Điều gì hạn chế du lịch Việt Nam cất cánh?

Trong cuộc Hội thảo Quốc gia về Phát triển Du lịch do Báo Nhân Dân vừa tổ chức tại Hà Nội, các tham luận đề cập nhiều khía cạnh, đi đôi với những thành tựu với mức tăng trưởng cao, thì ngành du lịch Việt Nam vẫn chưa thoát khỏi tình trạng phát triển kém bền vững, quy hoạch hạn chế tiềm năng phát triển…

Tại hội thảo, Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân cho rằng, Việt Nam có tên trong danh sách 40 nước có đông khách du lịch nhất là tín hiệu đáng mừng. Điều kiện nền tảng để du lịch Việt Nam phát triển là duy trì thế mạnh về văn hoá, hỗ trợ các địa phương phát triển cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch – ông nói.

Với những tiềm năng lớn, Việt Nam là một trong 5 nước có mức tăng trưởng du lịch cao nhất thế giới, mức tăng trưởng 36% lượng khách, thu nhập từ du lịch gần 4 tỉ USD/năm. Tuy nhiên, Việt Nam mới đứng thứ 5 trong khối ASEAN xét về lượng khách quốc tế và thu nhập du lịch.

Nhưng ngành du lịch vẫn được đánh giá là phát triển chưa tương xứng tiềm năng. Điều gì hạn chế du lịch Việt Nam trở thành mũi nhọn của nền kinh tế đất nước? Tính đến năm 2008, thu nhập từ du lịch đã lên đến gần 4 tỉ USD/năm, tuy nhiên, kết quả này rất nhỏ so với tiềm năng. Ông Bùi Xuân Nhật, nguyên Phó tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch (TCDL) nhận xét: trước tiên là vấn đề nhận thức trong việc quy hoạch, phát triển hạ tầng du lịch, bảo tồn và phát huy các giá trị về văn hóa, lịch sử, cảnh quan. Một số ví dụ cụ thể, như khu vực Tràng Tiền, Nhà hát Lớn, Bác Cổ nên biến thành một khu vườn hoa, nhưng lại cho xây khách sạn Hilton, khu du lịch Tam Đảo trên Vĩnh Phúc ai cũng thấy đã cũ nát. Hạ Long ở Quảng Ninh mất bãi biển vì khách sạn Hoàng Gia. Vân Phong ở Khánh Hòa nay sắp trở thành một vịnh chết vì người ta đã xây một nhà máy đóng tàu…

Ngược lại, du lịch cũng gây tác động xấu tới môi trường, làm du lịch phát triển kém bền vững. Như đối với Đà Nẵng, một trong những thị lớn của cả nước với vai trò là trung tâm kinh tế - xã hội của miền Trung, có kết cấu hạ tầng hiện đại, dự kiến, đến năm 2020, thành phố được đầu tư thêm 32 khu du lịch với tổng diện tích trên 2.500 ha. Với mật độ phát triển du lịch khá cao như vậy và với việc thiếu quan tâm đúng mức tới vấn đề bảo vệ môi trường ở các khu du lịch như hiện nay, nhiều đại biểu cảnh báo sẽ xảy ra những nguy cơ gây ô nhiễm môi trường rất cao như ô nhiễm rác thải sinh hoạt của du khách, ô nhiễm nước thải sinh hoạt…

Với mục tiêu trở thành một trong đô thị du lịch ven biển chất lượng cao, tập trung phát triển dịch vụ - du lịch và phấn đấu đến năm 2020 đạt danh hiệu “Thành phố Môi trường”, các chuyên gia cho rằng, ngay từ bây giờ, Đà Nẵng phải nói không với ô nhiễm, khuyến khích ngành công nghiệp không khói và không nước thải; hạn chế đến mức tối đa các doanh nghiệp đầu tư ngoài khu công nghiệp, đặc biệt là gần khu dân cư và khu du lịch. Khuyến khích các chủ đầu tư khu công nghiệp mời gọi các dự án sạch, ít gây ô nhiễm môi trường.

Ngoài vấn đề quy hoạch phát triển, vấn đề đối xử thô bạo vơi di tích và các giá trị văn hóa khác cũng được đề cập. Trong khi khai thác các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể có từ hàng nghìn năm, chúng ta lại đang làm tổn hại tới các giá trị này. Nguyên Phó thủ tướng Vũ Khoan, nguyên Trưởng ban chỉ đạo nhà nước về du lịch, bức xúc: “Chúng ta đang để mất đi những giá trị du lịch mà phải hàng triệu năm mới có được. Các bãi biển bị xuống cấp, các ngôi chùa vàng lòe vôi vữa, một số di tích lịch sử là những bãi bê tông mênh mông”. Còn nhà sử học Dương Trung Quốc đề cập trong tham luận: Những cọc gỗ Bạch Đằng gắn liền với các chiến công lừng lẫy của cha ông ta, nhưng khu vực đó đã không được bảo tồn cảnh quan, đặc biệt là những rặng núi án ngữ cửa biển Quảng Ninh - Hải Phòng nay sắp bị các nhà máy xi măng ngốn sạch.

Một số vấn đề tồn tại rất lâu nhưng chưa được giải quyết dứt điểm đang hạn chế sự phát triển của ngành công nghiệp không khói. Một số văn bản pháp luật chồng chéo, quy định không rõ ràng, không rõ trách nhiệm, gây khó khăn cho doanh nghiệp. Cụ thể, việc quy định về hạn chế tốc độ xe trên các tuyến quốc lộ gây kéo dài thời gian đi lại, ức chế hành khách. Việc hạn chế xe chở khách du lịch đi vào các tuyến phố chính của Hà Nội đã gây khó khăn cho doanh nghiệp lữ hành, gây ấn tượng không tốt cho khách du lịch.

Mặc dù hầu như địa phương nào cũng có tiềm năng lợi thế riêng biệt để phát triển du lịch, nhưng theo GS-TS Nguyễn Quang Thái, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Kinh tế Việt Nam: “Nhận thức của nhiều cấp, nhiều ngành và địa phương về vị trí, vai trò của du lịch trong phát triển kinh tế xã hội của đất nước chưa cao. Nhiều nơi chưa thực sự tạo điều kiện cho du lịch phát triển”. Du lịch Việt Nam hiện vẫn chưa được đầu tư đúng với vị trí của nó trong nền kinh tế. Nhiều địa phương còn chưa coi trọng và tạo điều kiện cho du lịch phát triển. Hạ tầng lưu trú, giao thông, điện, nước… đều hạn chế, công tác quảng bá, tôn tạo các di tích, danh thắng, bảo vệ môi trường có nhiều hạn chế, thậm chí có những việc cấp thiết như nhà vệ sinh cho du khách đã đề cập nhiều năm nhưng hầu như không có tiến bộ đáng kể nào.

Điều này lý giải vì sao xếp hạn cạnh tranh của du lịch của Việt Nam khá thấp. Theo Viện Nghiên cứu phát triển du lịch, năm 2008, Việt Nam xếp thứ 97 trên tổng số 113 nước, trong khi Singapore xếp thứ 7, Malaysia xếp 32, Thái Lan thứ 42.

Các chuyên gia kinh tế khuyến cáo, để du lịch có thể phát triển và trở thành mũi nhọn trong nền kinh tế, cần phải đổi mới cơ chế chính sách, phát triển sản phẩm du lịch, mở rộng thị trường, phát triển đồng bộ hạ tầng, phát triển nhân lực du lịch, bảo vệ môi trường, giữ gìn cảnh quan du lịch, tăng cường nhận thức, đẩy mạnh hợp tác quốc tế.

Lê Minh