Nhập khẩu 50.000 tấn muối: Tranh cãi chưa hồi kết

Rất nhiều ý kiến phản ứng gay gắt giữa Doanh nghiệp (DN) hóa chất và doanh nghiệp sản xuất muối trong nước xunh quanh quyết định nhập khẩu muối.

Ông An Văn Khanh- Phó Cục trưởng Cục Chế biến, thương mại nông lâm thủy sản và nghề muối cho biết, vào cuối vụ sản xuất muối năm 2011 nên các DN muối công nghiệp không thể đáp ứng yêu cầu về chất lượng, số lượng của các DN sản xuất hoá chất và đã có kế hoạch sản xuất muối phục vụ các ngành khác. Vì vậy, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã thống nhất với Bộ Công Thương phân giao đợt 2 lượng hạn ngạch nhập khẩu muối còn lại của năm 2011 (50.000 tấn) cho các DN làm nguyên liệu sản xuất hoá chất.

Vì nhu cầu vượt quá khả năng

Trao đổi với VIB Forum, một số DN sản xuất hóa chất chia sẻ, việc nhập khẩu muối là chuyện nên làm, bởi, muối sản xuất trong nước hầu như không đáp ứng được nhu cầu cho ngành công nghiệp chế biến. Giám đốc Chi nhánh Thực nghiệm chuyển giao công nghệ muối biển (Tổng công ty Lương thực miền Bắc), ông Bùi Sơn Long phân tích, có thể căn cứ vào 3 nguyên nhân để nhập khẩu muối: Thứ nhất, giá muối ở Ấn Độ hiện nay rẻ chỉ 10-12 USD/tấn trong khi đó, VN chủ yếu nhập khẩu muối từ Ấn Độ, nếu tính cả chi phí thuế về đến VN chỉ 35- 40 USD/tấn; Thứ hai, chất lượng muối nhập khẩu từ đây rất ổn định; Thứ ba, khối lượng nhập khẩu lớn, đây là quốc gia có thể đáp ứng được tối đa nhất khối lượng nhập khẩu của VN, điều này DN sản xuất muối trong nước khó có thể đáp ứng. Như vậy, xét về cả ba yếu tố trên: chất lượng, số lượng, giá cả, sản phẩm muối của VN đều không thể cạnh tranh với muối ngoại. Riêng về chất lượng, muối VN có thể ngang bằng, thậm chí hơn muối nhập khẩu, song vấn đề trớ trêu là, DN sản xuất muối lại không thích làm.

Đồng tình với quan điểm trên- Giám đốc một DN chế biến muối (xin phép được dấu tên) cũng có chia sẻ, DN chúng tôi, mỗi năm cần 10.000 tấn muối nguyên liệu để chế biến, nhưng luôn phải “đánh đu” với mấy DN sản xuất muối. Dù liên tục làm công văn xin mua, thậm chí trả tiền trước nhưng cũng không mấy khi đến lượt. Đơn cử, trong thời gian vừa qua, chúng tôi có làm công văn gửi tới một DN muối xin mua 1.000 tấn, họ hứa đến ngày 10/9 sẽ cung cấp, nhưng đến nay chưa có hạt muối nào do nhiều đơn vị mua đi bán lại còn xếp hàng dài để chờ. Hiện giờ, muốn mua muối, chúng tôi phải qua nhiều cầu trung gian. Tình trạng này còn kéo dài bởi giờ có xu thế những người làm muối công nghiệp lại đang chuyển sang làm muối ăn, muối thực phẩm do chi phí thấp, lợi nhuận cao hơn- DN than phiền.

Cũng theo phân tích của các DN, hiện 60% sản lượng muối được sản xuất muối phân tán, điều kiện vận chuyển kém cũng là một trong những nguyên nhân gây ra nghịch lý thiếu, thừa muối cả nước.

Có một thực tế là lượng muối sản xuất phân tán trong dân đang dư thừa rất lớn. Với số muối này, nếu có đường vận chuyển thuận lợi, có đơn vị đứng ra thu gom, được rửa sạch thì sẽ cung ứng cho chế biến thực phẩm, giảm áp lực lên muối công nghiệp, thậm chí có nguồn cho xuất khẩu. Hiện nay, muối ở Bạc Liêu đang thừa, nhưng muốn mua một khối lượng vài nghìn tấn, DN sản xuất cũng chịu, vì không có cách nào để vận chuyển. Giá muối rẻ, song, chi phí vận tải lại rất lớn nên DN chỉ chịu được vận tải biển. Đơn cử, chi phí vận chuyển muối từ Cảng Cam Ranh về Cảng Hải Phòng chỉ 150.000 đồng/tấn, trong khi đi bằng đường sắt là 600.000 đồng/tấn, nên không DN nào chịu nổi- ông Bùi Sơn Long cho biết.

Doanh nghiệp sản xuất muối phản đối đến cùng

Các DN sản xuất muối lại có phản ứng kịch liệt trước quyết định nhập khẩu 50.000 tấn muối của Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn. Ông Lê Tấn Bán- Giám đốc Công ty Cổ phần và Thương mại Muối miền Trung cho rằng, muối công nghiệp trong nước vẫn còn thừa, chất lượng hoàn toàn có thể thay thế được muối nhập khẩu. Việc quản lý muối nhập khẩu theo hạn ngạch hiện nay là không phù hợp với thực tế, bởi lẽ, cách sử dụng khái niệm muối công nghiệp như vậy là không chính xác. Cụm từ muối công nghiệp, muối thực phẩm chỉ sinh ra từ khi có chế độ hạn ngạch. Thực chất, hai loại muối này là một, chỉ khác nhau ở mục đích sử dụng. Hơn nữa, dùng muối sản xuất trong nước vừa tránh chảy máu ngoại tệ, vừa khai thác được quỹ đất.

Vậy, câu hỏi đặt ra là, tại sao DN sản xuất hóa chất lại không tìm mọi cách để sử dụng muối trong nước? Ông Trần Quang Phụng- Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Muối miền Nam cho biết, sở dĩ các DN trong ngành công nghiệp thích sử dụng muối nhập khẩu, vì muối nhập khẩu rẻ chỉ bằng một ½ muối sản xuất trong nước. Với giá cả chênh lệch như vậy nên một số DN đã tận dụng cơ hội xin nhập khẩu muối, có thể họ không dùng để sản xuất công nghiệp mà tuồn ra thị trường bán để hưởng chênh lệch.

Thay đổi phương thức quản lý

Những lý do mà các DN sản xuất hóa chất nêu ra, nghe qua không phải là không hợp lý. Nhưng rõ ràng, câu chuyện một quốc gia có tới hơn 3.000 km bờ biển và hàng chục vạn hộ dân sản xuất muối mà lại phải đi nhập muối thì quả thực là phi lý. Có chuyên gia trong ngành còn đặt câu hỏi, muối tinh, hay muối công nghiệp đâu phải là thứ công nghệ gì quá cao siêu mà không thể sản xuất?

Chuyên gia kinh tế Phạm Tất Thắng cũng cho rằng, nghịch lý thiếu- thừa muối hiện nay thể hiện sự vô trách nhiệm của những người quản lý. Cũng theo ông Thắng, ngành muối trong nước cần phải tổ chức lại cả hệ thống, từ khâu sản xuất đến khâu tiêu thụ. Muốn làm được điều này, nhà nước không thể quản lý hành chính bằng hạn ngạch mà phải theo cơ chế thị trường. Theo phân tích của ông Thắng thì Chính phủ rất quan tâm đến ngành muối, đến diêm dân, nhưng các bộ lại không triển khai. Chính sách về muối hiện nay quá nhiều nhưng chủ yếu mang tính hình thức, không nhằm đúng các đối tượng. Nên bỏ chế độ quản lý nhập khẩu muối bằng hạn ngạch, mà điều hành bằng chính sách thuế để đảm bảo công bằng, đồng thời, phát huy được muối sản xuất trong nước- ông Thắng khẳng định.

Lưu Hiệp