Đầu tư vào ngành điện: Vẫn chưa đủ hấp dẫn

Trong những năm qua, Chính phủ và ngành điện đã có rất nhiều cố gắng trong việc khắc phục tình trạng thiếu điện. Trong qui hoạch điện VI, Chính phủ đã giao cho Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) thực hiện 36 dự án. Hiện tại, đã có 35 dự án khởi công, tuy nhiên tiến độ hoàn thành còn nhiều vấn đề. Trong khi đó, nhiều nhà đầu tư vào các ngành khác như dầu khí, than … cũng gặp nhiều khó khăn trong hợp tác phát triển ngành điện.

Thiếu vốn đầu tư

Trong vòng 6 năm gần đây, nhu cầu về điện tại Việt Nam luôn tăng trung bình khoảng từ 14-16% một năm. Như vậy, theo dự đoán của các chuyên gia, với sản lượng hiện nay, cộng thêm mua từ Trung Quốc (khoảng hơn 4 tỷ KWh) cũng chỉ đáp ứng khoảng 80% nhu cầu sử dụng.

Tại sao Việt Nam luôn trong tình trạng thiếu điện? Để trả lời câu hỏi này, chúng ta có thể dễ dàng tìm ra một số nguyên nhân chủ yếu như sau: Thiếu vốn đầu tư, đền bù giải phóng mặt bằng; Giá điện thấp nên không có nhà đầu tư tham gia vào phát triển nguồn và lưới điện; Ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế; Nhu cầu điện trong nước tăng cao và liên tục; Các chương trình tiết kiệm điện chưa hiệu quả… Tuy nhiên trong những nguyên nhân trên, thì nguyên nhân quan trọng nhất của việc thiếu điện là do thiếu nguồn tài chính, do đầu tư không kịp với nhu cầu sử dụng điện. Đi sâu tìm hiểu, chúng ta không khỏi “giật mình” bởi gần 20 năm mở cửa thu hút đầu tư thì chỉ có ngành điện không có nhà đầu tư nào.

Vì sao lại có tình trạng này? Có thể khẳng định ngay rằng đó là do cơ chế giá. Giá bán thấp hơn giá thành sản xuất nên đầu tư thì sẽ lỗ, giá thấp nên không thể thu hút được các nhà đầu tư.

Theo ông Nguyễn Phúc Vinh, Tổng giám đốc, Tổng Công ty điện lực miền Bắc một vướng mắc cơ bản của ngành điện chính là mô hình sản xuất, kinh doanh chưa được xác định rõ ràng. Ngành điện được xác định là doanh nghiệp sản xuất kinh doanh tự bảo tồn vốn và phát triển chứ không phải bao cấp. Toàn bộ quá trình sản xuất, vật tư, thiết bị đầu vào phải mua theo giá thị trường tự do. Nhưng, giá bán điện lại do Chính phủ qui định. Điều đó đã dẫn đến tình trạng giá bán điện quá thấp so với giá thành, ngành điện không thể có đủ nguồn để tái đầu tư phát triển các nhà máy sản xuất điện. Ông Nguyễn Phúc Vinh khẳng định: “Xét trên góc độ kinh tế, kinh doanh thì giá điện phải tăng từ nhiều năm trước. Điện phải được qui về một giá và giá phải được điều phối bằng kinh tế thị trường. Công tác an sinh xã hội, đảm bảo điện cho đời sống và sinh hoạt của hộ nghèo sẽ cần có chính sách trợ cấp riêng”.

Từng bước tiếp cận giá thị trường

Từ ngày 1/3/2011, giá điện đã chính thức tăng 15,3%, đây được coi là một trong những yếu tố quan trọng nhất để thu hút đầu tư phát triển lĩnh vực này. Ngành điện rất mong chờ hiệu ứng tích cực từ việc tăng giá điện sẽ tạo lực hút đối với các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Tuy nhiên theo tính toán, giá bán hiện nay vẫn thấp hơn giá thành sản xuất. Khi giá bán điện thấp hơn giá thành, không chỉ làm cho EVN thua lỗ mà vô tình đã khiến nhiều doanh nghiệp không quan tâm cải tiến, đổi mới công nghệ, đi nhập những công nghệ tiêu tốn năng lượng, gây ô nhiễm môi trường... Quan trọng hơn là khi giá điện được điều chỉnh hợp lý thì việc sử dụng điện trong toàn xã hội, từ các hộ gia đình, nhà máy, doanh nghiệp... sẽ tiết kiệm hơn, hiệu quả hơn.

Theo Bộ Công Thương, việc điều chỉnh giá điện lần này chủ yếu là để bù đắp các chi phí đầu vào được chuyển vào giá điện (như tăng giá than và giá khí bán cho ngành điện) và chỉ để giảm một phần lỗ đã phát sinh cho doanh nghiệp, chứ không phải là tăng giá để đầu tư cho hệ thống.

Cụ thể, giá điện mới được tính trên cơ sở hài hoà giữa các yếu tố giá than cho sản xuất điện tăng 5% so với hiện hành; tỷ giá ngoại tệ mà doanh nghiệp phải chịu chênh lệch thêm so với 1 USD là 1.400 VND khi thanh toán theo tỷ giá liên ngân hàng; Lợi nhuận của Tập đoàn Điện lực Việt Nam được tính bằng 0%.

Có thể thấy, hiệu ứng tích cực của việc tăng giá điện lần này sẽ góp phần đưa giá điện từng bước tiếp cận theo giá thị trường một cách hợp lý hơn. Để từ đó, các nhà đầu tư quan tâm nhiều hơn tới các dự án điện, hy vọng đáp ứng đủ điện cho nhu cầu xã hội.

Anh Sơn