Các ngân hàng hàng nước loại bỏ tình trạng hai lãi suất

Sau nhiều chờ đợi, ngân hàng đã chính thức cho phép thoả thuận lãi suất đối với các khoản vay trung - dài hạn.

Thông tư số 07/2010/TT- ngân hàng nhà nước, chính thức quy định về cho vay bằng VND theo lãi suất thỏa thuận của các tổ chức tín dụng đối với khách hàng. Các tổ chức tín dụng được cho vay bằng VND theo lãi suất thỏa thuận đối với khách hàng phù hợp với quy định của pháp luật về cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng và trên cơ sở cung - cầu vốn thị trường, mức độ tín nhiệm của khách hàng vay. Việc cho vay nói trên bao gồm cho vay trung và dài hạn nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và đầu tư phát triển; cho vay ngắn hạn, trung hạn và dài hạn nhằm đáp ứng nhu cầu vốn để trực tiếp phục vụ đời sống của cá nhân, hộ gia đình của khách hàng vay, cho vay thông qua nghiệp vụ phát hành và sử dụng thẻ tín dụng.

Công khai lãi suất thực tế

Trần lãi suất của ngân hàng nhà nước quy định các ngân hàng không được cho vay vượt quá 12%/năm, tức không quá 150% lãi suất cơ bản. Trong khi đó, việc huy động vốn của ngân hàng luôn gặp khó khăn khiến lãi suất bị đẩy lên cao. Hiện tại nhiều ngân hàng áp dụng mức lãi suất chung tối đa 10,499% cho các thời hạn từ 1 đến 12 tháng cho thấy các ngân hàng khát vốn như thế nào. Một số ngân hàng ngoài việc áp dụng lãi suất huy động tối đa, còn tặng thêm tiền cho người gửi tiền số lượng lớn. Có ngân hàng huy động 100 triệu đồng, kỳ hạn 3 tháng, lãi suất 10,49%/năm và còn tặng thêm khoản tiền mặt cho người gửi tiền là 900.000 đồng. Do đó lãi suất thực tế mà ngân hàng này trả cho khách hàng gửi tiền lên trên 14%/năm.

Một khi lãi suất huy động được đẩy lên cao, thì lãi suất cho vay thực tế cũng phải được đẩy lên tương ứng tương ứng nếu không ngân hàng cầm chắc lỗ. Danh nghĩa các khoản vay không vượt trần lãi suất 12%/năm, còn thực tế, lãi suất được đẩy lên cao hơn nhiều bằng cách cộng thêm các khoản phí và các quy định khác của ngân hàng nhà nước đã có quy định chặt chẽ về các loại phí, nhưng ngân hàng đành phải lách luật nếu muốn tồn tại.

Các doanh nghiệp cho biết, việc vay vốn khó khăn hơn dù lãi suất thực tế cao. Đối với doanh nghiệp vay để phục vụ sản xuất kinh doanh, lãi suất cho vay ghi trên hợp đồng là 12%/năm nhưng ngân hàng sẽ thu thêm các loại phí khác ở mức 6% một lần duy nhất. Còn đối với cá nhân, lãi suất cho vay đã được thỏa thuận nhưng để có mức lãi suất “cạnh tranh”, một số ngân hàng cũng để ở mức 14 - 15%/năm nhưng bên cạnh đó lại thu phí khoảng 2 - 3%.

Một số ngân hàng còn áp dụng quy định mang tính “bắt bí” khách hàng, như việc yêu cầu khách hàng mở tài khoản và giữ trong tài khoản này cả tiền gốc và lãi 2 tháng đầu của khoản vay.

Chính sự bất hợp lý giữa diễn biến thị trường và quản lý lãi suất đã khiến ngân hàng và doanh nghiệp đều buộc phải vi phạm. Tình trạng hai lãi suất tồn tại đã làm nảy sinh nhiều tiêu cực và tốn các chi phí không đáng có của cả ngân hàng và khách hàng. Nhiều dự đoán trước đây đều cho rằng ngân hàng nhà nước sẽ quyết định nâng lãi suất cơ bản, đồng nghĩa với việc nâng trần lãi suất cho vay, cho phép lãi suất chính thức được đẩy lên. Nhưng thay vào đó, ngân hàng nhà nước giữ nguyên lãi suất cơ bản, quyết định của ngân hàng nhà nước về việc cho phép thực hiện lãi suất thỏa thuận đối với các khoản vay trung dài hạn đã tiếp tay "hợp pháp hóa” việc lách luật qua hình thức phí của các ngân hàng lâu nay. Bằng quyết định này, trần lãi suất 12%/năm bị vô hiệu hóa. Các ngân hàng có thể tự quyết mức lãi suất trên cơ sở thỏa thuận với khách hàng của mình.

Ngân hàng nhà nước chọn giải pháp mềm, thay vì nâng lãi suất cơ bản, vừa tránh cho khách hàng của NH đỡ sốc, vừa gỡ các “nút thắt” cổ chai của ngân hàng về thanh khoản và tín dụng, cho phép áp dụng cơ chế lãi suất thỏa thuận đối với cho vay trung - dài hạn

Áp lực cho doanh nghiệp

Quyết định cho phép thỏa thuận lãi suất giải tỏa áp lực cho các ngân hàng, khiến họ cởi bỏ mối lo vừa cho vay vừa run việc bị thanh kiểm tra. Đối với cộng đồng kinh doanh, họ có thể thỏa thuận, nhưng chắc chắn lãi suất không thể thấp hơn hiện tại.

Lãi suất cho vay nếu ở mức 18%/năm hoặc trên nữa sẽ gây khó khăn cho doanh nghiệp vay vốn bởi trong bối cảnh khó khăn như hiện nay, không phải doanh nghiệp nào kinh doanh đều có mức sinh lời trên 18%/năm. Với mức lãi suất cho vay 17-18%/năm, doanh nghiệp khó mà chịu đựng nổi, nhất là đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Áp lực lãi suất vay cao đang đẩy về phía các doanh nghiệp. Trong năm 2009, mức lãi suất cho vay ở mức 10,5%/năm và doanh nghiệp còn được hỗ trợ lãi suất 4%/năm nên lãi suất vay thấp. Sang năm 2010, chính sách hỗ trợ lãi suất không còn, cộng thêm doanh nghiệp phải trả lãi suất cao hơn trước, tình hình kinh doanh khó khăn... Năm nay, lãi suất đẩy lên cao đột ngột sẽ gây bất lợi không nhỏ đến hoạt động sản xuất kinh doanh.

Trong một khía cạnh khác, cũng sẽ xuất hiện các doanh nghiệp phải vay vốn bằng mọi giá vì “sắp chết”, nếu ngân hàng không chặt tay thì có thể đẩy nợ xấu lên cao.

Một vấn đề khác đặt ra là trần lãi suất đã được cởi bỏ, nhưng lãi suất huy động vẫn bị không chế dưới 10,5%/năm đang tạo ra sự không công bằng. Người vay thì trả lãi suất cao từ 15 - 17%/năm, còn người gửi tiền thì chỉ có mức lãi suất 10,5%/năm. Như thế lãi suất cho vay cao, lãi suất huy động thấp, ngân hàng thu lãi lớn. Với mức lãi suất huy động thấp, liệu vốn có đổ vào ngân hàng hay không?

Lê Minh