

Đề cập quy định trong Luật Đầu tư về việc khi có thay đổi về chính sách pháp luật thì xem xét áp dụng chuyển tiếp những gì có lợi cho nhà đầu tư, đại diện Đèo Cả Group kiến nghị, cần có các điều khoản chuyển tiếp để doanh nghiệp được áp dụng cơ chế chia sẻ doanh thu.

PGS-TS. Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI) đồng tình, rất nhiều nhà đầu tư băn khoăn về việc chuyển tiếp theo Luật PPP. Trong Điều 82, Luật PPP, cơ chế chia sẻ tăng, giảm doanh thu chỉ áp dụng cho dự án được xác định trong quyết định chủ trương đầu tư. “Vậy với các dự án đã và đang triển khai, thậm chí cả 5 dự án PPP cao tốc Bắc - Nam, vấn đề chia sẻ rủi ro doanh thu có được áp dụng?”.

Cơ chế chia sẻ rủi ro

Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam, cơ chế chia sẻ rủi ro trong tăng, giảm doanh thu tại các dự án PPP là cơ chế hết sức đột phá của dự án Luật PPP. Nhiều ý kiến đồng ý với việc chia sẻ rủi ro thực hiện dự án theo doanh thu chứ không phải chia sẻ theo lỗ/lãi. Vấn đề này đã được nghiên cứu kỹ lưỡng, phù hợp với thông lệ quốc tế cũng như đảm bảo kiểm soát được tình hình tài chính của doanh nghiệp.

Cụ thể, nếu nhà đầu tư giảm doanh thu dưới 75% thì Nhà nước mới phải chia sẻ rủi ro và trước khi chia sẻ thì phải điều chỉnh các hợp đồng như thời hạn thu, mức thu. Khi chia sẻ rủi ro thì Nhà nước và nhà đầu tư được thực hiện theo tỷ lệ 50%-50%. Như vậy, tỷ lệ doanh thu từ 76% trở lênthì nhà đầu tư phải tự chịu trách nhiệm. Còn việc tăng doanh thu trên 125% thì trong bất kể lý do nào cũng chia theo tỷ lệ Nhà nước và tư nhân đều được 50%-50%.

Theo các chuyên gia, trong chia sẻ rủi ro tại các dự án PPP, rủi ro về giải phóng mặt bằng, thay đổi chính sách/kế hoạch/quy hoạch sẽ phân bổ về phía Nhà nước. Nhà đầu tư chịu rủi ro về xây dựng (chất lượng, tiến độ, vốn). Các vấn đề về thu xếp vốn cho dự án sẽ do nhà đầu tư chịu, tuy nhiên điều khoản này phụ thuộc vào hỗ trợ/bảo lãnh của nhà nước và các thỏa thuận giữa nhà nước và nhà đầu tư.

Một số rủi ro khác được Nhà nước và nhà đầu tư chia sẻ đó là về lưu lượng/doanh thu, rủi ro không mua được ngoại tệ, rủi ro thay đổi tỷ giá ảnh hưởng doanh thu thực và các lý do bất khả kháng. Rủi ro càng cao thì lợi nhuận, chi phí sẽ càng cao do vậy việc chia sẻ rủi ro nên được nhìn nhận cùng nhau tối ưu hóa bài toán đầu tư, chi phí của dự án đảm bảo lợi ích các bên.

Dự án PPP không phải là một dự án đầu tư công hoàn toàn, nên thực hiện dự án thông qua hợp đồng giữa một bên là cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước và một bên là doanh nghiệp phải được đảm bảo minh bạch theo các yêu cầu: Kiểm toán Nhà nước đối với những phần thuộc ngân sách Nhà nước, một số nội dung lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu, chất lượng dịch vụ và giá trị dự án khi chuyển giao cho cơ quan Nhà nước quản lý;  Doanh nghiệp tư nhân có quyền thuê kiểm toán độc lập để kiểm toán các hoạt động của doanh nghiệp.

Hương Giang (Vietnam Business Forum)