Tìm lối ra cho làng nghề truyền thống

Làng nghề - một mô hình kinh tế có từ lâu đời ở nước ta, có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn. Tuy nhiên, các làng nghề truyền thống nhiều phen lao đao vì sản phẩm khó tiêu thụ, có làng nghề bị mai một, thậm chí thất truyền.

Hiện cả nước có khoảng 3.000 làng nghề - Ảnh baoanhdatmui.vn

Lâu nay sản phẩm làng nghề chủ yếu tiêu thụ qua kênh bao tiêu của các doanh nghiệp tư nhân và cá nhân trung gian xuất nhập khẩu nên lợi nhuận cho người sản xuất quá thấp, chi phí trung gian nhiều khâu đã đội giá thành lên cao, làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm.

Trong khi đó, các làng nghề chưa kham nổi các chương trình quảng bá, tiếp thị, khảo sát thị trường, đặc biệt là thị trường nước ngoài để định hướng sản xuất, tạo ra các sản phẩm có chất lượng, mẫu mã đáp ứng nhu cầu xuất khẩu. Vì thế, nhiều làng nghề chỉ mới sản xuất ra những gì mình có, chứ chưa làm ra cái thị trường cần.

Bên cạnh đó, đại đa số các làng nghề Việt Nam đều do ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NNPTNT) quản lý, nhưng việc cải tiến kỹ thuật, nâng cao chất lượng sản phẩm có vai trò của ngành khoa học và công nghệ; đầu ra sản phẩm thì phụ thuộc rất lớn bởi ngành Công thương; sản phẩm của làng nghề có được trưng bày ở các bảo tàng, có được trở thành sản phẩm du lịch chính thống hay không phụ thuộc vào ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch, v.v...

Nguyên nhân của sự trì trệ, khó khăn, đó là sản xuất theo kiểu truyền thống với các đặc điểm nhỏ lẻ, quy mô khép kín trong các gia đình, làng xóm. Mặt hàng đơn điệu, mẫu mã ít có sự thay đổi nên không phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng. Hàng hóa làm ra không tìm được chỗ đứng trên thị trường.

Tìm lối ra cho phát triển làng nghề đang là mối quan tâm và bức xúc của nhiều địa phương.

Mới đây, tại hội thảo tháo gỡ khó khăn ở làng nghề các tỉnh phía Nam, Thứ trưởng Bộ NNPTNT Lương Lê Phương nhấn mạnh đến việc cần đơn giản hóa thủ tục vay vốn, đào tạo nguồn nhân lực, xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại kết hợp với tham quan du lịch…

Ngoài ra, cần thống nhất từ trung ương đến địa phương về đầu mối quản lý nhà nước (nhiều nơi do Sở NNPTNT, có nơi do Sở Công Thương quản lý).

Thời gian qua, đã có rất nhiều hội nghị, hội thảo về làng nghề và văn hóa làng nghề được tổ chức ở các địa phương, nhằm tìm lời giải cho bài toán khôi phục và phát triển làng nghề truyền thống. Làm sao để vừa gìn giữ được tài sản văn hóa vô giá này, vừa phát huy được hiệu quả kinh tế của các làng nghề là vấn đề được nhiều địa phương quan tâm.

Nhiều địa phương đã có những cách làm hay như Quảng Nam, tổ chức thành công các Hội chợ triển lãm hàng thủ công mỹ nghệ truyền thống của tỉnh mỗi năm một lần. Thừa Thiên - Huế tổ chức Festival làng nghề truyền thống Huế, định kỳ cứ 2 năm một lần, đến nay đã qua 3 kỳ Festival làng nghề truyền thống, nhằm tôn vinh và quảng bá các nghề truyền thống Huế. Đặc biệt năm 2009, 2010, Hiệp hội làng nghề Việt Nam đã tổ chức thành công Festival làng nghề Việt Nam tại thành phố Đà Nẵng.

Những hoạt động thiết thực trên nhằm tìm một hướng đi cho các làng nghề Việt nói chung và miền Trung nói riêng trong điều kiện hội nhập kinh tế hiện nay.

Tuy nhiên, điều kiện kinh tế, thị trường, quảng bá tiếp thị sản phẩm của các địa phương vẫn còn nhiều vấn đề nan giải: quy mô sản xuất nhỏ lẻ, chưa tạo được bước chuyển biến trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn; thiếu vốn đầu tư; thiếu mặt bằng mở rộng sản xuất; công nghệ lạc hậu; nguy cơ ô nhiễm môi trường cao, và nhất là đầu ra cho sản phẩm.

Một hướng mở khả thi cho các làng nghề hiện nay là chương trình gắn kết sản xuất làng nghề với du lịch, thông qua du lịch, sản phẩm của các làng nghề có điều kiện đến với nhiều đối tượng tiêu dùng trong và ngoài nước, mở rộng thị trường xuất khẩu tại chỗ.

Mô hình du lịch làng nghề và làng nghề du lịch đang được nhiều địa phương quan tâm đầu tư triển khai như Thừa Thiên - Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Bình Định, Ninh Thuận, Đắk Lắk… bước đầu đã đem lại những tín hiệu khả quan.

Tuy nhiên, những mô hình này chưa được nhân rộng, chưa thật sự tương xứng với tiềm năng du lịch to lớn của các làng nghề ở miền Trung- Tây Nguyên. Thực tế, tour du lịch “Con đường di sản Miền Trung” đã tổ chức khảo sát 12 làng nghề tiêu biểu để đưa vào khai thác du lịch, nhưng từ năm 2002 đến nay vẫn chưa thành tour, tuyến hoàn chỉnh để đón khách.

Nguồn: VGP