Campuchia, Lào, Mianma và Việt Nam trong tiến trình xây dựng cộng đồng ASEAN

Trong những năm qua, hợp tác kinh tế ASEAN đã mang lại nhiều kết quả đáng khích lệ nhằm hướng tới mục tiêu thiết lập Cộng đồng kinh tế ASEAN vào năm 2015. Tuy nhiên ASEAN vẫn chứa đựng những bất ổn, khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, giữa nhóm nước phát triển hơn (ASEAN-6) và nhóm các nước gia nhập sau của ASEAN vẫn là một vấn đề rất lớn. Điều này không chỉ gây khó khăn cho Cam-pu-chia, Lào, Mi-an-ma, Việt Nam (CLMV) mà còn ảnh hưởng đến vai trò trung tâm của ASEAN và làm giảm tốc độ tăng trưởng của tất cả các quốc gia ASEAN.

Thu hẹp khoảng cách phát triển

Trước thực trạng đó, Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 6 năm 1998 tại Hà Nội đã đề cập đến thu hẹp khoảng cách phát triển trong ASEAN như một nội dung ưu tiên. Hội nghị Bộ trưởng ngoại giao ASEAN lần thứ 34 năm 2001 tại Hà Nội, ASEAN cũng thông qua tuyên bố Hà Nội về thu hẹp khoảng cách phát triển, đề ra các phương hướng cụ thể để triển khai Sáng kiến hội nhập ASEAN (IAI). Sáng kiến hội nhập ASEAN đã thúc đẩy việc triển khai các chương trình, dự án tiểu vùng ưu tiên và khuyến khích các nước đối tác ASEAN tham gia tài trợ cho các dự án về đầu tư, thương mại. Đến nay đã có hơn 200 dự án đang được thực hiện, trong đó có 165 dự án có vốn tài trợ. Các nước hiện đang xây dựng tài liệu Hướng dẫn phát triển kinh tế công bằng, đồng thời cũng xây dựng riêng tài liệu Khung về thu hẹp khoảng cách phát triển. Bên cạnh đó, ASEAN còn tạo cơ chế cho các nước CLMV bằng các ưu đãi về cắt giảm thuế trong khuôn khổ khu vực thương mại tự do của ASEAN và giữa ASEAN với các đối tác khác.

Theo ông Lê Quang Lân, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách Thương mại Đa biên - Bộ Công Thương, sáng kiến hội nhập kinh tế của ASEAN đã được thực hiện từ năm 2002 đến 2010, nhưng những gì mà CLMV đạt được trong thời gian qua chưa xứng với tiềm năng. Kim ngạch thương mại của Việt Nam với 3 nước có giá trị tương đối thấp, nhất là với Mi-an-ma và Lào, chỉ từ 148 - 400 triệu USD/năm và càng thấp hơn khi so với tổng kim ngạch thương mại của ASEAN.

Tháng 11/2004, tổ chức hợp tác giữa 4 nước CLMV đã được hình thành với mong muốn trở thành một động cơ đồng bộ trong cỗ máy ASEAN, cụ thể là 4 nước đã thông qua Tuyên bố Viêng Chăn về Hợp tác và Hội nhập Kinh tế giữa các nước tại Hội nghị cấp cao CLMV lần thứ nhất.Tháng 11/2008, tại Hội nghị cấp cao CLMV lần thứ 4, lãnh đạo 4 nước nhất trí thúc đẩy hợp tác kinh tế, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các thành viên trong cộng đồng ASEAN, tuy nhiên đến nay khoảng cách phát triển luôn là thách thức thường trực đối với mục tiêu hình thành cộng đồng kinh tế ASEAN vào năm 2015 của CLMV.

Các nước CLMV cần phải làm gì?

Nguyên nhân của sự chênh lệch này là do sự hợp tác triển khai IAI của CLMV còn hạn chế, chưa có tính hiệu quả rõ rệt. Trọng tâm là phát triển hạ tầng mềm không đáp ứng được nhu cầu của CLMV, các vấn đề về phát triển về nguồn nhân lực, đầu tư cơ sở hạ tầng chưa được coi trọng. Bên cạnh đó, hợp tác kinh tế giữa CLMV rời rạc, xuất hiện xu thế tách Việt Nam ra khỏi CLM càng cho thấy rủi ro về khoảng cách phát triển và ảnh hưởng đến vị thế của CLM…

Để thu hẹp khoảng cách phát triển, theo Tiến sĩ Lê Quang Lân, nỗ lực của các nước CLMV là yếu tố quan trọng hàng đầu, duy trì sự ổn định trong phát triển kinh tế vĩ mô. Ngoài ra, các nước CLMV cần thúc đẩy hợp tác nội khối, tập trung khai thác về thị trường xuất khẩu, tích cực trao đổi thương mại và đầu tư giữa CLMV thông qua các ưu đãi biên mậu, tạo thuận lợi cho thương mại, phát triển kết nối hạ tầng, cùng tìm kiến các tài trợ trong các dự án chung CLMV.

Bên cạnh đó, theo Tiến sỹ Lim Hong Hin, nhà nghiên cứu, Viện nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á thì CLMV cần phát huy cơ chế hợp tác hiện có trên cơ sở kết nối xu thế hợp tác chung của khu vực ASEAN, cam kết dành ưu tiên hợp tác với ASEAN, chủ động phối hợp xây dựng các dự án hợp tác CLMV nhằm thống nhất tạo cơ sở đề xuất dự án và kêu gọi tài trợ phục vụ tốt nhất lợi ích của mình...

T.H