Loại bỏ đầu tư “nóng”

Vấn quy hoạch các khu công nghiệp (KCN), khu chế xuất (KCX), khu kinh tế (KKT) đang đặt ra nhiều câu hỏi về giải pháp trong tương lai. Xoay quanh vấn đề này, Tạp chí Vietnam Business Forum đã có cuộc trao đổi cùng ông Vũ Đại Thắng- Vụ trưởng Vụ Quản lí các khu kinh tế (Bộ Kế hoạch và Đầu tư). Lưu Hiệp thực hiện.

Về bản chất, KCN, KCX, KKT cũng giống như các ngành đầu tư, kinh doanh khác. Đối với chủ đầu tư hạ tầng KCN, họ cũng phải phụ thuộc rất nhiều vào thị trường chung, kinh tế thế giới hiện đang trong giai đoạn suy thoái, Việt Nam cũng gặp rất nhiều khó khăn. Do vậy, trong năm 2011, số lượng hình thành các KCN mới là rất ít. Nhưng theo số liệu thống kê, đầu tư vào các KCN hiện hữu vẫn cao hơn những năm trước, ngay cả thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vẫn chiếm đến 50% tổng lượng vốn FDI vào các KCN – ông Vũ Đại Thắng nhận định.

Có nhiều ý kiến cho rằng, việc ưu đãi đầu tư cũng như vấn đề môi trường và lao động hiện đang là những vấn đề nóng nhất đối với các KCN, KCX, KKT. Ông có nhận định gì về vấn đề này?

Trong 20 năm qua, VN đã có sự thay đổi khá nhiều trong hệ thống pháp luật, liên quan đến pháp luật về đầu tư. Hiện nay, sự ưu đãi trong các KCN không còn nhiều nữa, đấy cũng là trở ngại để khuyến khích các nhà đầu tư tiếp tục đầu tư vào các KCN cũng như là khuyến khích các chủ đầu tư tiếp tục bỏ tiền đầu tư kết cấu hạ tầng tại các KCN. Mặt khác, theo quy định các KCN phải có hệ thống xử lí nước thải, thu gom rác thải. Tuy nhiên, do tính chất của mỗi DN trong KCN khác nhau, nên một số KCN đến nay công tác bảo vệ môi trường vẫn chưa đạt yêu cầu. Bên cạnh đó, vấn đề lao động cũng rất bức xúc, vì các KCN tập trung trên một số địa bàn nhất định nên mật độ lao động, công nhân lao động tập trung rất cao. Vì vậy phát sinh nhiều vấn đề như nhà ở, chăm lo sức khỏe, chăm lo trẻ nhỏ con cán bộ công nhân...

Khó khăn này xuất phát từ việc thiếu tính nhất quán, ổn định nên không thu hút được nguồn lực từ các nhà đầu tư. Hiện nay, các KCN không còn được hưởng ưu đãi thuế thu nhập DN và thuế NK, trừ một số ít KCN thuộc địa bàn có điều kiện kinh tế khó khăn, hoặc đặc biệt khó khăn. Ngoài ra, các dự án đầu tư mở rộng cũng không còn được hưởng ưu đãi thuế trên. Điều này đang gây bức xúc cho các nhà đầu tư. Chính sách ưu đãi đối với các dự án đầu tư vào KCN và dự án mở rộng trong thực tế đã ảnh hưởng không nhỏ tới quyết định đầu tư của DN, đặc biệt những nhà đầu tư lớn, có uy tín trên thế giới đang có ý định đầu tư, mở rộng sản xuất tại Việt Nam.

Vấn đề chăm lo đời sống cho người lao động ở các KCN, CCN, KKT trong tương lai cũng rất quan trọng. Vậy, định hướng thu hút đầu tư trong thời gian tới là gì , thưa ông ?

Hiện nay có khoảng 1,7 triệu lao động đang làm việc trong gần 280 KCN trên cả nước. Trong thời gian tới, vấn đề cần giải quyết là chăm lo đời sống người lao động hơn là việc thu hút nhiều đầu tư mà môi trường sống của người lao động không đảm bảo. Một định hướng quan trọng trong thời gian tới là cần tập trung ưu tiên thu hút các ngành nghề, lĩnh vực có hàm lượng công nghệ tiên tiến, thân thiện với môi trường, các ngành nghề xác định là mũi nhọn phát triển và có lợi thế của Việt Nam để cải thiện chất lượng thu hút đầu tư vào KCN.

Theo ý kiến của nhiều chuyên gia, không để kéo dài tình trạng phát triển các KCN quá “nóng” mang tính “phong trào, Quan điểm của ông ra sao?

Việc quy hoạch thành lập các KCN đòi hỏi phải bảo đảm những điều kiện nhất định, như địa điểm, hạ tầng cơ sở, xu hướng phát triển kinh tế trong vùng, khả năng cung lao động; Vị trí của các KCN phải gắn với thị trường tiêu thụ, thị trường cung ứng nguyên vật liệu, đáp ứng các dịch vụ phục vụ sản xuất và dịch vụ đời sống; Về nguồn nhân lực, các địa phương phải có kế hoạch đào tạo phát triển nguồn nhân lực, nâng cao tay nghề cho người lao động. Nhà nước phải có cơ chế giúp đỡ các địa phương, doanh nghiệp phát triển nguồn nhân lực, tránh không để tình trạng các doanh nghiệp phải tự mình lo việc đào tạo nguồn lao động.

Bên cạnh đó, việc phân cấp, ủy quyền để các ban quản lý KCN có thể triển khai thủ tục hành chính đầy đủ theo cơ chế “một cửa, tại chỗ” cần tiếp tục được đẩy mạnh và có những điều chỉnh cho thích hợp hơn; chính sách ưu đãi đầu tư và thuế thu nhập cho các doanh nghiệp đầu tư vào KCN thuộc địa bàn khó khăn cần phải nhất quán, rõ ràng để thu hút và tạo niềm tin cho các nhà đầu tư; kết hợp tốt việc “lấp đầy” diện tích các KCN với việc nâng cao chất lượng các dự án đầu tư vào KCN bằng cách khuyến khích, ưu đãi cho các dự án tạo ra sản phẩm có sức cạnh tranh và phát triển bền vững; xây dựng đồng bộ hạ tầng trong và ngoài KCN, đặc biệt quan tâm giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động làm việc tại các KCN,...

Ông đánh giá thế nào đối với chủ trương tạm dừng chuyển đổi các cụm công nghiệp thành KCN ?

Hiện chúng tôi cũng đã đề xuất lên Chính phủ tạm dừng chuyển đổi các cụm công nghiệp thành các KCN. Vì thực tế, thời gian vừa qua việc này được thực hiện tràn lan, thiếu kiểm soát. Đây là biện pháp cần thiết để có thể rà soát, đánh giá toàn diện hoạt động của các KCN, KKT đã thành lập và có phương án xử lí các KCN, KKT không hoạt động hoặc hoạt động kém hiệu quả, gây lãng phí đất đai và ô nhiễm môi trường.