Ngày 12/7, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao các nước tham gia Cấp cao Đông Á (EAS) lần thứ 2 và Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) lần thứ 19 gồm 10 nước ASEAN và các đối tác quan trọng của ASEAN đã được tổ chức tại Phnom Penh, Campuchia.

Tại Hội nghị EAS lần thứ 2, các bộ trưởng đã tập trung bàn các vấn đề có tầm quan trọng chiến lược đối với khu vực, kiểm điểm và định hướng hoạt động của EAS thời gian tới. Các bộ trưởng đánh giá EAS hiện đã trở thành một thành tố quan trọng trong cấu trúc khu vực đang định hình; khẳng định EAS tiếp tục là diễn đàn để các nhà lãnh đạo trao đổi về các vấn đề có tầm quan trọng chiến lược liên quan đến hòa bình, an ninh và phát triển ở khu vực, trong đó có các vấn đề chính trị, an ninh, an toàn hàng hải.

Về định hướng của EAS sắp tới, các Bộ trưởng nhấn mạnh EAS cần tiếp tục dựa trên các mục tiêu, nguyên tắc, thể thức như đã nêu trong Tuyên bố Kuala Lumpur 2005 và Tuyên bố Hà Nội 2010, đồng thời đề cao thực hiện Tuyên bố Bali về các nguyên tắc quan hệ cùng có lợi được thông qua tại EAS-6 tháng 11/2011.

EAS cần đóng góp tích cực vào việc phát huy vai trò của các công cụ hợp tác chính trị-an ninh khác hiện có trong ASEAN như Hiệp ước TAC, SEANWFZ, Tuyên bố DOC…, qua đó đóng góp vào hòa bình, an ninh, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực Đông Á.

Tại Diễn đàn ARF lần thứ 19, các Bộ trưởng nhấn mạnh cần tăng cường các nỗ lực của khu vực cho các mục tiêu chung vì hòa bình, an ninh, ổn định, hợp tác và phát triển.

ASEAN và ARF cần thể hiện vai trò chủ động của mình, đặc biệt là thúc đẩy việc tôn trọng các nguyên tắc và chuẩn mực của luật pháp quốc tế, tăng cường đối thoại, xây dựng lòng tin, giải quyết hòa bình các tranh chấp, không sử dụng vũ lực, đồng thời phát huy vai trò của các công cụ hợp tác chính trị-an ninh ở khu vực như Hiệp ước TAC, SEANWFZ, Tuyên bố DOC, ARF, ADMM+...

Về tương lai của ARF, Hội nghị nhấn mạnh ARF cần tiếp tục triển khai hiệu quả Chương trình Hành động Hà Nội thực hiện Tuyên bố Tầm nhìn ARF đến 2020 và các lĩnh vực hợp tác khác như quản lý thiên tai, chống khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia, an ninh biển, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, giải trừ quân bị.

Các Bộ trưởng khẳng định ARF là một bộ phận quan trọng trong cấu trúc khu vực, gắn kết và bổ trợ cho các tiến trình khác trong khu vực như ASEAN+1, ASEAN+3, EAS, ADMM+… với ASEAN giữ vai trò trung tâm.

Hội nghị cũng đã trao đổi về các vấn đề khu vực cùng quan tâm; trong đó có tình hình Myanmar, bán đảo Triều Tiên.

Vấn đề Biển Đông là chủ đề được quan tâm ở cả 2 hội nghị này. Nhiều nước bày tỏ quan ngại những diễn biến phức tạp gần đây ở Biển Đông ảnh hưởng đến hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn và tự do hàng hải ở khu vực. Vì vậy, tất cả các nước cần phải giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tôn trọng luật pháp quốc tế và Công ước Luật Biển năm 1982 của LHQ; thực hiện đầy đủ Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC); sớm xây dựng Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) để bảo đảm hiệu quả hòa bình, ổn định và an ninh ở Biển Đông.

Tại các hội nghị, Bộ trưởng Phạm Bình Minh nhấn mạnh cả hai diễn đàn EAS và ARF đều cần phải đóng góp hiệu quả hơn nữa cho các mục tiêu chung của khu vực là bảo đảm hòa bình, ổn định, an ninh và phát triển; trong đó có an ninh, an toàn hàng hải, xây dựng lòng tin; giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tôn trọng luật pháp quốc tế, nhất là Công ước Luật Biển năm 1982 của LHQ; phát huy vai trò của các công cụ và cơ chế hợp tác khu vực như Hiệp ước TAC, SEANWFZ, Tuyên bố DOC, Tuyên bố Bali về các nguyên tắc xây dựng quan hệ cùng có lợi; sớm xây dựng COC.

Về EAS, Bộ trưởng Phạm Bình Minh khẳng định, EAS tiếp tục là diễn đàn của các lãnh đạo để đối thoại và định hướng hợp tác về các vấn đề có tầm quan trọng chiến lược, cả về chính trị, an ninh, hợp tác và phát triển, vì lợi ích chung của các nước ở khu vực và trên cơ sở các mục tiêu, nguyên tắc, thể thức của Cấp cao Đông Á (EAS); đồng thời, với tư cách là một thành tố quan trọng trong cấu trúc khu vực, EAS cần tích cực đóng góp vào các mục tiêu chung là hòa bình, an ninh, ổn định và phát triển ở khu vực.

Về ARF, Bộ trưởng Phạm Bình Minh nhấn mạnh, ARF cần tiếp tục phát huy vai trò là diễn đàn khu vực hàng đầu về chính trị-an ninh; triển khai hiệu quả Chương trình Hành động Hà Nội thực hiện Tầm nhìn ARF đến năm 2020, thúc đẩy hợp tác ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống như thiên tai, khủng bố, biến đổi khí hậu, an ninh, an toàn hàng hải… Tại Hội nghị, Bộ trưởng cũng đã chia sẻ, đánh giá về tình hình khu vực Đông Á, tình hình Myanmar, bán đảo Triều Tiên, Trung Đông-Bắc Phi…

Về Biển Đông, tại Hội nghị EAS và ARF, Bộ trưởng Phạm Bình Minh đã phát biểu bày tỏ quan ngại về những diễn biến phức tạp gần đây ở Biển Đông vi phạm tới quyền chủ quyền và quyền tài phán đối với vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của các quốc gia ven biển; nhấn mạnh các nước phải tôn trọng các nguyên tắc của luật pháp quốc tế và Công ước Luật Biển năm 1982 của LHQ, trong đó có các quy định về tôn trọng vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của các quốc gia ven biển; không sử dụng vũ lực và giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình; thực hiện đầy đủ Tuyên bố DOC; sớm xây dựng COC.

Thu Huyền