Phát triển đường cao tốc Việt Nam: Giải bài toán về vốn

Tổng công ty đầu tư và phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) là doanh nghiệp nhà nước đầu tiên tại Việt Nam áp dụng mô hình tự huy động vốn, quản lý thu phí và kinh doanh dịch vụ để hoàn trả vốn vay. Trong khi đó nguồn lực tài chính để đầu tư đường cao tốc cực kỳ lớn, thời gian hoàn vốn lâu. Để giải bài toán này, VEC dã không ngừng tìm kiếm các đối tác có khả năng đầu tư lâu dài.

Với cách thức vay vốn từ các tổ chức tín dụng trong và ngoài nước, chỉ sau 4 năm, VEC đã xây dựng được các mối quan hệ với các đối tác lớn trong và ngoài nước như Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), JICA, Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Thương mại cổ phần Công thương Việt Nam(Vietinbank), Ngân hàng thương mại cổ phần Hàng Hải Việt Nam (maritime bank), Ngân hàng Dầu khí toàn cầu, đặc biệt là nguồn vốn của ngân hàng phát triển Châu Á… VEC đã bước đầu tạo được thế và lực, khơi mở những con đường huyết mạnh cho nền kinh tế Việt Nam.

Cơ hội và thách thức

Năm 2009, Chính phủ đã ban hành quyết định số 1734/QĐ-TTg về “Quy hoạch phát triển mạng lưới đường bộ cao tốc Việt Nam đến năm 2020 và tầm nhìn sau 2020” đồng thời xác định vai trò nòng cốt của VEC trong xây dựng hệ thống đường cao tốc. Đây thực sự là dấu ấn quan trọng trong việc phát triển hệ thống đường cao tốc Việt Nam mà VEC giữ trọng trách và cũng là cơ sở để VEC xây dựng phương án chiến lược sản xuất và tiến trình thực hiện các dự án đường cao tốc từ nay đến năm 2020 và những năm tiếp theo.

Ông Nguyễn Văn Nhi, Phó Tổng giám đốc VEC

Ông Nguyễn Văn Nhi, Phó Tổng giám đốc VEC chia sẻ: “Nhiệm vụ mà VEC được giao là rất vinh dự song cũng hết sức nặng nề. Đặc biệt với mô hình thí điểm, tiên phong thì vừa phải phát triển trong những cơ chế chính sách hiện hành cho những mô hình thông thường, vừa phải vượt qua nhiều rào cản để thí điểm bằng những cơ chế đặc thù cho mô hình đặc biệt.

Hiện tại, VEC đang phải đương đầu với thử thách mới, đó là: Đầu tư vào lĩnh vực đường cao tốc đòi hỏi nguồn vốn lớn, nhưng doanh thu từ thu phí hạn chế, thời gian hoàn vốn dài, do đó nếu vay vốn 100% để đầu tư đường cao tốc là một rủi ro rất lớn, nên vấn đề vốn cũng là một khó khăn không nhỏ. Mặt khác chính sách ưu đãi trong việc tham gia xây dựng đường cao tốc chưa đủ hấp dẫn để thu hút nguồn vốn từ xã hội. Vì vậy thách thức này cần được Nhà nước xem xét và tháo gỡ bằng những cơ chế đặc thù, nhằm tăng sức hấp dẫn các nhà đầu tư cho phát triển đường cao tốc. Một khó khăn nữa là chính sách giải phóng mặt bằng (GPMB) tại nhiều tỉnh thành còn nhiều bất cập, do nhận thức của một số địa phương và nhân dân coi dự án của VEC là dự án kinh doanh nên tạo khó khăn cho công tác GPMB, dẫn đến việc chậm trế kéo theo về tiến độ thi công dự án đường cao tốc. “Song VEC đang tích cực phối hợp với các địa phương và nhân dân cố gắng hạn chế những khó khăn này, tìm hướng đề xuất với Chính phủ để tháo gỡ nhằm thực hiện tốt trọng trách xây dựng huyết mạch giao thông mang đẳng cấp cao của Việt Nam”, ông Nhi cho biết.

Thành công từ sự hợp tác

Trước những cơ hội và thách thức đặt ra, VEC dã không ngừng tìm kiếm các đối tác có khả năng đầu tư lâu dài. Với cách thức vay vốn từ các tổ chức tín dụng trong và ngoài nước, chỉ sau 4 năm, VEC đã xây dựng được các mối quan hệ với các đối tác lớn trong và ngoài nước như Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), JICA, Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng thương mai cổ phần Công thương Việt Nam (Vietinbank), Ngân hàng thương mại cổ phần Hàng Hải Việt Nam (maritime bank), Ngân hàng Dầu khí toàn cầu..., đặc biệt là nguồn vốn của ngân hàng phát triển Châu Á

Ngân hàng Phát triển Châu Á là một kênh tín dụng rất khó tiếp cận. Tuy nhiên, hiện nay ADB là đối tác tín dụng rất lớn của VEC. Chia sẻ về vấn đề này ông Nhi cho biết: “ADB hoạt động với rất nhiều tiêu chí, trong đó có tiêu chí hỗ trợ để thúc đẩy sự phát triển cho các quốc gia trên mọi lĩnh vực đời sống, xã hội mang tính ổn định và phát triển bền vững, như cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội… Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam là một trong những đơn vị được giao nhiệm vụ đầu tư các dự án đường cao tốc quốc gia, đây là những dự án có tính ổn định cao, lâu dài và bền vững, phục vụ cho nhu cầu xã hội, bởi vì bất cứ quốc gia phát triển nào, hệ thống đường bộ cao tốc được coi là huyết mạch chủ, là động lực thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển. Vì vậy, nó phù hợp và đáp ứng được mục tiêu hoạt động của ADB”.

Hiện tại VEC đang được ADB cung cấp các khoản tín dụng đầu tư tại 3 dự án đường cao tốc như: Dự án đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai: chiều dài 244 km với tổng mức đầu tư giai đoạn I là 1.249 triệu USD, trong đó vay ADB là 1.096 triệu USD. Cho đến nay, công trình đang triển khai thi công đúng tiến độ và đưa vào sử dụng vào năm 2013; Dự án xây dựng đường cao tốc TP Hồ Chí Minh-Long Thành-Dầu Giây: Chiều dài 56 km với tổng mức đầu tư là 932,4 triệu USD, trong đó ADB tài trợ 410,2 triệu USD, dự án đã khởi công từ Quý II/2009 và vẫn đang trong quá trình triển khai; Và Dự án Hỗ trợ kỹ thuật các đường cao tốc Hà Nội-Lạng Sơn, Hạ Long-Móng Cái và Bến Lức-Long Thành: Tổng chi phí của dự án dự kiến là 30,8 triệu USD, trong đó vay của ADB 26 triệu USD.

Sắp tới VEC sẽ tiếp tục nghiên cứu đề xuất các dự án tiếp theo trên trục đường bộ cao tốc Bắc – Nam ( Ninh Bình-Thanh Hóa; Nghi Sơn-Bãi Vọt…) và các tuyến đường cao tốc hướng tâm tại 2 thành phố lớn là Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, cũng như các dự án nằm trong chương trình phát triển tiểu vùng sông Mê Kông là những dự án mang ý nghĩa kinh tế, xã hội rất lớn. Ông Nhi kỳ vọng Ngân hàng ADB tiếp tục quan tâm hỗ trợ, sẽ tạo sức mạnh đòn bẩy giúp VEC hoàn thành mục tiêu.