Thị trường sữa bị lũng đoạn

Theo nhận định của ông Nguyễn Tiến Thỏa Cục trưởng Cục Quản lý giá, Bộ Tài chính Việt Nam, giá sữa tăng có tác động rất lớn đến đời sống sinh hoạt của một bộ phận đông đảo người dân.

Lý giải về vấn đề này, ông Thỏa cho biết, sở dĩ giá sữa liên tục có những cuộc biến động giá trong thời gian dài vừa qua có nhiều nguyên nhân, trong đó yếu tố chính là do dự mất giá của tiền đồng Việt Nam so với đồng đô la Mỹ.

Liên tục trong những ngày gần đây, giá sữa trên thị trường có những biểu hiện tăng đến chóng mặt. Điển hình là các chủng loại sữa đang được người tiêu dùng quan tâm lựa chọn như: Dumex tăng giá lên tới 10% cho 17 loại sữa bột của hãng; tăng 2,5% cho tất cả các loại sữa bột mang thương hiệu XO; riêng Friesland Campina Việt Nam (trước đây là Cô gái Hà Lan) tăng 6% cho một số sản phẩm sữa nước và sữa đặc…

Tăng giá bất hợp lý

Lý do được viện dẫn là do biến động tỷ giá. Đầu năm 2009, tỷ giá chỉ là 16.8000 đồng/USD, đến thời điểm hiện tại đã xấp xỉ trên dưới 19.000 đồng/USD. Sự trượt giá này dẫn đến giá nhập khẩu nguyên liệu đầu vào của doanh nghiệp kinh doanh và chế biến sữa buộc phải tăng theo, khiến giá thành bán sỉ đến tay người tiêu dùng theo đó mà leo thang. Theo một đại diện, Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam Vinamilk, hiện chiếm lĩnh trên 75% thị trường sữa Việt Nam, nước ta mới chỉ sản xuất được 20% nguyên liệu còn 80% vẫn phải trông chờ vào nguồn nhập khẩu.

Tuy nhiên, theo phân tích của các chuyên gia, lý do các doanh nghiệp ngành sữa đổ lỗi do biến động tỉ giá cũng chưa hẳn thuyết phục, bởi tỉ giá trong thời gian qua chỉ biến động tăng giảm ở mức vài phần trăm, trong khi giá sữa tăng quá cao.

Theo một DN sản xuất sữa trong nước “tiết lộ”: Giá sữa bột nguyên liệu hiện nhập về tới cảng chỉ khoảng 60.000 đồng- 70.000 đồng/kg. Nếu tính đầy đủ cả các chất bổ sung, chi phí bao bì, quản lý, bán hàng... thì giá thành cũng chỉ trên 100.000 đồng/kg. Trong khi đó, giá sữa ngoại trên thị trường hiện từ 340.000 đồng - 380.000 đồng/hộp 900 g; sữa nội cũng từ 147.000 đồng- 150.000 đồng/hộp 900 g... là quá bất hợp lý.

Một nguyên nhân khác là khiến các doanh nghiệp đua nhau tăng giá là đổ lỗi cho giá đường tăng cao. Giá đường kính RE lên đến 20.000 đồng/kg khiến doanh nghiệp thiệt hại nhiều tỉ đồng nên phải tăng giá sữa để bù đắp. Nhưng theo các chuyên gia trong ngành thì sự thực là tỉ lệ đường chỉ chiếm khoảng 4%-6% giá thành. Trong khi đó, chế biến sữa bột chủ yếu sử dụng loại đường ít ngọt là đường dextrose hay còn gọi là đường tinh bột. Loại đường tinh bột này lâu nay có mức giá ổn định khoảng 12.000 đồng/kg... Mặt khác nếu cứ đổ tại giá đường tăng cao thì giá sữa tăng theo thì bất hợp lý vì tỉ lệ đường gia giảm là quá ít trong thành phẩm một loại sữa nhất định.

Thực tế, giá sữa tăng là ở khâu phân phối, từ lúc kê khai giá sữa nhập khẩu về Việt Nam, nhiều DN nhập khẩu sữa thường chọn cách “bắt tay” với nhà sản xuất kê giá sữa từ nhà sản xuất lên cao hơn mức bình thường, chấp nhận chịu thuế nhập khẩu vào Việt Nam cao hơn rồi cộng thêm các chi phí khác và thổi giá cao ngất ngưởng. Hiện cả nước có khoảng trên 200 doanh nghiệp nhập khẩu sữa nhưng thực tế chỉ có khoảng 4 đến 5 nhãn hiệu thâu tóm từ 80 đến 90% tổng sản lượng bán ra trên thị trường. Nên chỉ cần sự kết hợp ngầm của các thương hiệu này là thị trường sữa sẽ bị lũng đoạn mà không cơ quan quản lý nào có thể điều hành được.

Quảng cáo đến 70% giá thành!

Ngoài các lý do phân tích ở trên khiến giá sữa tăng cao, còn có một nguyên nhân quan trọng khác khiến sữa bị đội giá chính là các, chi phí quảng cáo, xây dựng thương hiệu và bán hàng của các hãng sữa ngoại đang chiếm phần lớn và được cộng vào chính giá bán của mỗi hộp sữa. Thông thường, các hãng sữa nước ngoài chi phí cho quảng cáo, bán hàng tới trên 30% chi phí kinh doanh; thậm chí có DN con số này lên tới 60-70%. Nhiều sản phẩm sữa ngoại, nhất là những loại sữa dùng riêng cho trẻ nhỏ còn được đẩy giá cao tới gần 4 lần giá vốn. Đại diện Công ty Vinamilk cho biết: Giá sữa ngoại hiện đang cao gấp 3 lần sữa nội. Cùng sản phẩm sữa ngoại, giá bán ở Việt Nam so với một số nước cao hơn từ 20-30%. Cục Quản lý cạnh tranh (Bộ Công Thương) cũng đã có điều tra chứng minh giá sữa ở Việt Nam cao hơn giá sữa cùng loại ở một số nước trong khu vực từ 60% đến hơn 200%.

Theo ông Hà Hào Hiệp, Phó chánh Thanh tra Bộ Y tế cho biết, theo qui định thì các hãng sữa "không được sử dụng ngôn ngữ, hình ảnh thể hiện sản phẩm có chất lượng tương đương hoặc tốt hơn sữa mẹ". Nhưng, trên thực tế rất nhiều nhãn hiệu sữa vi phạm quy định này như: quảng cáo Protein có nhiều trong sữa bò, ít trong sữa mẹ; thiếu thông tin về chỉ dẫn sử dụng sản phẩm và lợi ích của sữa mẹ theo qui định. Ông Hiệp cho biết, thời gian tới đây Thanh tra bộ cũng sẽ cử nhiều đoàn đi kiểm tra các cơ sở sản xuất, kinh doanh các sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ nhỏ nhằm siết chặt việc quảng cáo sai qui định.

Giải pháp nào?

Trước thực tế, giá sữa trong thời gian qua có dấu hiệu leo thang trở lại, ông Hồ Tất Thắng - Phó Chủ tịch Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam phân tích: “Với tư cách là một hiệp hội thành lập ra để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng, trước việc giá sữa tăng như hiện nay, Hội đã có văn bản gửi Bộ Tài chính đề nghị sửa đổi các bất hợp lý về giá sữa, đã nhiều đề nghị về vấn đề quản lý giá sữa...

Một vấn đề khác là việc kiểm tra giá nguyên liệu đầu vào nhập khẩu của các công ty sữa được coi là việc trên trời. Chỉ có một số ít công ty sữa nước ngoài mở công ty chính thức tại Việt Nam, còn đa số chỉ có văn phòng đại diện, nên việc tìm hiểu thông tin về các vấn đề kinh doanh của các hãng này vô cùng khó khăn. Một “chiêu” khá phổ biến nữa là các hãng sữa ngoại tăng giá trước khi nhập vào Việt Nam nên so với khi xuất xưởng có giá cao ngất ngưởng, thậm chí lên vài trăm phần trăm, nhưng vẫn được tiếng là “bán lẻ sát với giá bán buôn”. Điều này dễ làm người tiêu dùng lầm tưởng mua sữa với giá chính gốc, nhưng thực chất họ đang bị móc túi mà không biết.

Theo Ông Nguyễn Tiến Thỏa, Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) thừa nhận, quản lý giá sữa đang có “lỗ hổng” ở nội dung thu hẹp đối tượng phải đăng ký giá bán. Bởi thế, Bộ Tài chính đã sửa đổi thông tư 104 theo hướng yêu cầu tất cả các doanh nghiệp kinh doanh sữa đều phải kê khai, đăng ký và niêm yết giá bán và Bộ Tài chính sẽ hướng dẫn quy chế tính giá; ngoài ra sẽ đưa sữa thuộc danh mục mặt hàng bình ổn giá của Chính phủ.