Bài toán khó của ngân hàng

Trong khi áp lực tăng vốn huy động lớn, để bảo đảm hệ số an toàn tối thiểu theo thông tư 13, thì hạ lãi suất trong thời điểm này hầu như không thể thực hiện được.

Thông tư 13 có hiệu lực từ ngày 1/10/2010 đưa ra quy định rất chặt chẽ về tỷ lệ cho vay/vốn huy động của các tổ chức tín dụng. Theo đó, ngân hàng thương mại chỉ được dùng 80% vốn huy động để cho vay ra bên ngoài. Tuy nhiên tiền gửi không kì hạn của các tổ chức lại không được tính vào phần để cho vay, trong khi ước tính loại tiền gửi này chiếm từ 15-20% tổng vốn huy động.

Để đáp ứng yêu cầu của thông tư 13, các NHTM buộc phải tăng huy động, bên cạnh việc thuyết phục khách hàng, chủ yếu là giới DN chuyển các khoản tiền gửi không kỳ hạn sang các kỳ hạn ngắn kèm thêm điều kiện được rút bất kỳ lúc nào. Chính áp lực tăng huy động khiến lãi suất đã âm thầm được đẩy lên trái với định hướng “kéo xuống” của Chính phủ và NHNN.

“Căng” lãi suất huy động

Ngay từ cuối tháng 6, khi các NH ngồi lại để đồng thuận kéo lãi suất xuống theo chỉ đạo, thì việc huy động vốn vẫn nóng. Lãi suất sau đó có hạ nhiệt nhưng không được lâu, một số NH âm thầm thực hiện các chương trình khuyến mại đối với các khoản tiền gửi. Vài tuần gần đây, các NH bắt đầu một cuộc đua huy động với các chương trình khuyến mãi hấp dẫn, trong đó các NH lớn cũng công khai luôn việc tặng quà, phiếu cào trúng ngay, rút thăm trúng thưởng. Các NH nhỏ còn tặng thêm lãi suất (LS) bên cạnh tặng tiền, hiện vật dưới hình thức phiếu cào trúng 100%, bốc thăm trúng thưởng...

Một ngân hàng tăng lãi suất thì nhiều NH buộc phải tăng theo để giữ khách hàng và thị phần. Hiện các NH đang đẩy mạnh huy động để đảm bảo thanh khoản cuối năm cũng như đáp ứng chu kỳ thanh toán về cuối năm của các doanh nghiệp. Thực tế, lãi suất huy động hiện nay còn cao hơn mức lãi suất ở thời điểm thoả thuận hạ lãi suất. Thực tế hiện nay người gửi tiền được trả LS cao hơn nhiều so với LS đồng thuận là 11,2%/năm. Để có vốn NH phải trả thêm LS cho người gửi tiền bằng nhiều cách đẩy LS huy động thực trả lên 12-13%/năm.

Bên cạnh việc tăng lãi suất huy động qua các chương trình khuyến mãi, các NH còn tìm cách “hợp lý hóa” các khoản gửi không kỳ hạn thành có kỳ hạn nhằm đáp ứng chỉ tiêu an toàn vốn. Từ 1-9, ngân hàng Phương Đông (OCB) còn tăng lãi suất VND không kỳ hạn theo chương trình tiết kiệm “đa năng - vạn lợi” lên gần gấp đôi so với mặt bằng chung hiện nay: 5,8%/năm. Hình thức là tiền gửi không kỳ hạn nhưng người gửi tiền được cung cấp một tài khoản dùng chung. Nếu số dưạ trên tài khoản tiền gửi không kỳ hạn vượt 20 triệu đồng, ngân hàng sẽ tự động chuyển phần tiền vượt đó sang tài khoản tiền gửi có kỳ hạn. Ngoài ra, tùy theo đăng ký của người gửi tiền, hàng tháng NH cũng tự động trích tiền từ tài khoản tiền gửi không kỳ hạn để chuyển sang tài khoản tiền gửi có kỳ hạn. Nhờ đó ngân hàng tăng thêm nguồn tiền gửi có kỳ hạn.

Các NH cũng thương thảo chuyển các khoản tiền gửi không kỳ hạn của DN thành các kỳ hạn ngắn. Một số NH còn tăng LS huy động USD, vàng để tăng vốn huy động có kỳ hạn.

Cuộc đua khuyến mãi thu hút vốn huy động khiến mục tiêu cắt giảm lãi suất đang trở nên khó khăn hơn. Trước đó, Cuộc gặp giữa thống đốc ngân hàng Nhà nước, đại diện hiệp hội Ngân hàng (VNBA) và tổng giám đốc một số NHTM tại Tp. Hồ Chí Minh và Hà Nội, ngày 25.6.2010 đã thống nhất định hướng và lộ trình giảm lãi suất huy động và cho vay VND: bước 1, từ tháng 7, lãi suất huy động rút xuống khoảng 11%/năm, và bước 2, phấn đấu vào cuối tháng 9.2010 xuống mức khoảng 10,2 – 10,5%/năm.

Chật vật nâng hệ số an toàn

Lộ trình cắt giảm lãi suất đang bị phá vỡ, nhưng đứng vào vị trí của các NHTM để nhìn nhận, thì họ khó có lựa chọn nào khác, khi mà NH đang vận động theo hướng thị trường và hội nhập quốc tế. Trước đây, huy động 100 đồng, trừ đi dự trữ bắt buộc và dự phòng NH có thể cho vay 90-95 đồng. Tuy nhiên sắp tới, theo thông tư 13, NH chỉ còn cho vay được khoảng 60 đồng, sau khi tính đủ các chi phí hoạt động, trích dự trữ bắt buộc, dự phòng rủi ro, thuế... NH đang lo đối phó với thông tư 13, bởi tỉ lệ cho vay trên tổng huy động tại hầu hết NH đang vượt xa mức cho phép của NH Nhà nước. Để kéo tỉ lệ này về đúng mức cho phép NH chỉ còn cách hạn chế cho vay đồng thời đẩy nhanh huy động. Huy động khó có khả năng tăng nhanh dù lãi suất thực tế đã ở mức cao. Chính vì vậy, việc tiếp cận tín dụng của DN trong thời điểm này càng khó khăn.

Các NHTM kêu thông tư 13 với những chuẩn mực cao khó thực hiện, nhưng quan điểm của Thống đốc NHNN, quá trình hội nhập của Việt Nam đi từ thấp đến cao, những quy định trong Thông tư 13 cũng không nằm ngoài mục đích là đưa hoạt động ngành ngân hàng vươn tới những chuẩn mực cao hơn. Thông tư này cũng chỉ mới dừng ở tầm thấp, có tính tập dượt chứ đâu phải ở tầm cao. Từ 1/1/2011 khi thực hiện luật mới, chuẩn mực còn cao hơn. Theo Thống đốc, các NHTM không tranh thủ điều kiện của Thông tư 13 để nâng chuẩn quản trị an toàn của mình lên thì cũng phải xem lại mình.

Tuy nhiên mới đây, Thống đốc Nguyễn Văn Giàu khẳng định, NHNN sẽ dựa vào báo cáo tổng kết thực tiễn sau ba tháng chuẩn bị thực hiện thông tư 13 để đưa ra quyết định có sửa đổi hay không. “Nếu các NH thực hiện nghiêm túc việc tổng kết thì cuối tuần này sẽ có báo cáo tổng hợp. Dựa trên những đề xuất, khó khăn thực tiễn của các NH, NHNN sẽ sửa đổi để có lợi nhất cho hơn 83 triệu dân Việt Nam” - Thống đốc nói.

Trong khi các NHTM trong nước gặp khó với việc nâng chỉ tiêu an toàn vốn, thì hệ số hệ số an toàn vốn (CAR) theo dự thảo mới của Ủy ban Basel có thể sẽ được nâng lên 16% thay vì mức 8% như hiện nay. Chuẩn ngân hàng mới có tên là Basel 3, có thể sẽ gây chấn động cho nhiều NH, mặc dù việc nâng hệ số đủ vốn đã được dự báo từ trước, dự kiến chuẩn mới sẽ áp dụng toàn cầu từ năm 2013.

So sánh với quốc tế, hệ số CAR ở cá NH VN còn quá thấp. Thống đốc Nguyễn Văn Giàu đánh giá, các quy định của thông tư 13 so với nguyên tắc Basel I và II thì còn lâu lắm mới bằng. Trong khi thế giới đã đi đến Basel III.