Chi phí không chính thức vẫn là gánh nặng cho doanh nghiệp

Nằm trong khuôn khổ Dự án Sáng kiến Xây dựng tính Nhất quán và Minh bạch trong Quan hệ Kinh doanh tại Việt Nam (ITBI), ngày 4-4 vừa qua, VCCI và Thanh tra Chính phủ (GI) đồng chủ trì Hội thảo công bố Báo cáo nghiên cứu thực trạng tham nhũng trong khu vực doanh nghiệp tại Việt Nam. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng những khoản chi phí không chính thức vẫn là gánh nặng cho nhiều doanh nghiệp hiện nay.

Nhiều khoản “không chính thức”

Biếu tiền, mời tiệc chiêu đãi, mời đi du lịch, "lại quả" giá trị hợp đồng... là rất nhiều hình thức khác nhau của những khoản chi phí không chính thức trong doanh nghiệp.

Kết quả nghiên cứu cho thấy có 40% doanh nghiệp được khảo sát cho biết khoản chi phí không chính thức chiếm khoảng 1% trong tổng số chi phí hàng năm của doanh nghiệp; 13% doanh nghiệp có ý kiến cho rằng chi phí không chính thức chiếm tới hơn 5% tổng chi phí hàng năm. Và 80% số doanh nghiệp cho rằng tham nhũng phát sinh từ những chi phí không chính thức có tác động tiêu cực tới sự phát triển của doanh nghiệp, làm tăng chi phí hoạt động kinh doanh…

Kết quả khảo sát trong lĩnh vực cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cũng cho thấy có tới 39,9% doanh nghiệp tin rằng “phải có mối quan hệ mới được giao đất, cấp đất”. Rõ ràng những chi phí không chính thức này mặc dù là gánh nặng nhưng góp phần làm cho mọi thủ tục của doanh nghiệp được giải quyết nhanh gọn hơn và thực tế, không ít doanh nghiệp chấp nhận gánh nặng này để “được việc”.

Đối với quan hệ giữa doanh nghiệp với các cơ quan quản lý Nhà nước khác như thuế, hải quan, quản lý thị trường... có hơn 10% cho biết, chi phí hàng năm cho các cơ quan này là nhiều, thậm chí rất nhiều. Không chỉ vậy, việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng của doanh nghiệp từ ngân hàng cũng gặp không ít rào cản khi có đến 47,7% cho rằng, phải có chi phí bồi dưỡng cho cán bộ tín dụng. Hơn 60% doanh nghiệp đồng ý phải có mối quan hệ với ngân hàng hoặc cán bộ tín dụng mới vay được vốn hỗ trợ của Nhà nước…

Nạn nhân hay tác nhân?

Nhìn chung, hầu hết các doanh nghiệp đều nhận thấy họ vừa là nạn nhân, vừa là tác nhân gây ra tham nhũng và nhận diện được những hình thức tham nhũng hiện nay trong mối quan hệ giữa khu vực doanh nghiệp với khu vực công, nhưng vẫn còn khá nhiều doanh nghiệp chưa nhận diện được tham nhũng trong chính nội bộ doanh nghiệp của mình.

Theo ông Conrad F Zellmann, Phó giám đốc tổ chức Hướng tới minh bạch TI, cơ quan đại diện đầu mối quốc gia của TI tại Việt Nam, doanh nghiệp đã ý thức được vai trò của mình, tuy nhiên dường như vẫn tiếp tay cho các khoản thanh toán không chính thức. “Cần phải nâng cao nhận thức, đưa ra các hướng dẫn hỗ trợ cho doanh nghiệp. Thúc đẩy hơn nữa tính liêm chính trong doanh nghiệp và khuyến khích hành động tập thể, đối thoại giữa Chính phủ với doanh nghiệp trong một số ngành, trong đầu thầu mua sắm, khắc phục những lỗ hổng trong quy định của pháp luật”, ông cũng khuyến nghị thêm.

Về nguyên nhân của việc phát sinh các chi phí không chính thức gây nên tham nhũng, chuyên gia kinh tế Nguyễn Ngọc Anh, trưởng nhóm nghiên cứu cho biết, đánh giá hệ thống pháp luật nói chung, có tới 45% doanh nghiệp không đồng ý rằng hệ thống pháp luật hiện nay đã đủ nghiêm minh để chống tham nhũng, trong khi chỉ có khoảng 32% doanh nghiệp đồng ý. Có tới 87% doanh nghiệp được khảo sát đồng ý với nhận định "pháp luật vẫn tồn tại những kẻ hở cho nạn tham nhũng phát triển". Ông cũng đưa ra các khuyến nghị rằng, việc thực hiện phòng, chống tham nhũng phải thực hiện từ trên xuống mà trước hết là cơ chế, chính sách phải minh bạch, rõ ràng để doanh nghiệp KHÔNG THỂ tham nhũng, các chế tài phải nghiêm minh để doanh nghiệp KHÔNG DÁM tham nhũng và nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và đạo đức kinh doanh.

Thu Hà