Ngành chăn nuôi Việt nam đang bị thao túng

“Mặc dù thời gian qua ngành chăn nuôi trong nước đã gặt hái được nhiều thành công song vẫn tồn tại một bất cập là thị phần chi phối các lĩnh vực trọng yếu của ngành đang nghiêng về các doanh nghiệp FDI”. Đây là nhận định của Cục trưởng Cục Chăn nuôi (Bộ NN&PTNT) – ông Hoàng Kim Giao tại Hội nghị xúc tiến đầu tư vào ngành chăn nuôi 2012 do Cục Chăn nuôi tổ chức.

Cùng với sự phát triển của nông nghiệp, ngành chăn nuôi trong những năm qua đã đạt được những thành tựu đáng khích lệ. Tốc độ tăng trưởng chăn nuôi bình quân trong 10 năm đạt 6 – 7% năm. Tổng sản lượng thịt của Việt Nam năm 2000 là 1,83 triệu tấn, đến năm 2011 tăng lên 4,314 triệu tấn; đưa sản lượng thịt bình quân đầu người tăng từ 23,6kg/năm lên 48,3kg/năm, tổng sản lượng sữa tươi tăng từ 64.000 tấn (năm 2000) tăng lên 360.000 tấn (năm 2011).

Tuy nhiên theo Cục trưởng Hoàng Kim Giao, ngành chăn nuôi Việt Nam vẫn còn mang nặng tính truyền thống với quy mô nhỏ lẻ, phân tán. Thống kê năm 2011, cả nước vẫn còn tới trên 6,5 triệu hộ chăn nuôi; số lượng trại chăn nuôi là 6.202. Ông Giao nhấn mạnh: “Chính sự nhỏ lẻ, phân tán, thiếu tính liên kết của ngành chăn nuôi khiến cho việc thu hút đầu tư vốn FDI vào ngành này không đạt hiệu quả cao. Ngoài ra còn phải kể đến một số nguyên nhân khác như hoạt động sản xuất, kinh doanh chứa đựng nhiều rủi ro; Nhà nước chưa có chiến lược, định hướng rõ ràng, phù hợp; bên cạnh đó các cơ chế, chính sách chưa được minh bạch để thu hút FDI vào chăn nuôi…”. Ông Giao dẫn chứng tổng đầu tư FDI cho ngành chăn nuôi chỉ ở mức 269,7 triệu USD (năm 2010) và ước đạt 365,3 triệu USD (năm 2012), chiếm một tỷ lệ khá nhỏ trong tổng vốn đầu tư toàn ngành nông nghiệp.

Tuy vậy trong các lĩnh vực hoạt động, doanh nghiệp FDI vẫn đang chiếm ưu thế. Mặc dù theo Luật Cạnh tranh thì thị phần của từng công ty FDI không vượt quá 30%, tuy nhiên thị phần quan trọng trong các lĩnh vực trọng yếu của ngành chăn nuôi đang nghiêng về các công ty nước ngoài ngày càng hiện hữu. Điển hình như trong lĩnh vực sản xuất thức ăn chăn nuôi, hiện cả nước có 233 nhà máy sản xuất thức ăn chăn nuôi, trong số này có 58 nhà máy thuộc các doanh nghiệp FDI (bao gồm cả công ty 100% vốn nước ngoài và các công ty liên doanh). Với số lượng ít ỏi, chỉ chiếm gần 25% số nhà máy sản xuất thức ăn chăn nuôi nhưng các doanh nghiệp FDI lại chiếm đến 60% tổng sản lượng thức ăn chăn nuôi công nghiệp quy đổi. Có thể kể đến một số doanh nghiệp nước ngoài chiếm thị phần lớn trong ngành sản xuất thức ăn chăn nuôi công nghiệp như: Công ty CP Việt Nam chiếm khoảng 18%, Pronco chiếm 12%, New Hope chiếm khoảng 9-10%, Cargill 8% và Vietnam’s Green Feed cũng khoảng 8%. Trong khi đó, các doanh nghiệp trong nước chiếm số lượng áp đảo với 175 doanh nghiệp nhưng năng lực sản xuất lại rất hạn chế, chỉ sản xuất được 40% tổng sản lượng thức ăn chăn nuôi.

Không chỉ đầu tư mạnh vào lĩnh vực thức ăn chăn nuôi, các doanh nghiệp FDI còn tập trung sản xuất giống vật nuôi. Đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất giống gà công nghiệp lông trắng, các doanh nghiệp này chiếm ưu thế vượt trội. Điển hình như Công ty Japfa, Công ty CP Vietnam và Công ty Emivest xuất bình quân 6 triệu gà giống/tháng cho người chăn nuôi. Tương tự, trong lĩnh vực thuốc thú y, các doanh nghiệp FDI cũng chiếm đến 80% thị phần, 20% thị phần còn lại thuộc các công ty trong nước.

Không dừng lại ở đó, các doanh nghiệp FDI hoạt động sản xuất, kinh doanh trong lĩnh vực chăn nuôi đang chiếm lĩnh thị phần sản phẩm trứng, thịt tại Việt Nam. Điển hình như CP Vietnam chiếm thị phần 50% trứng gà, 30% thịt gà và 7% thịt lợn. Bên cạnh đó dù chỉ cung cấp khoảng 5% về giống lợn nhưng Công ty này lại chiếm tới 8% thị phần sản phẩm từ lợn trên thị trường vì chất lượng con giống và công nghệ chăn nuôi hiện đại.

Qua những phân tích trên, có thể thấy ngành chăn nuôi Việt Nam đang bị các doanh nghiệp FDI thao túng. Thực trạng này đòi hỏi các doanh nghiệp chăn nuôi trong nước cần liên kết lại với nhau, không nên đầu tư riêng thức ăn chăn nuôi mà phải phát triển trên diện rộng, sản xuất cả con giống, giết mổ và phân phối… mới mong đủ sức cạnh tranh trên sân nhà. Ngoài ra các chuyên gia có mặt tại Hội nghị cho rằng, Nhà nước cần sớm có những chính sách hiệu quả và thiết thực để khuyến khích, hỗ trợ các doanh nghiệp chăn nuôi trong nước phát triển, đủ sức cạnh tranh với các doanh nghiệp FDI.

Mỹ Châu