Tiềm năng hợp tác nông nghiệp giữa Việt Nam và Zambia

Zambia là một quốc gia nằm sâu trong đất liền ở khu vực miền Nam châu Phi với diện tích 752,6 nghìn km², dân số khoảng 12,9 triệu dân (theo thống kê năm 2009). Zambia có nhiều tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là đồng (trữ lượng 1 tỷ tấn, chiếm trên 50% thu nhập ngoại tệ xuất khẩu). Zambia còn có kẽm, coban, vàng, uranium, chì …

Tuy nhiên, Zambia không có đường biển nên gặp khó khăn trong xuất nhập khẩu hàng hoá. Ngành công nghiệp khai khoáng khá phát triển; nông nghiệp có các ngành chăn nuôi gia súc, trồng bông, rau quả, ngô, thuốc lá, mía đường. Tuy nhiên, hiện nay Zambia còn phải nhập khẩu máy móc, dầu khí và lương thực, nhất là gạo.

Theo tác giả Lê Bích Ngọc, Viện Nghiên cứu Châu Phi và Trung Đông trong một bài viết trên Tạp chí Nghiên cứu Châu Phi và Trung Đông, trong tình hình phát triển kinh tế hiện nay, Zambia gặp rất nhiều khó khăn thử thách. Nghèo đói, thiếu việc làm, dân số tăng nhanh trong điều kiện sản xuất nông nghiệp năng suất thấp, cơ sở hạ tầng nông nghiệp nhìn chung yếu kém và mức độ ảnh hưởng tiêu cực ngày càng tăng của biến đổi khí hậu là những thách thức lớn đối với Zambia. Do hơn 2/3 dân số Zambia phụ thuộc vào nông nghiệp nên lĩnh vực này là quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế. Cải cách trong nông nghiệp - nông thôn là công cụ hữu hiệu để có thể đạt an ninh lương thực, xóa đói giảm nghèo và là động lực chính đối với tăng trưởng kinh tế. Việt Nam và nhiều quốc gia châu Phi nói chung và Zambia nói riêng có nhiều điểm tương đồng: cùng là các quốc gia đang phát triển, kinh tế phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp và tỷ lệ dân số có thu nhập chính từ nông nghiệp, đi lên từ nông nghiệp. Vì vậy, Việt Nam và các quốc gia châu Phi (trong đó có Zambia) đã có quan hệ hữu nghị và hợp tác nhiều mặt từ lâu đời. Ngày 15/09/1972, Việt Nam và Zambia bắt đầu thiết lập mối quan hệ ngoại giao cấp đại sứ. Hai nước có nhiều tiềm năng hợp tác trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là nông nghiệp.

Về mặt khoa học kỹ thuật nông nghiệp, Việt Nam và Zambia có thể xây dựng chương trình về hợp tác chuyên gia nông nghiệp. Các chuyên gia nông nghiệp Việt Nam có thể giúp nông dân Zambia xây dựng mô hình trồng lúa, chuyển giao và hướng dẫn kỹ thuật chọn giống, trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh cho lúa, cùng sản xuất với nông dân, lập đề xuất dự án thành lập trung tâm nghiên cứu, khuyến nông và sản xuất lúa gạo, tìm nguồn kinh phí hỗ trợ từ nước thứ ba, chuyển giao công nghệ trồng trọt, chăn nuôi, chế biến nông sản, cung cấp cho Zambia những máy móc nông nghiệp nhỏ và những giống lúa cao sản.

Ngoài ra, Zambia và Việt Nam còn có tiềm năng hợp tác nông nghiệp trong các lĩnh vực sản xuất lúa gạo, phát triển cao su, café, hạt điều, cây ăn quả, rau và nuôi trồng thủy sản. Zambia có thể nhập khẩu gạo từ Việt Nam bởi vì hiện nay Việt Nam đang là một trong những nước xuất khẩu gạo hàng đầu trên thế giới và giá gạo của Việt Nam rẻ hơn những quốc gia khác, phù hợp với tình trạng kinh tế của Zambia. Ngược lại, Việt Nam có thể nhập khẩu bông từ Zambia để phục vụ cho ngành dệt may trong nước. Thuốc lá cũng là một mặt hàng mà Zambia có thể xuất khẩu sang Việt Nam.

Thực tế cho thấy, nông nghiệp Zambia có nhiều tiềm năng hợp tác với Việt Nam nhưng cả hai nước vẫn chưa khai thác hết tiềm năng đó do còn gặp nhiều khó khăn, thách thức như thủ tục hành chính và phối hợp giữa các cơ quan của Zambia chưa được tốt, tình hình chính trị ở Zambia không ổn định gây nhiều bị động cho Việt Nam. Nhiều thỏa thuận hợp tác được ký kết nhưng chưa triển khai được nhiều do khó khăn về tài chính. Tuy nhiên, có một số điều kiện cơ bản cho mối quan hệ hợp tác phát triển tốt là cả Đảng, Nhà nước Việt Nam và Zambia rất quan tâm, ưu tiên thúc đẩy hợp tác nông nghiệp, đảm bảo an ninh lương thực, góp phần xóa đói giảm nghèo. Chính phủ hai nước cũng đã có những cuộc hội thảo nhằm đưa ra định hướng phát triển, hợp tác cùng có lợi trong lĩnh vực nông nghiệp trong tương lai.

Anh Mai