“Vỡ” quy hoạch ngành thép

Cùng trong hoàn cảnh khó khăn như những ngành kinh tế khác, ngành thép cũng đang đứng trước những khó khăn khi nguồn vốn để duy trì sản xuất đang ngày càng bó hẹp, trong đó nguyên nhân chính vẫn là việc dư thừa nguồn cung…

Đứng trước những khó khăn đấy, nhiều doanh nghiệp đang tính đến phương án xuất khẩu nhằm nâng cao tính thanh khoản, tạo nên dòng vốn lưu động để duy trì sản xuất. Trong khi đó vẫn có nhiều nhà máy tiếp tục mọc lên mà không nằm trong quy hoạch.

Dư thừa sản phẩm thép

Theo thống kê, hiện cả nước có 462 doanh nghiệp sản xuất thép, với tổng năng lực sản xuất 2,13 triệu tấn gang/năm, 7,54 triệu tấn phôi thép, 10,875 triệu tấn thép dài, 3,35 triệu tấn thép dẹt, 2,188 triệu tấn thép ống, 2,487 triệu tấn tôn mạ, tăng gấp 6 lần so với năm 2000. Công suất sản xuất thép xây dựng của tất cả các nhà máy đã lên tới 9 triệu tấn/năm trong khi tổng khối lượng tiêu thụ trong cả năm 2012 ước đạt khoảng gần 6 triệu tấn. Tương tự, sản xuất thép cán nguội sẽ vào khoảng 3,6 triệu tấn, trong khi đó tiêu thụ chỉ khoảng 1,7 triệu tấn/năm…

Khi thị trường BĐS đóng băng thì thị trường xây dựng trong nước cũng chịu chung số phận, điều này vô hình dung đã đẩy thị trường thép vào thế bí khi lượng tiêu thụ bị giảm mạnh, trong khi đó, theo báo cáo của Bộ Công Thương thị trường xuất khẩu thép của các doanh nghiệp Việt Nam cũng bị thu hẹp đáng kể do những tác động từ sự bất ổn của nền kinh tế toàn cầu, nhiều nước đã thực thi chính sách kinh tế kiểm soát chặt chẽ, cắt giảm đầu tư, giảm nợ công.

Với việc đầu tư không bài bản, các doanh nghiệp ngành thép đang phải gánh chịu những hậu quả do mình gây ra, bên cạnh những lý do khách quan do thị trường mang lại, thì trong quá trình phát triển, việc các doanh nghiệp ngành thép không bám vào trục phát triển chuẩn theo tín hiệu thị trường khi cung vượt cầu, tất yếu sẽ dẫn áp lực cho nguồn cung. Tuy nhiên, điều quan trọng là nền tảng cho sự phát triển lành mạnh, lâu dài của một ngành công nghiệp quan trọng của đất nước lại chưa có. Các doanh nghiệp thép vẫn đang loay hoay với bài toán vận hành từ nguyên liệu đầu vào đến quá trình sản xuất và tiêu thụ. Khả năng cạnh tranh về giá vẫn sẽ tiếp tục bị ảnh hưởng khi vấn đề chi phí và giá thành vẫn chưa được giải quyết một cách hợp lý.

Theo Tiến sĩ Hồ Lê Nghĩa- Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Chiến lược chính sách (Bộ Công Thương), ngành thép Việt Nam cần thực tế hơn trong quá trình phát triển. Sản phẩm thép của VN sẽ rất khó cạnh tranh với sản phẩm thép của các nước đi trước trên thị trường quốc tế, bên cạnh đó cạnh tranh trong nước cũng rất gay gắt, năng lực của các doanh nghiệp nội lại hạn chế.

Nhiều dự án ngoài quy hoạch

Điều đáng nói là ngành công nghiệp thép vẫn gặp những khó khăn trong vấn đề quy hoạch “mềm” cho phát triển. Trong khi đối với các ngành khác, quy hoạch sẽ có các bước điều chỉnh cần thiết nhưng ngành thép thì chưa kịp điều chỉnh đã bị phá vỡ bởi các quy hoạch tại nhiều địa phương. Theo thống kê, hiện nay cả nước có khoảng 32 dự án được các địa phương cấp phép nằm ngoài quy hoạch. Đây được coi là nguyên nhân lõi của cuộc khủng hoảng ngành thép hiện nay.

Theo phân tích của ông Nghĩa, việc các địa phương cấp phép ồ ạt cho các cơ sở sản xuất thép sẽ dẫn đến nguy cơ phá vỡ về mặt công nghệ. Trong thời gian qua, một số công nghệ lạc hậu từ Trung Quốc không còn sử dụng được các doanh nghiệp Việt nhập về. Tiếp đó là sự phá vỡ về cấu trúc kinh tế- xã hội ảnh hưởng trực tiếp đến quan hệ cung- cầu nội địa và định hướng xuất khẩu sẽ gặp nhiều khó khăn hơn. Các nước đã từng thực hiện chiến lược này ở những thời kỳ trước khi cam kết hội nhập chưa bị ràng buộc.

Như vậy, đã đến lúc phải rà soát lại định hướng phát triển của ngành thép trên diện rộng nhằm xây dựng một kế hoạch phát triến hợp lý, đáp ứng đủ và kịp thời về số lượng và chủng loại các sản phẩm thép cho nền kinh tế, đảm bảo bình ổn thị trường, không để xảy ra tình trạng thiếu thép, nâng cao chất lượng nhằm đẩy mạnh xuất khẩu tạo nguồn ngoại tệ. Ngoài ra, theo ông Nghĩa, Vn cần xây dựng các mục tiêu có tính quy hoạch “cứng” đối với hệ thống sản xuất, vốn đầu tư, công suất, quy mô, thị trường và phương thức phân phối từng mặt hàng cụ thể như gang, sắt xốp, phôi thép, thép thành phẩm…

Lương Tuấn