Trông chờ vốn giá rẻ

Thông điệp phát đi từ Ngân hàng Nhà nước cho thấy nhà quản lý đang định hướng kéo mặt bằng lãi suất xuống.

Thông điệp của NHNN chính thức phát đi hôm 12/3 bằng công bố đồng loạt giảm các loại lãi suất chủ chốt và trần lãi suất tiền gửi. Theo đó, từ 13/3, lãi suất tái cấp vốn giảm từ 15%/năm xuống 14%/năm, lãi suất cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên ngân hàng từ 16%/năm xuống 15%/năm, lãi suất tái chiết khấu từ 13%/năm xuống 12%/năm.

Các mức lãi suất huy động cũng giảm thêm 1%, tối đa là 13%/năm. Đối với Quỹ Tín dụng nhân dân cơ sở, lãi suất tiền gửi từ 1 tháng trở lên giảm từ 14,5%/năm xuống 13,5%/năm.

Giảm lãi suất, không nới lỏng tiền tệ

Trong cuộc họp báo chính thức, Thống đốc NHNN đã khẳng định: việc giảm lãi suất không phải nới lỏng tiền tệ và không tác động xấu đến lạm phát.

Thông tin NHNN điều hành cắt giảm lãi suất đã lan truyền từ trung tuần tháng 2, và thực tế thị trường cũng đã vận động theo xu hướng này. Các NH đều đua nhau đưa ra các gói tín dụng ưu đãi cho khu vực nông nghiệp nông thôn, tín dụng xuất khẩu và khu vực DN nhỏ và vừa. Thực tế, DN và người dân tiếp cận được đến đâu thì chưa có các con số thống kê, nhưng các thông tin trên khẳng định xu hướng lãi suất sẽ hạ nhiệt, theo định hướng của cơ quan điều hành.

Trong một thời gian rất dài, lãi suất huy động luôn kịch trần 14%/năm, mà thực tế huy động trong các NH nhiều thời điểm lãi suất huy động được đẩy lên rất cao, trên dưới 20% năm, và hiện tại lãi suất huy động thực tế tại nhiều NH vẫn vượt trần quy định, nhưng hiện tại nhiều NH đã niêm yết các mức lãi suất dưới trần, chỉ 12 – 13%/năm, ngay cả trước khi NHNN chính thức công bố thông tin đồng loạt cắt giảm lãi suất.

Theo Thống đốc Nguyễn Văn Bình, việc giảm lãi suất đầu vào sẽ mang lại hiệu ứng tích cực đối với lãi suất tiền vay. Theo đó, khi NHNN thực hiện hạ lãi suất chủ chốt, sẽ tạo điều kiện cho các tổ chức tín dụng có được nguồn vốn giá rẻ và dồi dào hơn để họ hạ lãi suất tiền vay.

Lãi suất thực tế đang hạ nhiệt, dù nhiều DN vẫn phản ánh các mức lãi vay trên 20%/năm. NHNN tính toán rằng lãi suất cho vay có thể được kéo xuống trong khoảng 14,5% - 16%/năm , với điều kiện kinh tế vĩ mô diễn biến theo chiều hướng tốt, cung cầu vốn dồi dào. Mức lãi suất này được nhà quản lý cho rằng thấp so với trước đó nhưng so với năng lực chịu đựng của DN thì vẫn còn cao.

Bước điều hành cắt giảm trần lãi suất lần này, tuy vẫn mang nặng tính mệnh lệnh hành chính, nhưng đã có những bước đi khôn ngoan thận trọng, nhà quản lý đã để thị trường tự vận động trong xu hướng cắt giảm lãi suất rồi mới áp đặt quy định để hỗ trợ xu hướng này.

Một số ý kiến lo ngại việc lãi suất giảm là tín hiệu của nới lỏng tiền tệ, được cho là quá sớm sẽ tác động xấu đến lạm phát, nhất là trong bối cảnh giá xăng dầu tăng mạnh như vừa qua, điện, than vẫn đang nhấp nhổm trinh phương án tăng giá. Tuy nhiên, theo tính toán của Bộ Tài chính, nếu giá năng lượng tăng 10% thì ảnh hưởng lên lạm phát cả năm là 0,84% và trước mắt chỉ 0,24% thì mức đó sẽ không ảnh hưởng quá lớn đến kiểm soát lạm phát.
Thống đốc cũng khẳng định: Nếu xu hướng lạm phát tăng lên một cách ổn định thì lãi suất điều hành sẽ tăng lên và ngược lại. Tuy nhiên, qua phân tích vĩ mô, NHNN cho rằng, kể cả khi diễn biến kinh tế thế giới có nhiều bất lợi thì khả năng này ít xảy ra.

Đánh giá của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) cũng khẳng định nỗ lực của Chính phủ VN trong việc ổn định kinh tế vĩ mô và kiềm chế lạm phát, nhất là khi các tổ chức xếp hạng tín nhiệm của thế giới đã nâng thêm một bậc tín nhiệm cho VN. Trong buổi làm việc với NHNN ngày 12/3, IMF đưa ra dự báo tăng trưởng của VN trong năm nay là 5,5% - 6% và lạm phát từ 9% - 9,5%

DN bao giờ vay được vốn rẻ?

Thực tế, DN tiếp cận vốn vẫn rất khó khăn, và việc hy vọng vay được vốn giá rẻ còn rất mơ hồ, mặc dù NHNN đã phát đi thông điệp cắt giảm lãi suất để hỗ trợ DN và nền kinh tế từ tháng 9 năm ngoái. Tiếp sau đó là một thời gian thanh khoản tiếp tục căng thẳng với việc lãi suất trên thị trường liên ngân hàng bị đẩy lên cao và lần đầu tiên các NH vay mượn lẫn nhau lại đòi tài sản thế chấp, vì thực tế, một số NH quá khó khăn thanh khoản đã “giật” vốn lẫn nhau, vay mượn mà không trả được đúng hạn. Thanh khoản khó như thế, thì làm sao DN có thể mơ đến vốn giá rẻ. Thông tin cắt giảm lãi suất cho vay không thực sự đi vào đời sống.

Nhìn vào thực tế, BIDV là NH luôn đi đầu trong xu hướng cắt giảm lãi suất với 5 lần giảm lãi suất cho vay mà tỷ lệ DN được vay thực sự vẫn còn khá thấp. Các cái tên hàng đầu như Vietcombank, Viettinbank, Agribank, ACB... chưa khẳng định được một thành công nào trong việc tạo kênh thu hút khách hàng DN. Với một vài NH lớn, tỷ lệ cao nhất là 15-20%. Còn với NH nhỏ, gói tín dụng cho vay ưu đãi lại chỉ chiếm vài ba phần trăm trong tổng quy mô tín dụng. Các đợt cắt giảm lãi suất mới mang nặng ý nghĩa truyền thông.

Còn hiện tại, thanh khoản được khẳng định tốt hơn nhiều so với vài tháng trước đây, mặc dù vẫn còn tình trạng NH xé rào để huy động với lãi suất cao hơn trần mà NHNN quy định. Thống đốc Nguyễn Văn Bình phân tích: suốt thời gian qua, NH tồn tại vấn đề về thanh khoản. Nguyên nhân là nhiều năm, tăng trưởng tín dụng của hệ thống NH rất nóng, hệ số sử dụng vốn trên nguồn vốn cao trên 100%. Ngoài ra, chênh lệch giữa các kỳ hạn huy động vốn 80% là ngắn hạn trong khi có đến 40% dư nợ trung, dài hạn cũng là nguyên nhân khiến khó khăn thanh khoản của ngân hàng tích tụ nhiều năm. Cho đến nay, thanh khoản hệ thống được cải thiện một bước đáng kể. Do đó mới nói, đã đủ điều kiện để giảm lãi suất. Dự kiến, mỗi quý có thể giảm được 1% lãi suất, nếu mọi yếu tố ảnh hưởng đến lạm phát đều trở nên tích cực.

Thống đốc cũng khẳng định 4 lĩnh vực được ưu tiên vốn vẫn là nông nghiệp nông thôn, xuất khẩu, công nghiệp phụ trợ, doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trong năm qua, tăng trưởng tín dụng xuất khẩu đạt 58%- kỷ lục nhiều năm, nông nghiệp nông thôn tính doanh số trung bình cũng là 30%. Do đó, trong năm nay, nếu DN xuất khẩu có nguồn thu, thì mức hạ lãi suất có thể là 7-8% một năm, thấp hơn nhiều so với hiện tại.

Lê Minh