Giải quyết bài toán nguồn nhân lực logistics

Tuy hội đủ các tiền đề, lợi thế về phát triển ngành dịch vụ logistics nhưng quá trình phát triển logistics ở Việt Nam đang vấp phải nhiều thách thức, trong đó phải kể đến khó khăn về nguồn nhân lực - tiền đề quan trọng để xây dựng ngành kinh tế logistics Việt Nam phát triển hiện đại tương xứng với tiềm năng lợi thế mạnh sẵn có.

Thiếu hụt trầm trọng

Ngành dịch vụ logistics tại Việt Nam những năm gần đây đã có bước phát triển khá ấn tượng về tốc độ cũng như số lượng. Hiện nay, đối với doanh nghiệp trong ngành, vốn và trang thiết bị, cơ sở hạ tầng, các điều kiện kinh doanh tiêu chuẩn của ngành không còn là rào cản lớn nữa; lợi nhuận biên, lợi nhuận trên vốn tương đối cao. Tuy nhiên chính sự phát triển nóng của dịch vụ logistics đã làm cho nguồn nhân lực cho ngành này trở nên thiếu hụt trầm trọng do không theo kịp tốc độ phát triển của ngành.

Ông Bùi Ngọc Loan - Chủ tịch Hiệp hội Giao nhận kho vận Việt Nam (VIFFAS) cho biết Việt Nam hiện có trên 800 doanh nghiệp logistics đang hoạt động với 40.000 - 45.000 lao động. Nguồn cung cấp lao động cho ngành logistic chỉ đáp ứng được khoảng 40% nhu cầu, trong khi tốc độ tăng trưởng trung bình của ngành logistic mỗi năm tăng 20-25%. Cũng theo VIFFAS, nếu chỉ tính các nhân viên trong các công ty hội viên thì tổng số khoảng 5000 người. Ðây là lực lượng chuyên nghiệp, ngoài ra ước tính khỏang 4000-5000 người thực hiện dịch vụ giao nhận vận tải bán chuyên nghiệp hoặc chuyên nghiệp khác, nhưng chưa tham gia hiệp hội. Giao nhận kho vận và điều hành logistics là một công nghệ mang tính chuyên nghiệp cao nên nhân lực hoạt động trong lĩnh vực này cần được đào tạo một cách có hệ thống và được trang bị đầy đủ kiến thức như những nhà giao nhận quốc tế. Song trên thực tế, hầu hết các công ty dịch vụ logistics ở Việt Nam hiện nay đều khẳng định tình trạng thiếu nhân lực trình độ cao.

Theo các kết quả khảo sát, nhu cầu nhân lực logistics ở Việt Nam bắt đầu tăng rất mạnh vào năm 2007 cho tới những năm về sau. Để đáp ứng được nhu cầu thị trường lao động này, mỗi năm các cơ sở đào tạo chuyên ngành phải cung cấp cho thị trường này từ 1000 - 2000 nhân lực. Rõ ràng, ở Việt Nam, khả năng cung ứng nhân lực logistics đã hoàn toàn bất lực trước sự phát triển quá nhanh của logistics. Và hệ lụy là đa số cán bộ, nhân viên hoạt động trong lĩnh vực giao nhận, logistics hiện tại đều xuất thân từ các trường đại học kinh tế và ngoại thương. Ngoài ra, nguồn nhân lực này còn được bổ sung từ những ngành đào tạo khác như hàng hải, giao thông, vận tải, ngoại ngữ.

Việc đầu tư trong vấn đề đào tạo, nhận thức của chính quyền, doanh nghiệp và người lao động trong cả nước về lĩnh vực kinh tế logistics chưa được đầy đủ, chưa kịp thời, chưa hệ thống và chưa có điều kiện tiếp cận - cập nhật được khoa học logistics. Do vậy, hiện nay các tổ chức và doanh nghiệp Việt Nam chưa chú trọng đúng mức và đầy đủ các giá trị vô hình, hàm lượng chất xám, các tiến bộ của công nghệ nói chung và công nghệ thông tin nói riêng trong ngành kinh tế logistics; từ đó chưa có đủ năng lực để xây dựng, triển khai các dự án logistics có giá trị gia tăng cao và mang tầm chiến lược.

Nỗ lực tìm đầu ra

Có thể thấy tình trạng khủng hoảng, thiếu nguồn nhân lực của ngành logistics Việt Nam hiện nay đã quá rõ ràng và đang ngày càng trở nên trầm trọng. Vấn đề cấp thiết đặt ra lúc này là làm thế nào phát triển chất lượng nguồn nhân lực logistics ở Việt Nam, đáp ứng hiệu quả yêu cầu phát triển của ngành cũng như tiến trình hội nhập của đất nước? Đây thực sự là một câu hỏi lớn, nhiều trăn trở nhưng không phải là không có câu trả lời. Đã đến lúc ngành đào tạo và hướng nghiệp ở Việt Nam cần mở ngành/chuyên ngành đào tạo logistics và chuỗi cung ứng theo đúng giáo trình và tiêu chuẩn quốc tế.

Từ nhận thức trên, trong thời gian qua VIFFAS đã nỗ lực thực hiện các hoạt động nhằm phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực logistics tại Việt Nam như: tổ chức lớp đào tạo giảng viên (Train the Trainer) theo chuẩn FIATA; tổ chức các hội thảo và khóa đào tạo ngắn về quản trị logistics tại Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh… cho đối tượng là cán bộ quản lý tại các doanh nghiệp. Gần đây nhất, VIFFAS đã tổ chức biên soạn và hoàn tất bộ giáo trình đào tạo chuyên ngành Giao nhận Vận tải và Logistics đạt chuẩn quốc tế, được FIATA công nhận. Bộ giáo trình này là tài liệu hoàn chỉnh về dạy và học đạt chuẩn của FIATA bao gồm 12 môn học như Đại cương về giao nhận vận tải, logistics, giao nhận vận tải đường biển, giao nhận vận tải đường hàng không, giao nhận vận tải đường bộ, giao nhận vận tải đường sắt… Dự kiến, bộ giáo trình này sẽ được triển khai tổ chức giảng dạy trong thời gian tới.

Cùng với việc mở rộng hợp tác giảng dạy chuyên ngành logistics tại các trường đại học, hầu hết các chuyên gia logistics đều nhất trí cho rằng, Việt Nam cần nhanh chóng thành lập các trung tâm nghiên cứu, đào tạo và tư vấn phát triển logistics nhằm tạo đầu ra nhân lực có chất lượng, cung ứng kịp thời cho các doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ logistics. Mô hình của trung tâm này có thể là độc lập, có thể trực thuộc chính quyền nhưng cũng có thể là mô hình độc lập tương đối (có sự tài trợ của chính quyền đối với các dự án cụ thể). Chính từ các mô hình đa dạng này với các phẩm chất điển hình là cạnh tranh nghiên cứu - đào tạo cao và phản biện trung thực mà đảo quốc Singapore đã có được kỹ nghệ logistics phát triển đứng hàng đầu thế giới, có được nguồn nhân lực trình độ rất cao có thể tạo ra các giá trị gia tăng cực lớn trong ngành logistics.

Bên cạnh đó, chính quyền địa phương và các doanh nghiệp cần có cơ chế riêng và các chính sách đặc thù cho công cuộc phát triển nguồn nhân lực logistics. Ông Đỗ Xuân Quang - Trưởng bộ phận Đào tạo và Phát triển nguồn nhân lực, thuộc VIFFAS cho biết các công ty, doanh nghiệp có thể thông báo cho Hiệp hội về nhu cầu đào tạo, các lĩnh vực quan tâm cũng như mời các chuyên gia kinh nghiệm đào tạo nội bộ doanh nghiệp. Xây dựng kế hoạch, cử người đi tham quan, học hỏi ở nước ngoài, có chính sách đãi ngộ tốt và xứng đáng với các nhân viên giỏi chuyên môn, kỹ thuật. Đồng thời đào tạo và tái đào tạo nguồn lực hiện có, thu hút lao động từ xã hội có trình độ đại học, cao đẳng chuyên ngành liên quan, am tường ngoại ngữ, có kiến thức địa lý, ngoại thương, cập nhật thường xuyên kỹ thuật mới trong nghiệp vụ giao nhận vận tải quốc tế. Ngoài ra các công ty cần có chương trình hỗ trợ sinh viên thực tập, thuyết trình về thực tiễn hoạt động ngành hiện nay ở Việt Nam và trên thế giới cho sinh viên. Các công ty phải có đóng góp vật chất cụ thể cho đào tạo, hỗ trợ chuyên môn cho các trường nếu muốn sử dụng sinh viên tốt nghiệp từ những trường này.

Thực hiện đồng bộ, hiệu quả các giải pháp trên sẽ góp phần tăng cường xây dựng và phát triển nguồn nhân lực cho ngành dịch vụ logistics ở nước ta. Một nguồn nhân lực tốt, chất lượng sẽ là tiền đề cho sự phát triển và tăng cường mạnh mẽ của các doanh nghiệp Việt Nam trong hội nhập, qua đó góp phần thúc đẩy nganh kinh doanh giao nhận vận tải Việt Nam vững vàng phát triển, sánh vai cùng các cường quốc logistics trên thế giới. Đào tạo nhân lực cho ngành logistics hôm nay chính là một bước chuẩn bị quyết định cho ngành này phát triển mạnh mẽ trong tương lai.

Thiện Tân