Tư duy địa giới hành chính hạn chế nguồn lực miền Trung

Miền Trung đang được đánh giá là có tiềm năng lớn lao trong công cuộc phát triển kinh tế của cả nước. Tuy nhiên, tư duy địa giới hành chính đang làm cho các nguồn lực bị phân tán, hơn thế là sự do dự của các nhà đầu tư khi các tỉnh đều đua nhau ưu đãi đầu tư mà chưa tạo được sự đồng bộ về hạ tầng và môi trường đầu tư.

Miền trung- Động lực của cả nước?

Không hiểu từ bao giờ, ai đó đã ví miền Trung như một chiếc đòn gánh, hai đầu là hai thúng thóc, sự ví von ấy chưa hẳn đã chính xác nhưng nó cũng phản ánh cách nghĩ của một thời. Bao nhiêu mầu mỡ, thiên nhiên ưu ái dành hết cho hai đầu, miền Bắc với đồng bằng châu thổ sông Hồng và miền Nam với đồng bằng sông Cửu Long. Miền Trung còn lại sự khô cằn.

Nhưng rồi, sau một thời kỳ phát triển mạnh mẽ, những tác động xấu từ môi trường và việc biến đổi khí hậu đang diễn ra người ta mới nhận ra sự khai thác tiềm năng của hai đầu đất nước là có giới hạn. Ảnh hưởng biến đổi khí hậu càng thêm hiện hữu.

Theo các nhà khoa học, với kịch bản nước biển dâng một mét vào cuối thế kỷ 21, hai vựa lúa lớn nhất Việt Nam là Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long sẽ bị ảnh hưởng nặng nề. Nguy cơ của việc thiếu lương thực đang trở nên vô cùng cấp bách. Theo các chuyên gia về biến đổi khí hậu, nước biển dâng một mét sẽ khiến Đồng bằng sông Hồng mất 5.000 km2, tức 1/3 tổng diện tích. Thậm chí, với Đồng bằng sông Cửu Long, tình trạng mất đất còn nghiêm trọng hơn với 15.000-20.000 km2 sẽ bị nhấn chìm (khoảng 1/2 diện tích). Sứ mạng phát triển dồn lên vai Miền Trung - khu vực ít bị tác động bởi biến đổi khí hậu, lại có lợi thế phát triển cảng biển, khu công nghiệp. Miền Trung được coi là động lực quan trọng trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa đất nước.

Nhưng sự giới hạn bởi địa giới hành chính khiến cho các nguồn lực đầu tư vào các khu kinh tế bị phân tán.

Tư duy địa giới hành chính

Khởi đầu cho Bắc miền Trung là vùng kinh tế Nam Thanh - Bắc Nghệ được Chính phủ phê duyệt từ năm 2004, gồm 4 huyện của Thanh Hoá (Tĩnh Gia, Nông Cống, Như Thanh, Như Xuân) và 3 huyện thị của Nghệ An (Quỳnh Lưu, Nghĩa Đàn và thị xã Thái Hoà) tổng diện tích 3.413 km².

Định hướng phát triển không gian vùng được xác định trên cơ sở các trục giao thông quốc gia lớn và các trục giao thông liên vùng đảm bảo kết nối và lưu thông với các vùng kinh tế lân cận của quốc gia và quốc tế. Hệ thống đô thị được phân thành vùng kinh tế đồng bằng ven biển và vùng kinh tế trung du miền núi. Vùng kinh tế đồng bằng ven biển lấy khu kinh tế Nghi Sơn và khu đô thị công nghiệp Hoàng Mai làm trung tâm với các ngành kinh tế chính là cảng nước sâu, công nghiệp lọc hoá dầu, cơ khí chế tạo, VLXD, gang thép, nhiệt điện, chế biến thuỷ hải sản, ngư nghiệp, nông nghiệp áp dụng công nghệ sinh học. Định hướng phát triển đô thị gắn liền với đô thị hoá nông thôn và xây dựng nông thôn mới, đảm bảo sự phát triển cân bằng giữa các vùng.

Theo kỳ vọng của đề án, đến năm 2025 sẽ hình thành 22 đô thị với tổng dân số khoảng 851 ngàn người chiếm 53,4% dân số toàn vùng. Hệ thống đô thị động lực của vùng gồm 2 thành phố và 2 thị xã. Trong TP Nghi Sơn là đó đô thị loại 2 là (diện tích 15.000 ha, dân số 400 ngàn người); TP Thái Hoà là đô thị loại 3 (diện tích 2.000 ha, dân số 100 ngàn người); thị xã Hoàng Mai (diện tích 3.000 ha, dân số 100 ngàn người); thị xã Bãi Trành là đô thị loại IV (diện tích 1.000 ha, dân số 50 ngàn người). Ngoài ra hệ thống đô thị vệ tinh dự kiến tại các huyện trong vùng gồm 2 đô thị loại 4 và 16 đô thị loại 5.

Kỳ vọng là vậy, nhưng trong sáu năm qua, những gì đang diễn ra ở khu kinh tế này còn chậm chạp. Thanh Hóa đang bận tập trung cho khu vực thành phố, nơi được coi là “Bộ mặt” của tỉnh và Nghệ An cũng vậy.

Với khu kinh tế Đông Nam (Nghệ An) rộng 188,3 km², gồm thành phố Vinh, một phần huyện Nghi Lộc, một phần huyện Diễn Châu và một phần thị xã Cửa Lò. Theo quy hoạch, đây là một khu kinh tế tổng hợp, đa ngành, đa chức năng và được kỳ vọng trở thành một trung tâm giao thương quốc tế, trung tâm công nghiệp, du lịch, thương mại, cảng biển lớn của vùng Bắc Trung Bộ Việt Nam; một trung tâm đô thị lớn của Nghệ An.

Nhưng khi làm việc với một số đồng chí cán bộ có trách nhiệm ở Nghệ An, tôi hỏi: Tại sao lại trong quy hoạch không tính đến vùng ảnh hưởng của vùng tiếp giáp là Hà Tĩnh thì được trả lời: Khu vực Hà Tĩnh không thuộc tầm kiểm soát của Nghệ An. Khi gặp một đồng chí có trách nhiệm của Hà Tĩnh, tôi cũng đặt câu hỏi tương tự: Huyện Nghi Xuân (tiếp giáp với Nam Nghệ An) có tính đến việc phát triển đô thị kết hợp với Nghệ An? Thì nhận được trả lời: Nếu ưu tiên phát triển đô thị ở Nghi Xuân, tương lai khu vực này sẽ bị sát nhập vào thành phố Vinh!

Có lẽ vì cách nghĩ như vậy, dẫu bên cạnh một thành phố Vinh nhộn nhịp, sầm uất thì chỉ cần qua cầu Bến Thủy, bên kia Sông Lam thôi thì huyện Nghi Xuân vẫn được coi là “Vùng sâu vùng xa” của Hà Tĩnh.

… Và sự pha loãng nguồn lực

Cũng do địa giới hành chính nên ở Quảng Ngãi đã quy hoạch khu kinh tế Dung Quất là Khu Kinh tế Tổng hợp, phát triển đa ngành – đa lĩnh vực. Dung Quất cũng đang hướng thẳng tới mục đích xây dựng một thành phố Công nghiệp nặng (gồm công nghiệp lọc-hoá dầu, công nghiệp luyện cán thép, đóng tàu, sản xuất xi măng, chế tạo cơ khí, thiết bị nặng, sản xuất lắp ráp ô tô...) Phát triển dịch vụ công nghiệp; dịch vụ tài chính, ngân hàng; bảo hiểm; giáo dục đào tạo; nhà ở, vui chơi-giải trí, du lịch...(gắn liền với thành phố Vạn Tường hiện đại với tính chất là đô thị công nghiệp-dịch vụ). Tổng diện tích quy hoạch sử dụng đất đến năm 2010 lên tới: 10.300,0 ha.

Cách Dung Quất khoảng 20 km về phía Bắc là Khu kinh tế mở Chu Lai thuộc tỉnh Quảng Nam cũng hoành tráng không kém. Khu kinh tế mở này gồm tiểu khu thuế quan và phi thuế quan. Tiểu khu phi thuế quan gắn với cảng Kỳ Hà; Khu thuế quan có các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu giải trí đặc biệt, khu dịch vụ, khu dân cư và hành chính rộng hàng ngàn hecta.

Nhưng cách đây vài năm, tôi gặp một đoàn cán bộ của tỉnh Quảng Ngãi khăn gói ra Hà Nội tổ chức hội thảo, xúc tiến đầu tư. Ít lâu sau đó, lại gặp một đoàn tương tự của tỉnh Quảng Nam cũng ra Hà Nội xúc tiến đầu tư. Tôi hỏi, tại sao, hai tỉnh không phối hợp nhau cùng làm việc này? Thì nhận được câu trả lời: Việc của ai người nấy làm. Cũng chính vì thế mà không ít nhà đầu tư bị chèo kéo từ Dung Quất sang Chu Lai và ngược lại.

Phải chăng cách nghĩ như vậy đang pha loãng sự hấp dẫn của miền Trung. Và ai là người tạo nên sự kết nối để phá vỡ tư duy địa giới hành chính?