Tăng thuế tác động tiêu cực tới nền kinh tế

11:27:33 AM | 22/5/2018


Trước bối cảnh thâm hụt ngân sách và nợ công tăng cao như hiện nay, đặc biệt là tài khóa ngày càng trở nên thiếu bền vững trong bối cảnh hội nhập kinh tế mới, trong chưa đầy một năm qua, Bộ Tài chính đã ba lần đề xuất sửa đổi, bổ sung các Luật thuế theo hướng tăng mức thuế của nhiều sắc thuế như thuế bảo vệ môi trường với xăng, dầu; thuế GTGT (VAT); và áp thuế tiêu thụ đặc biệt với nhiều loại hàng hóa. Những đề xuất này đang vấp phải nhiều ý kiến trái chiều và cần được làm rõ lý do cũng như những tác động đến tổng thể nền kinh tế.

Trong 5 năm qua, sắc thuế sửa đổi nhiều nhất là thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế thu nhập doanh nghiệp. Từ năm 2017 đến nay, Bộ Tài chính lấy ý kiến về dự thảo Luật sửa 6 luật thuế (gồm thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế thu nhập cá nhân...); Luật thuế bảo vệ môi trường (Chính phủ đã xin lùi thời hạn trình vào năm 2019) và lấy ý kiến xây dựng hồ sơ dự án Luật thuế tài sản.



GS.TS Trần Thọ Đạt, Hiệu trưởng trường Đại học kinh tế quốc dân đánh giá, hiện nay, nền kinh tế đang ổn định, kinh tế vĩ mô khá tốt, nếu tăng trưởng duy trì vượt mức 7% thì có thể khẳng định Việt Nam sẽ bước vào quỹ đạo tăng trưởng mới. Nhưng một trong những biến số vĩ mô lớn là nợ công và thâm hụt ngân sách. Tuy nhiên, chính sách phải nhìn dưới góc độ đa chiều, nhất là nền kinh tế ngày càng tiến tới nền kinh tế thị trường hiện đại và dư địa chính sách ngày càng hạn hẹp. Để có chính sách tối ưu thì đề xuất chính sách cần được nhìn ở đa chiều, được tham vấn rộng rãi và có cơ sở khoa học để đề xuất chính sách tốt ngay từ đầu và cần được truyền thông tốt để tạo được sự đồng thuận.

Theo ông Nguyễn Văn Phụng, Vụ trưởng Quản lý thuế Doanh nghiệp lớn, Tổng Cục Thuế, luật thuế sửa đổi nhằm mục tiêu xây dựng hệ thống cơ sở thuế đồng bộ, thống nhất, công bằng, hiệu quả, phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN; mức động viên hợp lý nhằm tạo điều kiện thúc đẩy sản xuất trong nước và là một trong những công cụ quản lý kinh tế vĩ mô có hiệu quả, hiệu lực của Đảng và Nhà nước.

Hiện nay, trong 6 điều luật dự thảo sửa đổi của Bộ Tài chính, thuế VAT được đề xuất với nhiều mặt hàng hiện không chịu thuế VAT, nay phải chịu mức thuế suất 5%; nhiều mặt hàng đang chịu thuế 5% lên 6%, hay từ 10% lên 12%.

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, Nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu giá cả, Bộ tài chính, xét về tỷ trọng, đóng góp của VAT trong tổng thu ngân sách của Việt Nam với thuế suất VAT phổ thông hiện nay là 10%, VAT đã chiếm tới 27,5% tổng thu ngân sách. Trong khi đó, với mức thuế suất trung bình EU cao hơn hẳn Việt Nam song VAT cũng chỉ chiếm trung bình 21,4% tổng thu ngân sách của các nước này. Như vậy, nguồn gốc của nợ công và thâm hụt ngân sách triền miên ở Việt Nam không phải do việc huy động nguồn thu thuế thấp trong ngân sách, mà chính là do tham nhũng, thất thoát, lãng phí, kỷ luật tài chính không nghiêm, đầu tư sai, hoặc đầu tư vì lợi ích nhóm chứ không phải vì cộng đồng hay sự phát triển đất nước. Nếu không giải quyết cái gốc của vấn đề thì dù có tăng lên 12% hay gấp đôi đi nữa, thu ngân sách dù có phình to ra cũng khó mà đảm bảo được cân đối ngân sách nhà nước. Dưới góc độ công bằng, tăng thuế VAT sẽ làm tổn thương và tạo áp lực nhiều hơn đối với người có thu nhập thấp.

TS Bùi Trinh, Viện nghiên cứu và Phát triển Việt Nam (VISERI) cho rằng tác động của việc tăng thuế VAT và thuế tiêu thụ đặc biệt tới nền kinh tế mang tính chất tiêu cực, không khuyến khích được sản xuất, dù thu ngân sách Nhà nước có thể tăng được chút ít trong tức thời nhưng nguồn lực của nền kinh tế bị thu hẹp trong trung và dài hạn. Hơn nữa việc tăng thuế gián thu có thể không ảnh hưởng nhiều đến 20% hộ giàu, nhưng chắc chắn sẽ có tác động tới 20% hộ nghèo nhất. Vì vậy, thay vì tăng thuế, việc quan trọng cần phải làm là tập trung chống thất thu thuế, lãng phí.

Về thuế tài sản, PGS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Hiệu trưởng ĐH KTQD cho rằng, thuế về tài sản là sắc thuế phổ biến áp dụng ở 174/193 quốc gia trên thế giới, với một số tên gọi khác nhau, phần lớn đánh vào bất động sản. Cơ sở để đề xuất thuế bất động sản không phải từ việc hướng đến tăng thu mà mục tiêu chính là hướng đến phân phối, sử dụng tài sản hữu hạn này sao cho hợp lý, đảm bảo quyền lợi của người dân.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng Ban Pháp chế- VCCI, bản thân ông cũng "hoa mắt" với các đề xuất tăng thuế của Bộ Tài chính gần đây. Chỉ riêng dự thảo một luật thuế sửa 6 luật, nếu bóc tách ra đã liên quan tới 30 loại thuế khác nhau. Tính tăng thu rất đậm nét trong các đề xuất sửa đổi chính sách thuế. “Cần đặt vấn đề tăng thuế trong bối cảnh doanh nghiệp đang phải tăng chi phí rất lớn như tăng lương tối thiểu, tăng giá xăng dầu. Nếu tăng thuế nữa sẽ ảnh hưởng ngay đến hiệu quả kinh doanh. Hơn nữa, đã có cảnh báo về tốc độ tăng chi phí đang tăng nhanh hơn tốc độ tăng doanh thu và như vậy rất đáng báo động với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa”, ông Tuấn nói.

“Cần hết sức thận trọng với việc tăng thuế và nên thực hiện Nghị quyết số 07-NQ/TW về tái cơ cấu ngân sách và giảm chi, tiết kiệm, không phải chỉ tăng thuế. Để tái cơ cấu nguồn thu, nếu chỉ dùng biện pháp tăng thu bằng cách tăng thuế thì rất khó lòng được công chúng chấp nhận. Do vậy, cần phải đưa ra các giải pháp kiểm soát chi, tiết kiệm chi, chống nợ đọng thuế, chống thất thu thuế... Cùng với nó là những giải pháp về chi tiêu ngân sách, chống tham nhũng, lãng phí thất thoát, đầu tư công có hiệu quả....”, ông Long nói.

Quỳnh Anh