Tăng cường năng lực cạnh tranh cho nông sản Việt

Mới đây, tổ chức Hỗ trợ Cạnh tranh toàn cầu (GCF) phối hợp với Dự án Truy xuất Nguồn gốc Điện tử tổ chức hội thảo: “Tăng cường năng lực cạnh tranh cho nông sản và thủy sản Việt Nam: Minh bạch thông tin - Con đường phát triển bền vững”. Sự kiện nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp xuất khẩu và các cơ quan chức năng hiểu rõ hơn về truy xuất nguồn gốc điện tử.

Thực tế cho thấy, truy xuất nguồn gốc hiện là yêu cầu bắt buộc đối với các DN xuất khẩu. Yêu cầu này không chỉ xuất phát từ phía chính phủ, từ các tổ chức tiêu chuẩn độc lập (ISO, BAP, ASC, MSC…) mà cả từ phía người tiêu dùng nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Hiện, các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam đã thực hiện Truy xuất nguồn gốc bằng ghi chép trên giấy theo yêu cầu một bước trước, một bước sau, có nghĩa là DN tự đặt mã số truy xuất cho mỗi lô hàng, in mã số đó vào góc bao bì. Khi người mua/ nhà nhập khẩu muốn có báo cáo xuất xứ thì gửi file copy mã số của thùng hàng về cho nhà xuất khẩu. DN xuất khẩu quay lại tìm các thông tin trong các giấy tờ cũ và lập báo cáo truy xuất nguồn gốc gửi sang cho nhà nhập khẩu. Cách làm này không minh bạch và nhiều rủi ro.

Thứ Trưởng Bộ NN và PTNT Ts. Hà Công Tuấn khẳng định, trong những năm qua, tuy luôn đứng ở top đầu xuất khẩu các mặt hàng nông sản trên thế giới như gạo, café, thủy sản, hạt điều, hạt tiêu, nhưng nông sản Việt nam vẫn xuất khẩu chủ yếu ở dạng thô, giá thấp hơn giá nông sản cùng loại xuất xứ từ các nước khác. Cũng theo Thứ trưởng, mặc dù Việt Nam có không ít nhà sản xuất uy tín, có chuỗi sản xuất và sản phẩm được chứng nhận bởi các tổ chức chứng nhận khắt khe nhất như BAP, GAP, ASC, CS nhưng những thông tin hầu như không được truyền tải đúng lúc và đúng kênh đến người tiêu dùng. Trong thời đại thông tin nhưng hầu hết doanh nghiệp chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của việc cung cấp thông tin rõ ràng, minh bạch. Không những thế khá nhiều DN ngại ngần trong cung cấp thông tin, cho rằng việc minh bạch làm cho DN bị yếu thế hoặc bị mất khả năng cạnh tranh. Tình trạng gian lận thương mại, làm tổn hại lợi ích người tiêu dùng còn diễn ra khá phổ biến.

Về phía cơ quan quản lý, Ts. Hà Công Tuấn nhận định, mặc dù đã có ban hành những quy định về khuyến khích cung cấp thông tin, thực hiện Truy xuất nguồn gốc để hội nhập với thế giới nhưng không ít cơ quan nhà nước vẫn chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của việc chủ động đưa thông tin đến các thị trường tiêu thụ quốc tế bằng những công cụ và phương tiện hiện đại, đồng thời góp phần giảm thiểu thủ tục cho các doanh nghiệp.

Tiến sĩ Đặng Kim Sơn, Viện trưởng Viện chiến lược chính sách (Bộ NN&PTNN), cho rằng sức cạnh tranh của các mặt hàng Việt Nam còn yếu do sự thiếu minh bạch về thông tin giữa nông dân với doanh nghiệp, doanh nghiệp với thị trường và ngược lại. Xu hướng tiêu dùng của thế giới đang thay đổi theo hướng minh bạch hóa thông tin về sản phẩm, đòi hỏi chúng ta phải thích ứng với thay đổi đó. Việc minh bạch về thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm sẽ giúp doanh nghiệp tạo dựng niềm tin thị trường, tạo ra cơ hội tiêu thụ sản phẩm với giá cạnh tranh, nâng cao thương hiệu của nông sản Việt Nam.

Theo ông Armanath Reddy, Cố vấn trưởng của Tổ chức hỗ trợ cạnh tranh toàn cầu tại Việt Nam nhấn mạnh truy xuất nguồn gốc điện tử là một trong những cách hiệu quả để đưa hàng nông sản Việt Nam tiếp cận các thị trường khó tính như Mỹ, EU và Nhật Bản. Doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cao nhận thức của mình về Truy xuất nguồn gốc điện tử, tác động của nó đối với sự nâng cao năng lực cạnh tranh của Doanh nghiệp trên thị trường quốc tế để triển khai và áp dụng nhằm mang lại hiệu quả tốt nhất.

Ông Lý Hoàng Hải, Phó Giám đốc dự án truy xuất nguồn gốc Traceverified cho biết, với truy xuất nguồn gốc điện tử, thông tin được yêu cầu trình báo mọi lúc mọi nơi: trong hệ thống phân phối, tại cửa khẩu; nhanh chóng, dễ phân loại, đầy đủ thông tin; Thông tin có thể thu nhận được qua đầu đọc kiểm tra mã số mã vạch trên sản phẩm, máy tính bảng và điện thoại di động. Ngoài ra, truy xuất nguồn gốc điện tử cũng giúp giảm bớt gánh nặng tuân thủ luật pháp đối với các nhà nhập khẩu trong việc trình báo các nguồn thông tin.

Về những tiện ích của truy xuất nguồn gốc điện tử, ông Hải nhấn mạnh thêm, với hệ thống truy xuất điện tử, không chỉ các nhà phân phối mà bất kỳ người tiêu dùng nào cũng có thể dễ dàng tìm kiếm đầy đủ thông tin về sản phẩm chọn mua tại bất cứ đâu chỉ với một chiếc điện thoại thông minh.

Tuy có những lợi ích như trên nhưng hiện nay chỉ một số DN nếu không được công nhận thực hiện tiêu chuẩn BAP thì không xuất khẩu vào Mỹ được phải thực hiện Truy xuất nguồn gốc điện tử. Hầu hết các DN còn lại không muốn hoặc không thích minh bạch thông tin, thực hiện truy xuất chủ yếu là để đối phó với các qui định của nhà nước, nên không muốn tham gia Truy xuất nguồn gốc điện tử mặc dù hệ thống được thiết kế riêng cho mỗi doanh nghiệp và miễn phí thiết kế cũng như hướng dẫn thực hiện.

Cũng tại hội thảo, các đại biểu và chuyên gia cho rằng, để áp dụng tốt và phổ biến hình thức này cần vận động, thuyết phục nhằm thay đổi nhận thức của Doanh nghiệp và Các cơ quan quản lý mà trước hết cần có sự hỗ trợ từ phía cơ quan nhà nước ban hành các qui định khuyến nghị áp dụng truy xuất nguồn gốc điện tử, đơn giản thủ tục đối với doanh nghiệp khi (thông quan, cấp CO, ưu tiên trong kiểm tra an toàn thực phẩm) nếu áp dụng truy xuất nguồn gốc điện tử. Hội thảo lần này cũng sẽ khuyến nghị các cơ quan quản lý nhà nước như Bộ Thương mại, Hải quan, Cục An toàn Vệ sinh thực phẩm (Bộ Nông nghiệp) ban hành các qui định khuyến khích áp dụng Truy xuất nguồn gốc điện tử. Đồng thời xây dựng quan hệ hợp tác với các tổ chức tiêu chuẩn độc lập quốc tế.

Thu Hà